Yönetmelik Gizli Olur Mu? Hizmete Özel Belge ve Yönergeler

Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesi, kanunların genel, soyut, öngörülebilir ve erişilebilir olmasını gerektirir. Bireylerin hukuki durumlarını öngörebilmeleri bakımından mevzuatın belirliliği temel bir kural olmakla birlikte, kamu idaresinin işleyişinde kamu yararı ve güvenlik gerekçeleriyle sınırlı, belirli bir kapsam ve sürede uygulanan gizlilik dereceli belgeler düzenlenebilmektedir.

Yönetmeliklerin Çıkarılması ve Yayımlanma Esası

Anayasa'nın 124. maddesi gereğince Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri; kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilir. Aynı anayasal düzenleme uyarınca, hangi yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayımlanacağı hususu ise kanunda belirtilir.

Kamu idaresinin düzenlemeleri gizli tutabilme yetkisi kamu yararı ve güvenlik zorunluluklarıyla sınırlı olup belirli bir kapsam ve sürede yürütülmeli, temel hak ve özgürlükleri ihlal etmemeli ve denetimden kaçınma amacıyla kullanılmamalıdır.

Gizlilik Dereceli Belgelerin Hukuki Dayanağı ve Sınıflandırılması

Gizlilik derecesi taşıyan belgelere ilişkin usul ve esaslar, 25 Nisan 2022 tarihli ve 5529 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Gizlilik Dereceli Belgelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında belirlenmiştir. Bu düzenleme, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin ilgili kurallarına dayandırılmıştır.

Yönetmelikte gizlilik dereceleri belgelerin niteliğine ve içerdiği bilgilere göre Çok Gizli, Gizli ve Hizmete Özel olmak üzere üç ana kategoriye ayrılmıştır. Çok Gizli belgeler devletin dış ilişkilerine, milli güvenliğine ve savunmasına ciddi zarar verebilecek nitelikteki belgeleri; Gizli belgeler ise devletin menfaatlerine ve kamu düzenine zarar verebilecek nitelikteki belgeleri kapsar.

Hizmete Özel Belgelerin Kapsamı ve İşlem Usulü

Hizmete Özel belgeler; izinsiz açıklanması veya yetkisiz kişilerce öğrenilmesi durumunda idari faaliyetlere, gerçek veya tüzel kişilere ya da soruşturma ve kovuşturmalara zarar verebilecek nitelikteki bilgileri içerir.

Belgelere gizlilik derecesi içeriğin niteliğine göre atanmakta ve derecelendirme bilmesi gereken prensibi temelinde uygulanmaktadır. Hizmete Özel gizlilik derecesi, birim veya alt birim yöneticisinin yetkisiyle verilmektedir. Elektronik Belge Yönetim Sistemi (EBYS) üzerinden hazırlanan belgeler dijital ortamda şifrelenerek saklanır ve gizlilik derecesi belgenin üst verisinde gösterilir. Bu belgelerin gizlilik derecesinin kaldırılması da birim yöneticisinin onayıyla yapılarak EBYS üzerinde kayıt altına alınır.

Fiziksel ortamda hazırlanan Hizmete Özel belgelerde ise her sayfanın üst ve alt kenarında kırmızı renkle 'HİZMETE ÖZEL' ibaresi belirtilmektedir. Gizlilik dereceli belgelerin gönderiminde çift zarf ve şifreleme yöntemleri uygulanmakta, Çok Gizli belgelerin posta yoluyla gönderimi yasaklanırken teslimatı diplomatik kurye ile öngörülmektedir.

Gizlilik İhlalinde Araştırma Komisyonu ve İdari Süreç

Gizlilik Dereceli Belgelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m. 21 uyarınca, sayım sürecinde güvenliğinin ihlal edildiği tespit edilen Çok Gizli belgenin akıbetiyle ilgili olarak muhatap idareden, büro personelinin yer almadığı bir Araştırma Komisyonu kurması talep edilir ve yirmi iş günü içinde belge sahibi idareye sonuç bildirilir. Sayım süreci haricinde Çok Gizli bir belgenin güvenliğinin ihlal edildiği veya ifşa edildiği saptanırsa kurulacak komisyon çalışmalarını on iş günü içinde tamamlar.

Araştırma Komisyonları üst yöneticinin oluruyla üç kişiden oluşur; komisyon, muhtemel riskleri ortaya çıkarmak ve tedbirleri belirlemek amacıyla hazırladığı raporu üst yöneticiye sunar. Bu raporda Çok Gizli belgede güvenlik ihlali veya ifşa tespit edildiğinde, ilgililer hakkında adli veya idari soruşturma başlatılmak üzere gerekli işlemler yürütülür.

Yönetmeliğin 30. maddesi uyarınca görev veya sorumluluğu sebebiyle gizlilik dereceli belgelere erişmesi muhtemel gerçek ve tüzel kişiler öngörülen tedbirlere uymakla yükümlüdür. Gizlilik dereceli belgenin güvenliğini ihlal eden veya belgeyi ifşa edenler hakkında adli veya idari soruşturma başlatılmasına dair işlemler tesis edilir. Öte yandan savunma sanayii alanında gizlilik içinde yürütülen çalışmalara ait gizlilik dereceli belgelerin ve projelerin güvenliği 4/6/2010 tarihli ve 27601 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine tabidir.

Gizliliğin İhlaline Bağlanan Cezai Yaptırımlar

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 258. maddesi uyarınca; görevi nedeniyle kendisine verilen veya aynı nedenle bilgi edindiği ve gizli kalması gereken belgeleri, kararları, emirleri ve diğer tebligatı açıklayan, yayınlayan veya başkalarının bilgi edinmesini kolaylaştıran kamu görevlisine bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir. Kamu görevlisi sıfatı sona erdikten sonra bu fiilleri işleyen kimseye de aynı ceza tatbik edilir.

Yetkili makamların mevzuata göre açıklanmasını yasakladığı ve niteliği gereği gizli kalması gereken bilgilerin temini ise Türk Ceza Kanunu'nun 334. maddesinde ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Buna göre söz konusu bilgileri temin eden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Suç konusu fiilin devletin savaş hazırlıklarını, savaş etkinliğini veya askerî hareketlerini tehlikeyle karşı karşıya bırakması halinde verilecek hapis cezası beş yıldan on yıla kadardır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy