Esas Sözleşme Değişikliklerinde Genel Çerçeve ve Bakanlık İzni
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu sisteminde anonim şirket esas sözleşmesinin değiştirilmesi genel kurulun yetki alanındadır. Şirketlerin kuruluşu ve esas sözleşme değişikliklerinde idari makamlardan izin alma zorunluluğu kural olmaktan çıkarılmış ve istisnai niteliğe kavuşturulmuştur. 6102 sayılı Kanun'un 333. maddesi gereğince, sadece Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca çıkarılacak tebliğle faaliyet alanları belirlenip ilan edilecek anonim şirketlerin kuruluşu ile esas sözleşme değişiklikleri Bakanlık iznine tabidir. İlgili denetim yalnızca kanunun emredici hükümlerine aykırılık bulunup bulunmadığı yönünden yapılabilir. Bu şirketler haricinde, hukuki statüsü veya işletme konusu ne olursa olsun hiçbir anonim şirketin kuruluşu veya esas sözleşme değişikliği herhangi bir makamın ön iznine bağlanamaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 333Kaynağı aç
Genel kurul tarafından alınan esas sözleşme değişikliği kararlarının hukuki geçerliliği belirli güvencelere tabi kılınmıştır. Kanuna, esas sözleşme hükümlerine ve dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları Türk Ticaret Kanunu'nun 445. maddesi uyarınca iptal yaptırımına tabidir. Türk Ticaret Kanunu'nun 446. maddesi uyarınca bu davayı açabilmek için kural olarak karara olumsuz oy verip muhalefet şerhini toplantı tutanağına işletmek zorunludur. Bunun yanında Türk Ticaret Kanunu'nun 447. maddesi gereğince; pay sahiplerinin genel kurula katılma, asgari oy ve vazgeçilemez dava haklarını kısıtlayan ya da kaldıran, bilgi alma, inceleme ve denetleme yetkilerini kanunun çizdiği sınırların ötesinde daraltan ve şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerini zedeleyen kararlar batıldır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/2074, K. 2021/3208Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 447Kaynağı aç
Anonim Şirketlerde Genel ve Ağırlaştırılmış Karar Yeter Sayıları
6102 sayılı Kanun'un 421. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanunda ya da şirket esas sözleşmesinde daha ağır bir nisap öngörülmedikçe, esas sözleşme değişiklikleri şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla gerçekleştirilir. Yapılan ilk toplantıda anılan temsil yeter sayısı sağlanamazsa, en geç bir ay içinde gerçekleştirilecek ikinci toplantıda şirket sermayesinin en az üçte birinin temsil edilmesi yeterlidir. Kanun, bu fıkrada düzenlenen nisapları aşağı çeken ya da nispi çoğunluğu geçerli sayan esas sözleşme kurallarını geçersiz kılmıştır. Esas sözleşme değişikliği niteliği taşımayan ve özel bir nisap öngörülmemiş olağan genel kurul kararlarında ise toplantı ve karar yeter sayısı Türk Ticaret Kanunu'nun 418. maddesine tabidir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 421Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/1419, K. 2020/164Kaynağı aç
Ortaklık yapısını veya pay sahipliği haklarını esaslı biçimde etkileyen kararlar için daha ağır nisaplar öngörülmüştür. 6102 sayılı Kanun'un 421. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; şirketin işletme konusunun bütünüyle değiştirilmesi, imtiyazlı pay ihdası ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılmasına dair esas sözleşme değişiklikleri, sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyu ile kabul edilir. Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin dördüncü fıkrası doğrultusunda, bu nitelikli orana ilk toplantıda ulaşılamaması halinde izleyen toplantılarda da aynı yüzde yetmiş beşlik yeter sayı aranmaya devam edilir. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2015/2727 Esas ve 2015/8016 Karar sayılı kararında, nama yazılı payların devrinin kısıtlanmasına ilişkin kararın kanunda buyrulan yüzde yetmiş beşlik nisaba uyulmadan alınması butlan sebebi sayılmıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/2727, K. 2015/8016Kaynağı aç
Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin ikinci fıkrası, bazı yapısal kararlarda sermayenin tümünü temsil eden pay sahiplerinin oybirliğini emretmektedir. Buna göre bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ile şirket merkezinin yurt dışına taşınmasına ilişkin esas sözleşme değişiklikleri oybirliği ile alınmak zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2020/2074 Esas ve 2021/3208 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, maddedeki oybirliği şartı sermaye artırımı kararlarını kapsamaz; bilanço açıklarının kapatılması maksadıyla pay sahiplerine ek finansal külfet yükleyen düzenlemelere özgüdür. Sermaye artırımları genel karar nisaplarına göre sonuçlandırılır.
Menkul kıymet borsalarında işlem gören halka açık şirketler için Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin beşinci fıkrası ile özel bir rejim getirilmiştir. Esas sözleşmede farklı bir hüküm yoksa, borsa şirketlerinde sermayenin artırılması, kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi, birleşme, bölünme ve tür değiştirme konularında Türk Ticaret Kanunu'nun 418. maddesindeki toplantı nisabı tatbik edilir. Bununla birlikte, işletme konusunun tamamen değiştirilmesine veya imtiyazlı pay ihracına aleyhte oy kullanmış nama yazılı pay sahipleri, Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin altıncı fıkrası gereğince kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından başlayarak altı ay müddetle devir kısıtlamalarına tabi tutulamaz.
Esas sözleşmenin değiştirilmesi veya sermayenin artırılması yönündeki kararlar imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelik barındırıyorsa, Türk Ticaret Kanunu'nun 454. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu pay sahiplerinin toplanarak yapacakları özel kurulda karar onanmadıkça hayata geçirilemez. Esas sözleşmede sermaye artırımına özgü kılınmış ağırlaştırılmış bir yeter sayı kuralı bulunuyorsa, bu özel düzenleme genel değişiklik nisabına dayanılarak bertaraf edilemez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2013/15219 Esas ve 2014/5024 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, şirket sözleşmesindeki ağırlaştırılmış artırım nisabı karşılanmadan yapılan işlemler hukuki geçerlilik kazanmaz ve tescil başvurusu reddedilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 454Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2013/15219, K. 2014/5024Kaynağı aç
Sermaye Artırımı Yoluyla Esas Sözleşme Değişikliği
Anonim şirketlerde sermaye maddesinin değiştirilmesi suretiyle yapılan artırımlarda sermayenin korunması esastır. Türk Ticaret Kanunu'nun 456. maddesinin birinci fıkrasına göre, şirket içi kaynaklardan gerçekleştirilen işlemler müstesna olmak üzere, önceki payların nakit tutarları tamamen ödenmedikçe sermaye artırımına gidilemez; ancak şirketin mevcut sermayesine nispetle kayda değer bulunmayan eksiklikler artırım kararını durdurmaz. Sermaye taahhüdü yönteminin seçildiği durumlarda, Türk Ticaret Kanunu'nun 459. maddesi doğrultusunda artırılan sermayeye tekabül eden payların tümünün esas sözleşmede ya da iştirak taahhütnamelerinde taahhüt edilmesi mecburidir.
Sermaye artırım sürecinde organ sorumluluğu çerçevesinde yönetim kuruluna görevler verilmiştir. Türk Ticaret Kanunu'nun 457. maddesi gereğince yönetim kurulu, yürütülen artırım modeline uygun biçimde artırılan payların bütünüyle taahhüt edildiğini ve kanunen ödenmesi gereken tutarların yatırıldığını açıklayan bir beyan düzenler. Halka açık olmayan anonim şirketler yönünden ise Türk Ticaret Kanunu'nun 460. maddesi uyarınca esas sözleşmede gösterilen kayıtlı sermaye tavanına kadar sermayeyi artırma yetkisi yönetim kuruluna azami beş senelik bir süre için devredilebilir.
Mevcut pay sahiplerinin pay oranlarını muhafaza etme hakkı kanunla korunmaktadır. Türk Ticaret Kanunu'nun 461. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yeni pay alma hakkı; halka arz, işletme ya da işletme kısımlarının iktisabı veya şirket personeline pay verilmesi benzeri haklı sebepler bulunmadıkça ve sermayenin en az yüzde altmışını temsil eden payların olumlu oyu sağlanmadıkça kısıtlanamaz veya tamamen kaldırılamaz. Yönetim kurulu, pay alma hakkının daraltılma gerekçelerini ve pay ihraç priminin hesaplanma yöntemini açıklayan bir rapor hazırlayıp tescil ve ilan ettirmekle yükümlüdür; ortaklara hakkın kullanımı amacıyla en az on beş günlük süre tanınması şarttır.
İç Kaynaklardan ve Şarta Bağlı Sermaye Artırımları
Türk Ticaret Kanunu'nun 462. maddesinin birinci fıkrası kapsamında, esas sözleşme veya genel kurulca ayrılmış olup tahsisli bulunmayan yedek akçeler, kanuni yedek akçelerin serbestçe tasarruf edilebilen bölümleri ve mevzuatın bilançoda yer alarak sermayeye dahil edilmesini kabul ettiği fonlar sermayeye katılarak iç kaynaklardan artırım gerçekleştirilebilir. Bilançoda sermayeye eklenmeye elverişli bu tür fonlar varken, bunları dönüştürmeksizin nakit taahhüdü yoluyla sermaye artırımı yapılamaz. İç kaynaklı sermaye artırımının ticaret siciline tescili gerçekleştiği anda pay sahipleri bedelsiz payları kanun hükmü uyarınca kendiliğinden iktisap eder.
Sermaye yapısını dönüştürülebilir haklara bağlayan bir diğer yol şarta bağlı sermaye artırımıdır. Türk Ticaret Kanunu'nun 463. maddesinin birinci fıkrasına göre bu usulün uygulanabilmesi için genel kurul kararının yanında, şirket esas sözleşmesinde münhasıran o sermaye artırımına özgülenmiş bir maddenin varlığı zorunludur. Türk Ticaret Kanunu'nun 464. maddesi gereğince, bu yolla şartlı olarak yükseltilen sermayenin toplam itibari kıymeti mevcut şirket sermayesinin yüzde ellisini geçemez. Türk Ticaret Kanunu'nun 466. maddesi gereğince ihraç edilen tahvil benzeri alım veya değiştirme hakları öncelikli olarak mevcut ortakların değerlendirmesine sunulmalıdır.
Şarta bağlı artırım kapsamında nama yazılı payları edinme hakkına kavuşan alacaklı ya da çalışanların hak kullanımı, Türk Ticaret Kanunu'nun 467. maddesi gereği sözleşmedeki devir kısıtlamaları gerekçe gösterilerek durdurulamaz; fakat bu durum esas sözleşmede veya izahnamede saklı tutulabilir. Değiştirme veya alım haklarının icrasından sonra yönetim kurulu esas sözleşme maddesini son duruma uyarlar. Türk Ticaret Kanunu'nun 468 ve devamı maddeleri doğrultusunda bu değişiklik hesap döneminin kapanmasından itibaren en geç üç ay içinde sicile tescil ettirilerek ilgili geçici hüküm metinden çıkarılır.
Limited Şirket Sözleşmesi Değişiklikleri ve Karar Yeter Sayıları
Limited şirketlerde sözleşme tadilleri Türk Ticaret Kanunu'nun 589. maddesi ile tanzim edilmiştir. Şirket sözleşmesinde başka bir düzenleme yer almadığı müddetçe, sözleşme esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların kararıyla değiştirilebilir ve her değişiklik tescil ile ilana tabidir. Ortaklık sözleşmesinde oy kısıtlamaları öngörülmüş olsa dahi sermayenin üçte ikisini karşılamayan kararlar geçersizdir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024/2478 Esas ve 2025/1799 Karar sayılı kararında, kanuni üçte iki nisabı oluşmadan alınan sözleşme değişikliği kararlarının yok hükmünde sayılacağı ve bu tespitin yapılması için toplantıda muhalefet şerhi yazdırma ön koşulunun aranmayacağı belirtilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/5133, K. 2020/3333Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/2478, K. 2025/1799Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 589Kaynağı aç
Limited ortaklıklarda şirket varlığını doğrudan etkileyen temel kararlar için Türk Ticaret Kanunu'nun 621. maddesinde ikili ağırlaştırılmış nisap kuralı benimsenmiştir. Bu kapsamda şirket konusunun tadili, imtiyazlı pay ihracı, pay devrinin sınırlandırılması, engellenmesi veya serbestleştirilmesi, sermaye artırımı, rüçhan hakkının kısıtlanması, merkez nakli, bağlılık ya da rekabet yasağına aykırılıklara izin verilmesi, ortağın çıkarılması davaları ile fesih kararları; toplantıda temsil edilen oyların asgari üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan şirket sermayesinin salt çoğunluğunun aynı anda lehte oy kullanmasıyla vücut bulur. Sözleşmede bu nisapların daha da artırılması ancak şirket sözleşmesine konulacak hükümle kararlaştırılabilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 621Kaynağı aç
Ortağın şirketten ihracına zemin hazırlayan yeni kuralların getirilmesi en sıkı korumaya bağlanmıştır. Türk Ticaret Kanunu'nun 621. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, bir ortağın şirketten çıkarılmasını haklı kılacak sebeplerin sonradan şirket sözleşmesine dahil edilmesine dair değişiklikler, genel kurulda şirket sermayesinin tamamını temsil eden bütün ortakların eksiksiz oybirliğiyle alacakları kararla geçerlilik kazanabilir.
Tescilin Kurucu Niteliği, Süreler ve Geçiş Kuralları
Türk Ticaret Kanunu'nun 455. maddesi uyarınca esas sözleşmenin değiştirilmesine ilişkin genel kurul kararı, yönetim kurulu tarafından şirket merkezinin ve şubelerinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ettirilir, ilana bağlı hususlar ilan edilir ve tescil ile ilan edilen karar şirketin internet sitesine konulur. Değiştirme kararı üçüncü kişilere karşı tescilden önce hüküm ifade etmez. Sermaye artırımlarında ise Türk Ticaret Kanunu'nun 456. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, sermaye artırımı genel kurul veya yönetim kurulu karar tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilmediği takdirde, karar ve alınmışsa izin geçersiz olur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 455Kaynağı aç
Sermaye artırımı safhasında kanun hükümlerinin çiğnenmesi sebebiyle alacaklıların, ortakların veya kamunun menfaatleri ağır şekilde ihlal edilir yahut tehlikeye sürüklenirse, Türk Ticaret Kanunu'nun 456. maddesinin dördüncü fıkrasının atfıyla şirketin feshine yönelik dava ikame edilebilir. Diğer taraftan limited şirketlerde genel kurul tutanaklarına her bir gündem maddesi için kullanılan müspet ve menfi oyların sayısının net biçimde geçirilmemesi, Türk Ticaret Kanunu'nun 617. maddesinin üçüncü fıkrası ve 422. maddesi kapsamında kararların geçersizliğine neden olmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2015/12766 Esas ve 2016/6592 Karar sayılı kararında da oyların sayım dökümünü içermeyen tutanağa dayalı kararlar bu gerekçeyle geçersiz kabul edilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/12766, K. 2016/6592Kaynağı aç
6103 sayılı Türk Ticaret Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 22. maddesinin birinci fıkrası uyarınca anonim şirketler esas sözleşmelerini ve limited şirketler şirket sözleşmelerini, yürürlük tarihinden itibaren on iki ay içinde Türk Ticaret Kanunu ile uyumlu hâle getirmekle yükümlüdür; bu süre içinde gerekli değişikliklerin yapılmaması hâlinde, esas sözleşmedeki ve şirket sözleşmesindeki düzenleme yerine Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. 6103 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca, mülga mevzuat döneminde esas sözleşmede öngörülen nisaplar Türk Ticaret Kanunu'nun 421. maddesinin birinci fıkrasındaki nisaplardan daha ağır olduğu takdirde uygulanmasına devam olunabilir; daha hafif olması durumunda ise 421. madde uygulanır ve bu kural limited şirketlere de uyarlanır.
6103 sayılı TÜRK TİCARET KANUNUNUN YÜRÜRLÜĞÜ VE UYGULAMA ŞEKLİ HAKKINDA KANUN m. 22Kaynağı aç
6103 sayılı TÜRK TİCARET KANUNUNUN YÜRÜRLÜĞÜ VE UYGULAMA ŞEKLİ HAKKINDA KANUN m. 26Kaynağı aç
Anonim şirketlerde esas sözleşme değişikliği karar nisabı nedir?
Kanunda veya esas sözleşmede aksi bulunmadıkça, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda mevcut oyların çoğunluğu ile karar alınır; ilk toplantıda bu oran bulunamazsa ikinci toplantıda sermayenin en az üçte birinin temsili aranır.
Sermaye artırım kararının tescilinde hak düşürücü süre ne kadardır?
Sermaye artırımı genel kurul veya yönetim kurulu karar tarihinden itibaren üç ay içinde ticaret siciline tescil ettirilmezse, alınan artırım kararı ve buna ilişkin alınmış izinler kendiliğinden geçersiz hale gelir.
Bilanço zararlarının kapatılması için ek yükümlülük getirilmesinde hangi nisap uygulanır?
Bilanço zararlarının kapatılması amacıyla pay sahiplerine ek ödeme veya ikincil yükümlülükler getiren esas sözleşme değişikliği kararları şirket sermayesinin tamamını oluşturan ortakların oybirliği ile alınır.
Limited şirketlerde sözleşme değişikliği için hangi karar yeter sayısı gerekir?
Şirket sözleşmesinde aksine düzenleme bulunmadıkça, limited şirket sözleşmesi esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların genel kurulda alacağı kararla değiştirilebilir.
Limited şirkette ortağın çıkarılma sebeplerinin sözleşmeye sonradan eklenmesi nasıl kararlaştırılır?
Bir ortağın limited şirketten çıkarılma sebeplerinin sonradan şirket sözleşmesine konulabilmesine dair sözleşme tadili, şirket sermayesini temsil eden bütün ortakların genel kurulda oybirliği ile karar vermesi şartına bağlıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

