Yürürlük Tarihi ve Esas Sözleşmelerin Uyarlanması
İsviçre Borçlar Kanunu kapsamında şirketler hukukuna ilişkin gerçekleştirilen kapsamlı değişiklikler 1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni yasal çerçeve; kurumsal yönetim ilkelerinin güçlendirilmesi, sermaye yapılarının esnekleştirilmesi ve dijital imkanların şirket işleyişine entegre edilmesini amaçlar. Şirketlerin mevcut esas sözleşmelerini yeni kanun hükümleriyle uyumlu hale getirmeleri amacıyla 1 Ocak 2023 tarihinden itibaren iki yıllık geçiş süresi öngörülmüştür.
Genel Kurul Toplantı Usullerinde Dijitalleşme ve Esneklik
Reform ile birlikte genel kurul toplantılarının fiziki ve mekânsal sınırları esnetilmiştir. Pay sahiplerinin haklarını kullanmasını zorlaştırmamak ve toplantıya katılanların oylarının toplantı yerine görüntülü ve sesli olarak iletilmesini sağlamak kaydıyla, genel kurul toplantıları farklı yerlerde eş zamanlı olarak yapılabilir. Bunun yanı sıra İsviçre Borçlar Kanunu Madde 701c uyarınca pay sahipleri, fiziki genel kurul toplantılarına uzaktan katılabilir ve oy haklarını elektronik ortamda kullanabilir.
Fiziki bir mekan tayin edilmeksizin toplantı yapılması da kanuni zemine kavuşturulmuştur. İsviçre Borçlar Kanunu Madde 701d gereğince, esas sözleşmede açıkça öngörülmesi ve bağımsız temsilci atanması şartıyla genel kurul toplantıları fiziki bir yer olmaksızın tamamen elektronik ortamda icra edilebilir. Ayrıca İsviçre Borçlar Kanunu Madde 701/3 hükmü uyarınca genel kurul, yazılı olarak veya e-posta gibi elektronik yollarla sirküler karar alabilir.
Genel kurulun İsviçre sınırları dışında toplanabilmesi belirli usuli şartlara bağlanmıştır. Toplantının yurt dışında yapılabilmesi için şirket esas sözleşmesinde açık hüküm bulunması ve bağımsız temsilci atanması zorunludur. Genel kurulun yurt dışında toplanabilmesine ilişkin esas sözleşme değişiklikleri için toplam payların çoğunluğu ile toplantıya katılan payların üçte ikisinin olumlu oyu aranır.
Genel Kurulda Temsil ve Bağımsız Temsilcinin Hukuki Konumu
Genel kurulda bağımsız temsilci gerçek veya tüzel kişi olabileceği gibi adi ortaklık şeklinde de belirlenebilir. İsviçre Borçlar Kanunu Madde 689b uyarınca bağımsız temsilci, oy hakkını münhasıran pay sahibinin talimatı doğrultusunda kullanmakla yükümlüdür; pay sahibinden talimat almamışsa oylamada çekimser kalmalıdır.
Esas sözleşmede bir pay sahibinin genel kurulda yalnızca başka bir pay sahibi tarafından temsil edilebileceği öngörülmüşse, pay sahiplerinin temsil hakkının korunması amacıyla yönetim kurulu bağımsız bir temsilci atamak veya şirket organının bir üyesini temsilci olarak görevlendirmek zorundadır.
Sermaye Düzeni, Sermaye Aralığı ve Yabancı Para Birimi
Anonim şirketler için aranan en az 100.000 İsviçre Frangı tutarındaki asgari sermaye kuralı geçerliliğini sürdürmektedir. Bununla birlikte şirketlerin, yürüttükleri faaliyetler bakımından önem taşıyan yabancı para birimini esas sermaye olarak belirlemelerine imkân tanınmıştır. Esas sermayenin yabancı para birimi üzerinden kararlaştırıldığı hallerde, şirketin muhasebe ve finansal raporlama işlemlerinde de aynı para biriminin kullanılması zorunludur. İsviçre Ticaret Sicili Yönetmeliği Ek 3 düzenlemesine göre anonim şirket sermayesi oluşturabilecek geçerli yabancı para birimleri ABD Doları, Avro, İngiliz Sterlini ve Japon Yeni olarak belirlenmiştir.
Sermaye finansmanı alanındaki en önemli yeniliklerden biri sermaye aralığı kurumudur. İsviçre Borçlar Kanunu Madde 653s uyarınca genel kurul, esas sözleşmede belirlenen sınırlar içinde sermayeyi beş yılı aşmamak üzere değiştirme yetkisini yönetim kuruluna devredebilir. Kanuni sınırlara göre üst sınır ticaret siciline tescil edilmiş sermayenin bir buçuk katını aşamaz, alt sınır ise sermayenin yarısından az olamaz. Sermaye aralığı sisteminin getirilmesiyle birlikte, izin verilen sermaye artırımını düzenleyen İsviçre Borçlar Kanunu Madde 651 hükmü yürürlükten kaldırılmıştır.
Şarta bağlı sermaye artırımında opsiyon hakkı tanınabilecek muhatapların kapsamı genişletilmiş; şirketin veya başka bir grup şirketinin pay sahipleri ve yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üçüncü kişilere opsiyon hakkı tanınabilmesi kabul edilmiştir.
Sermaye taahhütleri ve devralma işlemlerinde ise sadeleştirme sağlanmıştır. İşletme ve ayınların devralınmasına ilişkin kanun hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır. İsviçre Borçlar Kanunu Madde 634a uyarınca, pay sahibinin alacağı şirketin malvarlığı ile tam olarak karşılanmasa dahi sermaye borcunun alacağa mahsup edilerek ödenmesi mümkündür. Mahsup suretiyle sermaye ödemesinde esas sözleşmede mahsup edilecek alacağın tutarı, pay sahibinin adı ve hak kazanılan paylar gösterilir; genel kurul on yıl sonra buna ilişkin esas sözleşme hükümlerini yürürlükten kaldırabilir.
Yedek Akçeler ve Ara Dönem Temettüsü
İsviçre Borçlar Kanunu Madde 671 uyarınca kanuni yedek akçeler; nominal değerin üzerinde pay ihracından sağlanan gelirler ile sermaye borcunu yerine getirmeyen pay sahibinin paylarının iptal edilmesi durumunda ihraç edilen yeni paylar için yapılan ödemelerden oluşur. Bunun yanında İsviçre Borçlar Kanunu Madde 657a uyarınca genel kurul, ara dönem finansal tablolarına dayanarak ara dönem temettüsü dağıtılmasına karar verebilir.
Azınlık Hakları ve Bilgi Alma Yetkisinin Sınırları
Pay sahiplerinin bilgi alma hakları güçlendirilmiştir. İsviçre Borçlar Kanunu Madde 697 uyarınca, sermayenin veya oyların en az yüzde onuna sahip pay sahipleri genel kurul toplantısı dışında da yönetim kurulundan bilgi talep edebilir; yönetim kurulu bu bilgi talebinin gereğini dört ay içinde yerine getirmekle yükümlüdür. Şirket defter ve kayıtlarını inceleme hakkı bakımından ise sermayenin veya oyların en az yüzde beşini temsil eden pay sahipleri, genel kuruldan izin alınmasına veya yönetim kurulu kararına gerek olmaksızın inceleme yetkisini kullanabilir.
Genel kurulu toplantıya çağırma ve gündeme madde ekletme yetkileri şirket türüne göre farklılaştırılmıştır. Payları borsaya kote edilmiş şirketlerde oyların ya da esas sermayenin yüzde beşine, kapalı şirketlerde ise yüzde onuna sahip pay sahipleri genel kurulu toplantıya çağırma talebinde bulunabilir. Bu talep yönetim kurulu tarafından altmış gün içinde yerine getirilmezse azınlık mahkemeye başvurabilir. Gündeme madde ekletme talebinde aranan asgari pay sahipliği oranı ise borsaya kote şirketlerde binde beş, kote olmayan şirketlerde yüzde beştir; talep yönetim kurulu tarafından reddedilirse azınlık mahkemeye gidebilir.
Tamamen elektronik ortamda genel kurul toplantısı nasıl yapılır?
İsviçre Borçlar Kanunu Madde 701d uyarınca esas sözleşmede açıkça öngörülmesi ve genel kurul için bağımsız bir temsilcinin atanması koşuluyla fiziki bir toplantı yeri olmaksızın tamamen elektronik ortamda toplantı yapılabilir.
Genel kurulu toplantıya çağırma talebi için hangi pay oranları aranır?
Genel kurulun toplantıya çağrılması yetkisi, borsaya kote şirketlerde sermaye veya oyların en az yüzde beşine, borsaya kote olmayan şirketlerde ise en az yüzde onuna sahip pay sahiplerine tanınmıştır; yönetim kurulu altmış gün içinde çağrıyı yapmazsa azınlık mahkemeye başvurabilir.
Anonim şirket sermayesi hangi yabancı para birimlerinde belirlenebilir?
Sermayenin şirketin faaliyetleri bakımından en önemli yabancı para biriminde belirlenmesi mümkündür. İsviçre Ticaret Sicili Yönetmeliği Ek 3 uyarınca İngiliz Sterlini, Avro, ABD Doları ve Japon Yeni geçerli yabancı para birimleri olarak kabul edilmiş olup sermayenin bu birimlerle belirlenmesi halinde muhasebe ve raporlamada da aynı para birimi kullanılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy