Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Suç ve Cezaları

Yükseköğretim öğrencisine verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama, yükseköğretim kurumundan bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma, bir yarıyıl uzaklaştırma, iki yarıyıl uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarmadır. Bu cezalar ile soruşturmanın usul ve esasları, 18.08.2012 tarihli ve 28388 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği ile düzenlenir.

Yönetmeliğin kapsamı

Yönetmelik; üniversiteler ve yüksek teknoloji enstitüleri ile bunların bünyesindeki fakülteler, enstitüler, yüksekokullar, konservatuvarlar, meslek yüksekokulları ve uygulama ve araştırma merkezlerini kapsar. Bu birimlerde önlisans, lisans, yüksek lisans, doktora, tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlilik öğrenimi gören öğrenciler kapsamdadır.

Cezanın öğrenciye bildirilmesi

Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezası öğrenciye yazıyla tebliğ edilir. Bildirim, öğrencinin yükseköğretim kurumundan bu süreyle uzaklaştırıldığını ve süre içinde derslere ile sınavlara katılamayacağını içerir. Bir yarıyıl uzaklaştırma ve iki yarıyıl uzaklaştırmada bildirim, öğrencinin bu sürede öğrencilik haklarından yararlanamayacağını içerir. Kurumdan çıkarma cezası, öğrencinin çıkarıldığı yükseköğretim kurumuna bir daha alınmamak üzere öğrencilikten çıkarıldığının yazıyla tebliğ edilmesi şeklinde bildirilir.

Uyarma ve kınama

Uyarma cezasını gerektiren fiiller Yönetmeliğin 4. maddesinde sayılır. Bu fiiller; yetkililerce sorulan hususları haklı bir sebep olmadan zamanında cevaplandırmamak, yetkililerce tespit edilen yerler dışında ilan asmak ve kurumun izniyle asılmış duyuru, program ve benzerlerini koparmak, yırtmak, değiştirmek, karalamak veya kirletmektir.

Kınama cezasını gerektiren fiiller 5. maddede sayılır. İstenen bilgileri eksik veya yanlış bildirmek; ders, seminer, uygulama, laboratuvar, atölye çalışması, bilimsel toplantı ve konferans gibi çalışmaların düzenini bozmak; kurum içinde izinsiz bildiri dağıtmak, afiş ve pankart asmak; kurumca asılmış duyuru, program ve benzerlerini koparmak, yırtmak, değiştirmek, karalamak veya kirletmek ve sınavlarda kopyaya teşebbüs etmek bu kapsamdadır. Kurumun izniyle asılmış duyuruya yönelik fiil uyarma cezasına, kurumca asılmış duyuruya yönelik fiil kınama cezasına bağlanır.

Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma

Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezasını gerektiren fiiller 6. maddede sayılır. Öğrenme ve öğretme hürriyetini engelleyici veya yükseköğretim kurumlarının işleyiş ve huzurunu bozucu eylemde bulunmak, disiplin soruşturmalarının sağlıklı biçimde yürütülmesini engellemek ve kurumdan alınan, kişiye hak sağlayan bir belgeyi başkasına vererek kullandırmak veya başkasına ait bir belgeyi kullanmak bu kapsamdadır. Yükseköğretim kurumunda kişilerin şeref ve haysiyetini zedeleyen sözlü veya yazılı eylemde bulunmak da aynı cezayı gerektirir.

Kurum personelinin şeref ve haysiyetini, kurum içinde ya da dışında, sözlü veya yazılı eylemle zedelemek ayrı bir fiildir. Kurumda alkollü içki içmek ve kuruma ait kapalı veya açık mahallerde yetkililerden izin almadan toplantı düzenlemek de bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezasını gerektirir. Kişilerin şeref ve haysiyetine ilişkin bent kurumdaki eylemi, personelin şeref ve haysiyetine ilişkin bent ise kurum içinde ya da dışında işlenen eylemi konu alır.

Bir yarıyıl için uzaklaştırma

Bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektiren fiiller 7. maddede sayılır. Kurum personelini ve öğrencilerini tehdit etmek, işgal ve benzeri fiillerle kurumun hizmetlerini engellemek, kurum personeline ve öğrencilere fiili saldırıda bulunmak ve kurumda hırsızlık yapmak bu kapsamdadır. Fiili saldırı; cebir ve şiddet kullanarak görevlilerin görevini yapmasına engel olmaktan ve cebir ve şiddet kullanarak öğrencilerin yükseköğretim hizmetlerinden yararlanmasını engellemekten ayrıdır. Cebir ve şiddet unsurunu taşıyan bu engelleme fiilleri iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir.

Kurum bünyesindeki bina, demirbaş eşya ve benzeri malzemeyi tahrip etmek veya bilişim sistemine zarar vermek bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek ile seminer, tez ve yayınlarda intihal yapmak da bu cezayı gerektirir. Yükseköğretim kurumundan uzaklaştırma cezası almış olmasına rağmen bu karara uymamak, 7. maddede ayrı bir bent olarak bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Bilişim sistemine girerek haksız çıkar sağlamak bu bentten ayrıdır.

İki yarıyıl için uzaklaştırma

İki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektiren fiiller 8. maddede sayılır. Kurum görevlilerine karşı cebir ve şiddet kullanarak görevin yapılmasına engel olmak bu kapsamdadır. Öğrencilere karşı cebir ve şiddet kullanarak yükseköğretim hizmetlerinden yararlanmalarını engellemek de aynı cezayı gerektirir. Her iki bentte de cebir ve şiddet kullanılması aranır.

Kurum içinde uyuşturucu ve uyarıcı madde kullanmak, taşımak ve bulundurmak iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Satmak, satın almak, başkalarına vermek ve ticaret bu bentte düzenlenmez. Sınavlarda tehditle kopya çekmek, kopya çeken öğrencinin sınav salonundan çıkarılmasına engel olmak, kendi yerine başkasını sınava sokmak veya başkasının yerine sınava girmek de iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Tehdit, engel veya yerine girme unsuru bulunmayan kopya çekme ya da çektirme, bir yarıyıl uzaklaştırma cezasındaki ayrı fiildir.

Yükseköğretim kurumunda cinsel tacizde bulunmak iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Kanuna aykırı taşıma ve bulundurma da aynı cezayı gerektirir. Bu bent; ateşli silah ve mermiler ile saldırı ve savunma için özel yapılmış bıçakları, aynı amaçla üretilmiş diğer aletleri ve patlayıcı maddeleri kapsar. Kullanma bu bentte düzenlenmez.

Kurumun bilişim sistemine girerek kendisine veya başkasının yararına haksız çıkar sağlamak iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Bilişim sistemine zarar vermek bu fiilden ayrıdır ve bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Soruşturma ile görevlendirilenleri tehdit etmek, 8. maddede ayrı bir bent olarak iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir.

İki yarıyıl maddesinde iptal kaydı bulunan ibareler

8. maddenin (c) bendindeki suç sayılan eylemleri işleme ibaresi, yürütmesi durdurulan ve iptal ibaredir. Bir kimseyi veya grubu cebir veya tehditle suç sayılan bir eylemi düzenlemeye veya böyle bir eyleme katılmaya zorlama ibaresi iptal ibaredir. Bu ibareler, iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektiren uygulanmakta olan fiiller arasında değildir.

Yükseköğretim kurumundan çıkarma

Kurumdan çıkarma cezasını gerektiren fiiller 9. maddede sayılır. Suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, böyle bir örgütü yönetmek, bu amaçla kurulan örgüte üye olmak, üye olunmasa da örgüt adına faaliyette bulunmak veya yardım etmek, mahkeme kararıyla kesinleşmiş olmak kaydıyla bu cezayı gerektirir. Kesinleşmiş mahkeme kararı şartı bu bentte aranır.

Kurumda uyuşturucu veya uyarıcı madde satmak, satın almak, başkalarına vermek ve ticaretini yapmak kurumdan çıkarma cezasını gerektirir. Kullanmak, taşımak ve bulundurmak bu bentte düzenlenmez; bu fiiller iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. 6136 sayılı Kanuna aykırı olarak ateşli silahları, mermilerini, saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel yapılmış diğer aletleri ve patlayıcı maddeleri kullanmak da kurumdan çıkarma cezasını gerektirir. Kullanmak, taşımak ve bulundurmaktan ayrı bir fiildir.

Kişilerin vücudu üzerinde cinsel davranışlarda bulunmak suretiyle cinsel dokunulmazlıklarını ihlal etmek kurumdan çıkarma cezasını gerektirir. Cinsel taciz bu bentte düzenlenmez. Cinsel taciz, iki yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektiren ayrı bir fiildir.

Soruşturma yetkisi ve yürütülmesi

Disiplin suçunun öğrenilmesinden sonra soruşturmaya derhal başlanır. Soruşturma açmaya yetkili amir soruşturmayı kendisi yapabilir, soruşturmacı görevlendirebilir veya başka bir yükseköğretim kurumundan soruşturmacı görevlendirilmesini isteyebilir.

Fakülte öğrencilerinin disiplin suçlarında yetkili amir dekandır. Enstitü öğrencilerinde enstitü müdürü, yüksekokul ve meslek yüksekokulu öğrencilerinde müdür, konservatuvar öğrencilerinde konservatuvar müdürüdür. Müşterek alan veya mekandaki toplu öğrenci eylemlerinde yetki üniversite rektöründedir.

Soruşturma, olayın öğrenilmesinin ardından başlatılır ve onay tarihinden itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır. Disiplin soruşturmasının gizliliği esastır. Soruşturmacı tanık dinleyebilir, keşif yapabilir ve bilirkişiye başvurabilir. Kurum personeli, istenen bilgi, dosya ve diğer belgeleri gecikmeksizin vermek zorundadır. Gizlilik, öğrencinin savunma hakkını engelleyecek biçimde genişletilemez.

Soruşturmacı, hakkında soruşturma açılan kişi ve eylemlerle sınırlı olarak soruşturmayı yürütür ve tamamlar. Soruşturulan eylem dışında başka bir disiplin suçunun işlendiği veya aynı suç kapsamında başka kişilerin soruşturmaya dahil edilmesi gerektiği tespit edilirse durum yetkili mercilere bildirilir. Soruşturmacı, zaruri görürse, soruşturma süresince öğrencinin kurum binalarına girmesinin yasaklanması için soruşturmayı açmaya yetkili merciden karar isteyebilir.

Öğrencinin soruşturma sürerken kaydını sildirmesi, soruşturmanın tamamlanmasına engel olmaz. İdare soruşturmayı sonuçlandırır, kararı öğrencinin dosyasına işler ve ilgili birimlere bildirir.

Soruşturma ve ceza zamanaşımı

Uyarma, kınama ve bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırmada, eylemin işlendiğinin yetkili amirce öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde; bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma ile kurumdan çıkarmada üç ay içinde disiplin soruşturması açılmazsa disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ceza türü ayrımı yapılmaksızın, öğrenmeden itibaren bir aylık soruşturma açma süresi de bulunur. Ceza türüne göre bir ay veya üç ay ile ayrım yapılmayan bir ay, tek süre hâline getirilemez. Suçun öğrenilmesinden sonra derhal soruşturmaya başlanması, bu zamanaşımı sürelerinden ayrıdır.

İki yıl içinde disiplin cezası verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. İki yılın her hâlde işlemesi ile iki yılın olay tarihinden itibaren işlemesi birlikte bulunur. Sürenin başlangıcı tek tarihe bağlanamaz.

Savunma

Hakkında disiplin soruşturması açılan öğrenciye, isnat edilen suçun ne olduğu, savunmasını yapacağı tarihten en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir. Savunma sözlü veya yazılı yapılabilir. Sözlü veya yazılı savunma her durumda tutanak altına alınır.

Öğrenci, bildirilen günde özürsüz olarak gelmez veya özrünü zamanında bildirmezse savunmadan vazgeçmiş sayılır ve diğer delillere göre karar verilir. Geçerli bir mazeret bildirilmeden tanınan süre içinde savunma yapılmaması hâlinde de öğrenci savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Disiplin kurulu, dosyadaki mevcut delillere göre kararını verir. Bu durum öğrencinin aleyhine bir karine oluşturabilir.

Soruşturma aşamasında öğrencinin delil sunma, tanık dinletme ve dosyadaki belgelerin örneğini alma hakkı vardır.

Karar, itiraz ve idari dava

Uyarma, kınama ve bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarında yetkili amir, soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren en geç on gün içinde karar verir. Diğer disiplin cezalarında dosya derhal disiplin kuruluna gönderilir. Kurul, dosyayı aldığı tarihten itibaren en geç on gün içinde karar verir. Kurul kararları, toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Yetkili amir veya kurul, gerekçe göstermek kaydıyla soruşturma raporunda önerilen cezayı kabul etmeyebilir ve başka bir disiplin cezası verebilir.

Disiplin amiri ve kurul kararlarına karşı on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Yönetim kurulu itirazı on beş gün içinde kesin olarak karara bağlar. İtiraz yolu kullanılmadan, cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılabilir. Altmış gün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na bağlanan ve hak düşürücü nitelikte kabul edilen dava açma süresidir. Dava açma süresinin yanlış takibi hâlinde dava, süre aşımı nedeniyle usulden reddedilir. Dava açmadan önce üniversite içi itiraz yolunu tüketmek zorunlu değildir; tebliğden itibaren doğrudan idare mahkemesinde dava açılabilir. Bazı üniversite düzenlemelerinde itiraz öngörülmüş olabilir; bu durumda ihtiyari itiraz süreyi durdurur. İtirazın zorunlu olup olmadığı ve altmış günlük süreyi durdurup durdurmadığı tek kurala bağlanamaz.

Ceza kovuşturması, burs ve sicil

Aynı olay nedeniyle öğrencinin ceza kovuşturmasına uğraması disiplin soruşturmasını geciktirmez. Kovuşturma açılmış olması, kanuna göre mahkûm olma veya olmama da disiplin cezasının verilmesine engel olmaz. Örgüt kurma, yönetme, örgüte üye olma, örgüt adına faaliyet veya yardım fiillerinde aranan kesinleşmiş mahkeme kararı şartı bu genel sonuçtan ayrıdır.

Öğrenim kredisi ve burs yönetmelikleri uyarınca, belirli süreli uzaklaştırma veya yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası alan öğrencilerin bursları KYK tarafından kesilir. Uyarma ve kınama cezalarında burs genellikle kesilmez; sonuç kurumun kendi düzenlemesine göre değişebilir.

Disiplin cezaları genellikle öğrencinin sicil dosyasına ve akademik dökümüne işlenir. Ceza, mahkeme kararıyla iptal edilmedikçe bu kayıtta kalır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy