Anonim Şirketlerde Esas Sözleşme Değişikliği Rehberi

Anonim şirketlerde esas sözleşmeyi değiştirme yetkisi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca münhasıran genel kurula aittir. Yönetim kurulu veya şirket bünyesindeki bir başka organ bu yetkiyi devralamaz ve genel kurulun yetkisini gasbedemez. Esas sözleşmede tadil yapılırken benzer durumdaki pay sahiplerine eşit davranılması ve haklı bir sebep bulunmaksızın azlık pay sahiplerinin haklarının zedelenmemesi emredici bir kuraldır. Ayrıca esas sözleşme değişiklikleri kural olarak geleceğe yönelik sonuçlar doğurur; pay sahiplerinin kanun yahut sözleşme hükümleri çerçevesinde önceden elde etmiş oldukları kesinleşmiş kazanılmış haklar, sonradan alınacak bir genel kurul kararıyla geriye yürür şekilde ortadan kaldırılamaz.

Değişiklik Taslağı ve İzin Alma Yükümlülüğü

Esas sözleşme değişikliği sürecinin hazırlık aşamasında yönetim kurulu, tadil edilecek maddeleri ve bu maddelerin yeni metinlerini içeren ayrıntılı bir değişiklik taslağı hazırlar. Hazırlanan taslak metin genel kurul gündemine bağımsız maddeler hâlinde alınır. Pay sahiplerinin genel kurul toplantısına hazırlıklı gelebilmeleri, öngörülen değişiklikleri etraflıca inceleyebilmeleri ve oylarını bilinçli kullanabilmeleri amacıyla toplantı çağrı ilanlarında değiştirilecek hükümlerin eski ve yeni şekillerinin açıkça gösterilmesi kanuni bir zorunluluktur.

Anonim şirket statüsünde kurulan bankalar, sigorta şirketleri, finansal kiralama şirketleri veya sermaye piyasası kurumları gibi özel nitelikli şirketler bakımından veya sermaye artırımı gibi belirli işlemlerde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından ya da ilgili denetleyici otoritelerden önceden izin alınması şarttır. Mevzuatın zorunlu kıldığı idari izin alınmaksızın genel kurulda değişiklik yönünde karar alınmış olsa bile bu kararın ticaret siciline tescil edilmesi hukuken mümkün değildir.

Genel Esas Sözleşme Değişikliklerinde Toplantı ve Karar Nisapları

Kanunda ya da şirket esas sözleşmesinde farklı bir kural tayin edilmediği sürece ana sözleşme tadiline ilişkin kararlar, toplam sermayenin asgari yarısının temsil edildiği genel kurulda toplantıya katılan oyların çoğunluğuyla verilir. İlk oturumda bu kanuni toplantı nisabının karşılanamaması hâlinde, en geç bir aylık süre zarfında ikinci kez toplanılabilir ve bu ikinci toplantıda şirket sermayesinin asgari üçte birinin hazır bulunması yeterlidir.

Türk Ticaret Kanunu'nun 421 inci maddesinin birinci fıkrasında öngörülen genel toplantı ve karar nisaplarını düşüren yahut nispî çoğunluğu geçerli sayan esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Buna karşılık şirket kurucuları veya pay sahipleri, şirket esas sözleşmesine koyacakları açık hükümler vasıtasıyla kanunda düzenlenen bu yetersayıları daha da ağırlaştırabilirler.

Oybirliği ve Ağırlaştırılmış Nisap Gerektiren Özel Değişiklikler

Kanun koyucu, şirketin yapısını ve ortakların temel mükellefiyetlerini doğrudan etkileyen belirli kararlar için ağırlaştırılmış özel nisaplar öngörmüştür. Bilanço zararlarının kapatılması amacıyla pay sahiplerine yükümlülük veya ikincil yükümlülük getiren kararlar ile şirketin merkezinin yurt dışına taşınmasına ilişkin esas sözleşme değişiklikleri, sermayenin tümünü oluşturan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin oybirliğiyle alınır. İlk toplantıda oybirliğine ulaşılamaması hâlinde izleyen toplantılarda da aynı oybirliği nisabı aranmaya devam eder.

Şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılmasına dair esas sözleşme değişikliklerinde ise şirket sermayesinin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyu aranır. Söz konusu ağırlaştırılmış değişiklik kararlarında ilk toplantıda sermayenin yüzde yetmiş beşi oranındaki nisaba ulaşılamadığı takdirde, yapılacak izleyen toplantılarda da aynı yüzde yetmiş beşlik olumlu oy nisabının sağlanması zorunludur.

Borsaya Kote Şirketler ve Pay Devir Kısıtlamaları

Pay senetleri menkul kıymet borsalarında işlem gören şirketlerde sermayenin artırılması, kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi, birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin esas sözleşme değişikliklerinde, şirket esas sözleşmesinde aksine düzenleme bulunmadığı takdirde Türk Ticaret Kanunu'nun 418 inci maddesindeki genel toplantı nisabı tatbik edilir.

Şirket işletme konusunun bütünüyle değiştirilmesine veya imtiyazlı pay tesisine yönelik genel kurul kararına olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahipleri, bu yöndeki kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından başlayarak altı ay boyunca şirket sözleşmesindeki pay devir kısıtlamalarına tabi tutulmaksızın paylarını devredebilirler.

Sermaye Artırımında Emredici Kurallar ve Geçersizlik Yaptırımı

Esas sermaye sisteminde sermayenin artırılması veya azaltılması, doğrudan doğruya şirket esas sözleşmesinin sermaye maddesinin değiştirilmesini gerektirir. Bu tadil sürecinde ortakların rüçhan haklarının korunması, sermaye taahhütlerinin yerine getirilmesi ve azlık haklarının gözetilmesi gerekir. İç kaynaklardan karşılanan artırımlar haricinde, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmedikçe sermaye artırımına gidilemez; ancak şirket sermayesine oranla önemsiz sayılan tutarların henüz ödenmemiş bulunması artırımı engellemez.

Alınan sermaye artırımı kararı, genel kurul veya yönetim kurulu kararı tarihinden itibaren üç ay içinde ticaret siciline tescil ettirilmek zorundadır. Bu üç aylık kanuni süre içinde tescil işleminin gerçekleştirilememesi hâlinde, sermaye artırımına ilişkin genel kurul veya yönetim kurulu kararı ile yetkili mercilerden alınmış bulunan izinler kendiliğinden geçersiz hâle gelir.

İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulunun Onay Mekanizması

Genel kurulun esas sözleşmenin değiştirilmesine veya yönetim kuruluna sermayenin artırılması hususunda yetki verilmesine dair kararları imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek mahiyette ise bu karar anılan pay sahiplerinin gerçekleştireceği özel bir toplantıda onaylanmadıkça uygulanamaz. Ancak genel kurul toplantısında imtiyazlı payların sahip veya temsilcileri esas sözleşmenin değiştirilmesine özel kurul için öngörülen toplantı ve karar nisabına uygun olarak olumlu oy vermişlerse ayrıca özel kurul toplantısı yapılması aranmaz.

Özel toplantı yapılması gereken hâllerde yönetim kurulu, en geç genel kurul kararının ilan edildiği tarihten itibaren bir ay içinde imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunu toplantıya çağırmakla yükümlüdür. Bu süre içinde yönetim kurulunca çağrı yapılmazsa her bir imtiyazlı pay sahibi, çağrı süresinin son gününden itibaren on beş gün içinde özel kurulun toplantıya çağrılmasını şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden isteyebilir. Kanuni çağrıya rağmen süresi içinde imtiyazlı pay sahipleri özel kurulu toplanamazsa genel kurul kararı onaylanmış sayılır.

İmtiyazlı pay sahipleri özel kurulu, imtiyazlı payları temsil eden şirket sermayesinin yüzde altmışının çoğunluğuyla toplanır ve toplantıda temsil edilen oyların çoğunluğu ile karar alır. Kurul imtiyazlı pay sahiplerinin haklarının ihlal edildiği yönünde bir sonuca varırsa bu durum gerekçeli bir tutanakla tespit edilir ve tutanak on gün içinde şirket yönetim kuruluna teslim edilir. Tutanakla birlikte onaylamama yönünde olumsuz oy verenlerin kanuni nisabı sağlayan imzalı listesi ve tebligat adresi de tevdi edilerek tescil ve ilan ettirilir; aksi hâlde özel kurul kararı hukuken alınmamış sayılır.

Yönetim kurulu, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunun onaylamama kararına karşı, karar tarihinden itibaren bir ay içinde genel kurul kararının pay sahiplerinin haklarını ihlal etmediği gerekçesiyle bu kararın iptali ile genel kurul kararının tescili davasını şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde açabilir.

Tescil Usulü ve Aleniyetin Hukuki Sonuçları

Genel kurulca kabul edilen esas sözleşme değişikliğinin üçüncü kişiler bakımından geçerlilik kazanabilmesi ve hüküm ifade edebilmesi için ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi zorunludur. Yönetim kurulu kanuni süresi içinde gerekli evraklarla birlikte Ticaret Sicil Müdürlüğüne başvurur. Sicil müdürlüğü değişikliğin kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine ve ahlaka aykırı olup olmadığını re'sen inceler. Tescil ve ilan edilmeyen bir esas sözleşme değişikliği iç ilişkide ortakları bağlayabilse dahi üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Esas Sözleşme Değişikliği Kararlarının İptali ve Butlan

Kanuna, esas sözleşme hükümlerine veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. Kanunun emredici hükümlerini açıkça çiğneyen esas sözleşme değişiklikleri ise mutlak butlanla maluldür.

İptal davasını toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve bu muhalefetini toplantı tutanağına geçirten pay sahipleri açabilir. Bununla birlikte çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, toplantıya katılma yetkisi bulunmayan kişilerin katılıp oy kullandığını veya katılmasına haksız olarak izin verilmediğini ve bu aykırılıkların kararın alınmasında etkili olduğunu ileri süren pay sahipleri; toplantıda hazır bulunsun veya bulunmasın, olumsuz oy kullanmış olsun ya da olmasın iptal davası açma hakkına sahiptir. Ayrıca yönetim kurulu organ olarak tüzel kişilik adına, kararların yerine getirilmesi kendi kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri münferiden iptal davası ikame edebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy