İsviçre Şirketler Hukuku Kanun Taslağı, anonim ortaklıkların sermaye yapısını çağdaş iktisadi gereksinimlere uyarlamayı, pay sahipliği haklarını güçlendirmeyi ve kurumsal yönetim ilkelerini geliştirmeyi amaçlayan kapsamlı kurallar öngörmektedir. Taslak metin; yabancı para cinsinden sermaye tespiti, sermayenin dalgalanması yapısı, ara dönem kâr dağıtımı, elektronik genel kurul ve borca batıklığın erken aşamada tespiti gibi temel şirketler hukuku kurumlarında esaslı yenilikler getirmektedir.
Sermayenin Para Birimi ve Esnek Finansal İşlemler
Taslak madde 621 uyarınca, anonim şirket sermayesinin şirket faaliyetleri açısından en çok önem arz eden para birimi üzerinden belirlenmesine imkân tanınmaktadır. Bu hükmün uygulanması halinde yedek akçelerin ayrılması, kâr payı dağıtımı ve borca batıklık durumunun tespiti gibi sermayeye bağlı tüm işlemler de belirlenen yabancı para birimi üzerinden yürütülebilmektedir.
Türk hukukunda ise 213 sayılı Vergi Usul Kanunu madde 215/2-b kapsamında, ödenmiş sermayesi en az 100 milyon ABD Doları ya da muadili yabancı para karşılığı Türk Lirası olan ve sermayesinin en az yüzde kırkı ikametgâhı, kanunî ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kişilere ait işletmelerin kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle tutmalarına Cumhurbaşkanınca izin verilebilmektedir.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 215Kaynağı aç
Pay Bedellerinin Ödenmesi ve İtibari Değer Esası
Taslak madde 632, anonim şirket kuruluşunda ve sermaye artırımlarında taahhüt edilen pay bedellerinin tamamının ödenmesi kuralını benimsemektedir. Buna karşılık 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu madde 344/1 uyarınca nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşinin tescilden önce, kalan tutarın ise tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenmesi ve çıkarma primlerinin tamamının tescilden önce karşılanması gerekmektedir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 344Kaynağı aç
Taslak madde 622/4 ile asgari itibari değer şartı kaldırılarak payların sıfır santim üzerinde bir itibari değere sahip olabilmesi kabul edilmiş, böylelikle payların bölünerek likit hale getirilmesi amaçlanmıştır. Ancak bu sistemde itibari değeri olmayan pay modeli benimsenmemiştir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu madde 476/1 payın itibari değerinin en az bir kuruş olmasını ve ancak birer kuruş ve katları şeklinde yükseltilebilmesini emrederken; madde 476/3 çerçevesinde yalnızca zora giren şirketin finansal durumunun iyileştirilmesi amacıyla itibari değerin bir kuruşa kadar indirilmesine müsaade edilmektedir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 476Kaynağı aç
Sermayenin Dalgalanması ve Kuruluşta Devir Kuralları
Taslak düzenleme ile getirilen sermayenin dalgalanması sistemi çerçevesinde genel kurul, ticaret sicilinde gösterilen sermaye miktarını en fazla 5 yıl süreli olarak artırma ve azaltma hususunda yönetim kurulunu yetkilendirebilmektedir (Taslak m. 653s). Bu mekanizmanın yürürlüğe konulmasıyla geleneksel kayıtlı sermaye kurallarının kaldırılması öngörülmektedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu madde 332/1 hükmü ise esas sermayenin elli bin Türk Lirasından, halka açık olmayan kayıtlı sermaye sistemine tabi şirketlerde başlangıç sermayesinin yüz bin Türk Lirasından az olamayacağını düzenlemektedir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 332Kaynağı aç
Taslak metin, işletme ve ayınların kuruluş aşamasında devralınmasına dair özel kuralların bütünüyle yürürlükten kaldırılmasını hedeflemektedir. Bu kuralların barındırdığı belirsizliklerin işlem güvenliğini zedelemesi ve gerekli hukuki korumaya sermayenin korunması ilkeleri ile yöneticilerin hukuki sorumluluğu yollarıyla ulaşılabileceği kabulü bu tercihin gerekçesini oluşturmaktadır.
Kâr Dağıtımı, Yedek Akçeler ve Pay Sahipliği Hakları
Taslak madde 671 kârdan ve sermayeden ayrılan kanuni yedek akçelerin pay sahiplerine dağıtılması koşullarını hafifletmekte; taslak madde 675a ise belirli şartlar dahilinde ara dönem kârı dağıtımına cevaz vermektedir. Şirket genel kurul toplantılarına katılımı artırmak amacıyla taslak madde 661 gereğince, esas sözleşmeye hüküm konulmak suretiyle genel kurulda oy kullanan pay sahiplerine yüzde yirmiye kadar daha fazla kâr payı dağıtılması kararlaştırılabilmektedir.
Pay sahiplerinin haklarının korunması doğrultusunda, borsaya kote anonim ortaklıklarda pay defterine kayıt taleplerinin elektronik ortamda iletilebilmesini sağlama zorunluluğu taslak madde 686b ile getirilmektedir. Borsaya kote olmayan şirketlerde ise taslak madde 697/2 ve 3 hükümleri gereğince pay sahipleri yönetim kurulundan yazılı bilgi talep edebilmektedir. Yönetim kurulunun bu başvurulara yılda en az iki kez cevap vermesi, sağlanan bilgilerin ilk genel kurulda ve derhal elektronik ortamda paylaşılması gerekmektedir. Taslak madde 697 kapsamında borsaya kote olmayan şirketlerde bu bilgi alma hakkının kullanılabilmesi, bilginin pay sahipliği haklarının kullanımı için gerekli olması şartına bağlı tutulmuştur.
Dolaylı Zarar Davaları ve Genel Kurul Usulleri
Sorumluluk veya edimin iadesi amacıyla dolaylı zarar davası açmak isteyen pay sahiplerinin, dava masraflarının şirket tarafından karşılanması hususunda dava açılmadan önce mahkemeden izin talep edebilmesi öngörülmektedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu madde 555/1 uyarınca şirketin uğradığı zararın tazmini şirket ve her bir pay sahibi tarafından şirkete ödenmek üzere talep edilebilmekte; madde 555/2 gereğince davanın hukuki ve maddi sebeplerle haklı görülmesi durumunda mahkeme giderleri ve vekalet ücretini hakkaniyete göre davacı pay sahibi ile şirket arasında paylaştırabilmektedir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 555Kaynağı aç
Taslak madde 701c elektronik genel kurul toplantılarının icrasına kanuni zemin hazırlamaktadır. Türk şirketler hukukunda da genel kurullara elektronik ortamda katılım ve oy kullanımı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu madde 1527 çerçevesinde yasal temele bağlanmıştır.
Yönetici Ücretleri, Cinsiyet Kotası ve Borca Batıklık Kriterleri
Taslak madde 735c kapsamında yöneticilere ödenen bazı fahiş ücret çeşitleri yasaklanmaktadır. İşe başlama tazminatı ile rekabet yasağına aykırılık için ödenen tazminat belirli koşulları sağlamaları kaydıyla bu yasak kapsamının dışında tutulmuştur. Düzenleme uyarınca genel kurulun her yıl yönetim kurulu üyeleri ve yöneticilerin ücretlerine ilişkin bağlayıcı karar alması ve borsaya kote şirketlerde bu ödemelerin ücretlendirme raporunda gösterilmesi öngörülmektedir.
Finansal darboğaz ve borca batıklık değerlendirmesinde taslak madde 725/a ve 725/b hükümleriyle somut ölçütler getirilmektedir. Şirketin likidite sorununun bulunması, şirket aktiflerinin sermaye ve yedek akçeler toplamının üçte birini karşılamaması, önceki faaliyet yılı zararının o yılın bilançosundaki sermayenin yarısını aşması, birbirini izleyen 3 yıl boyunca zarar edilmesi ve borca batıklık yönünde kuvvetli şüphelerin bulunması temel göstergeler olarak sayılmıştır. Ayrıca taslak konsolide hesap tutma yükümlülüğünün daraltılmasını, şirket yönetim kurullarında kadın-erkek eşitliği için yüzde otuz kota uygulanmasını ve doğal kaynak işleten şirketlere özel ifşa yükümlülükleri getirilmesini içermektedir.
Taslak sermayenin yabancı para üzerinden belirlenmesine imkân tanır mı?
Taslak madde 621 uyarınca şirket faaliyetleri için en çok önem taşıyan para birimi üzerinden sermaye belirlenebilmekte ve kâr dağıtımı dahil sermayeye bağlı tüm işlemler bu para birimi üzerinden yürütülebilmektedir.
Sermayenin dalgalanması sisteminde yönetim kuruluna hangi yetki verilir?
Taslak madde 653s uyarınca, sicile kayıtlı sermaye tutarının azami beş yıllık süre zarfında yükseltilmesi ya da indirilmesi konusunda yönetim kuruluna yetki devredilebilmektedir.
Yöneticilere ödenen ücret ve tazminatlara hangi sınırlamalar öngörülmüştür?
Taslak madde 735c ile belirli fahiş ücret çeşitleri yasaklanmakta, genel kurulun ücretlere dair her yıl bağlayıcı karar alması ve borsaya kote şirketlerde ücretlerin ücretlendirme raporunda belirtilmesi gerekmektedir; işe başlama tazminatı ve rekabet yasağına aykırılık tazminatı belirli koşullarla yasak kapsamı dışında kalmaktadır.
Borca batıklık ve kriz değerlendirmesinde hangi somut göstergeler aranır?
Taslak madde 725/a ve 725/b kapsamında likidite sorunu, aktiflerin sermaye ve yedek akçeler toplamının üçte birini karşılamaması, bir önceki yıl zararının sermayenin yarısını aşması, üst üste üç yıl zarar edilmesi ve borca batıklığa dair kuvvetli şüphelerin varlığı esas alınmaktadır.
Borsaya kote olmayan şirketlerde bilgi alma hakkı hangi şarta bağlıdır?
Taslak madde 697 çerçevesinde borsaya kote olmayan şirketlerde pay sahiplerinin yönetim kurulundan yazılı bilgi talep edebilmesi, bu bilginin pay sahipliği haklarının kullanımı için gerekli olması şartına bağlanmıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy