Anonim Şirketlerde Bağımsız Denetime Tabi Olma Şartları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 397/4 uyarınca tüm anonim şirketler bağımsız denetim kapsamında yer almamakta olup denetime tabi olacak şirketler Cumhurbaşkanınca belirlenir. Bu çerçevede belirlenen aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı olmak üzere üç temel ölçütten en az ikisinin sınırlarını art arda iki hesap döneminde aşan sermaye şirketleri, sonraki hesap döneminden itibaren bağımsız denetime tabi hale gelir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 397Kaynağı aç
Bağımsız denetime tabi şirketler, belirlenen üç ölçütten en az ikisine ait sınırların art arda iki hesap döneminde altında kalmaları ya da bir hesap döneminde bu sınırların en az ikisinin yüzde yirmi veya daha fazla altında kalmaları durumunda, sonraki hesap döneminden itibaren bağımsız denetim kapsamından çıkarılır. Ayrıca bağımsız denetime tabi anonim şirketlerin genel kurul toplantılarına denetçinin katılımı aranır.
Bağımsız Denetçinin Seçimi, Tescili ve İlanı
Anonim şirketlerde denetçi şirket genel kurulu, şirketler topluluğunda ise ana şirketin genel kurulu tarafından seçilir. 6102 sayılı Kanun'un 399 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince seçimin her faaliyet dönemi ve her hâlde denetçinin görev yapacağı faaliyet dönemi bitmeden gerçekleştirilmesi zorunludur. Bağımsız denetçi genel kurul kararıyla seçildikten sonra denetim sözleşmesinin imzalanmasıyla atanmış olur. Seçimin ardından yönetim kurulu gecikmeksizin denetleme görevinin hangi denetçiye verildiğini ticaret siciline tescil ettirir, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile şirketin internet sitesinde ilan eder.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 399Kaynağı aç
Faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar denetçi seçilememişse; yönetim kurulunun, yönetim kurulu üyelerinden her birinin veya herhangi bir pay sahibinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince denetçi atanır. Seçilen denetçinin görevi reddetmesi, sözleşmeyi feshetmesi, görevlendirme kararının iptali veya butlanı ile denetçinin kanuni ya da fiili sebeplerle görevini yapamaması veya engellenmesi hâllerinde de aynı usul işletilir ve mahkemenin verdiği karar kesindir.
Denetçi Olabilecek Kişiler, Rotasyon ve Hizmet Yasakları
6102 sayılı Kanun'un 400 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca bağımsız denetçi; 3568 sayılı Kanun hükümlerine göre ruhsat almış yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını haiz ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilen kişiler ile ortakları bu kişilerden oluşan sermaye şirketleri arasından seçilebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 400Kaynağı aç
Denetçi, denetleme yaptığı şirkete vergi danışmanlığı ve vergi denetimi haricinde danışmanlık veya hizmet veremez ve bu yasağı bir yavru şirketi aracılığıyla da uygulayamaz. On yıl içinde aynı şirket için toplam yedi yıl denetçi olarak seçilen denetçi, üç yıl geçmedikçe aynı şirkette yeniden görev alamaz. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu bu rotasyon sürelerini kısaltmaya ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. Denetim sözleşmesi seçilen hesap dönemi için yazılı akdedilir; sözleşmede denetim harici başka hizmet öngörülemez ve ücret denetim faaliyeti haricinde başka bir şarta bağlanamaz.
Bağımsız Denetimin Kapsamı ve Yürütülme İlkeleri
Denetime tabi anonim şirketlerin ve şirketler topluluğunun finansal tabloları, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yayımlanan uluslararası standartlarla uyumlu Türkiye Denetim Standartlarına göre incelenir. Denetim; envanterin, muhasebenin, Türkiye Denetim Standartlarının öngördüğü ölçüde iç denetimin, 378 inci madde kapsamındaki raporların ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporundaki finansal bilgilerin finansal tablolarla uyumunun denetimidir. Süreç, Türkiye Muhasebe Standartlarına, kanuna ve esas sözleşmeye uygunluğun incelenmesiyle şirketin dürüst resim ilkesine uygunluğunu belirlemeyi hedefler.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 398Kaynağı aç
6102 sayılı Kanun'un 398 inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca denetçi; yönetim kurulunun şirketi tehdit eden riskleri zamanında teşhis etmek ve risk yönetimini sağlamak amacıyla öngörülen sistemi ve yetkili komiteyi kurup kurmadığını inceler. Söz konusu sistemin yapısını ve komite uygulamalarını açıklayan ayrı bir rapor düzenleyerek bağımsız denetim raporuyla birlikte yönetim kuruluna sunar.
Denetim Yaptırmamanın Yaptırımı ve Rapor Uyuşmazlıkları
Denetime tabi şirketler, hazırladıkları finansal tabloların ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporunun denetimden geçip geçmediğini, geçmiş ise denetçi görüşünü ilgili belgenin başlığında açıkça belirtmekle yükümlüdür. Bağımsız denetime tabi olduğu hâlde denetlettirilmemiş finansal tablolar ile yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, 6102 sayılı Kanun m. 397/2 gereğince düzenlenmemiş hükmündedir.
Şirketin finansal tabloları ile yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu denetleme raporunun verilmesinden sonra değiştirilmişse ve bu değişiklik raporu etkileyebilecek mahiyetteyse söz konusu tablolar ve rapor yeniden denetlenir; yeniden denetleme ve sonucu raporda özel olarak açıklanır. Şirket ile denetçi arasında finansal tablolara, yılsonu hesaplarına ve faaliyet raporuna ilişkin mevzuat veya esas sözleşme hükümlerinin yorumu ya da uygulanması konusunda görüş ayrılığı doğması hâlinde; yönetim kurulunun veya denetçinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi dosya üzerinden karar verir. Verilen karar kesin olup 6102 sayılı Kanun m. 405/2 uyarınca dava giderlerinin borçlusu şirkettir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 405Kaynağı aç
Denetçinin Görevden Alınması, Fesih ve Genel Kurul Kararları
Genel kurulca seçilen denetçiden denetleme görevi kural olarak sadece başka bir denetçi atanmışsa geri alınabilir; bunun dışında görevden alma ancak mahkeme kararıyla mümkündür. Seçilmiş denetçinin şahsına ilişkin haklı bir sebebin varlığı veya taraflı davrandığı kuşkusu hâlinde, yönetim kurulunun ya da sermayenin yüzde onunu (halka açık şirketlerde yüzde beşini) temsil eden pay sahiplerinin istemiyle asliye ticaret mahkemesince başka bir denetçi atanabilir. Görevden alma ve yeni denetçi atama davası, seçimin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren üç haftalık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır. Azlığın bu davayı açabilmesi için seçime genel kurulda karşı oy verip tutanağa geçirtmiş olması ve toplantı tarihinden geriye doğru en az üç aydır pay sahibi sıfatını taşıması zorunludur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/507, K. 2024/8793Kaynağı aç
6102 sayılı Kanun'un 399 uncu maddesi uyarınca denetçi, denetleme sözleşmesini sadece haklı bir sebep varsa veya kendisine karşı görevden alınma davası açılmışsa feshedebilir. Görüş yazısının içeriğine ilişkin fikir ayrılıkları, denetlemenin şirketçe sınırlandırılması veya görüş yazısı vermekten kaçınma durumları haklı fesih sebebi sayılmaz. Fesih yazılı ve gerekçeli olmalıdır. Sözleşmeyi fesheden denetçi, fesih tarihine kadar elde ettiği sonuçları bir rapor hâline getirerek genel kurula sunmakla yükümlüdür. Fesih ihbarında bulunulması halinde yönetim kurulu hemen geçici bir denetçi seçerek fesih ihbarını genel kurulun bilgisine, seçtiği denetçiyi de genel kurulun onayına sunar.
Anonim şirketin denetime tabi bulunması ve yönetim kurulu üyelerinin görev süresinin dolması sebebiyle olağanüstü genel kurul yapılmasının zorunlu olması, genel kurul süreçlerindeki mevzuat ve esas sözleşme ihlallerini ortadan kaldırmaz. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2023/1385, K. 2024/5262 sayılı kararında da belirtildiği üzere, toplantı zorunluluğunun bulunması kanuna aykırılığı gidermeyeceği için, yönetim kurulu üyelerine çağrı ve gündem önerisi usulünce ulaştırılmadan ve nisap kuralları çiğnenerek alınan seçim kararları hukuka aykırılık teşkil eder. Kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, 6102 sayılı Kanun m. 445 ve m. 446 uyarınca karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. Genel kurullar kural olarak, kanunda veya esas sözleşmede daha ağır nisap yoksa sermayenin en az dörtte birini karşılayan pay sahipleriyle toplanır ve kararlar hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alınır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/1385, K. 2024/5262Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/23, K. 2022/2524Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 445Kaynağı aç
Finansal tabloların görüşülmesinin ertelenmesi denetçi seçimini erteler mi?
Hayır, ertelemez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2023/1051, K. 2024/4921 sayılı ilamında ifade edildiği üzere, genel kurulda bağımsız denetçi seçilmesine ilişkin karar finansal tabloların müzakeresi kapsamında kabul edilemez; bu sebeple azlığın talebiyle finansal tabloların görüşülmesinin ertelenmesi denetçi seçimini etkilemez.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/1051, K. 2024/4921Kaynağı aç
Bağımsız denetim yaptırmayan anonim şirketin finansal tablolarının akıbeti nedir?
Bağımsız denetime tabi olduğu hâlde denetlettirilmemiş finansal tablolar ile yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, 6102 sayılı Kanun m. 397/2 gereğince hukuken düzenlenmemiş sayılır.
Denetçinin taraflı davrandığı gerekçesiyle açılacak dava hangi sürede açılmalıdır?
Seçilen denetçinin taraflı davrandığı kuşkusuyla açılacak görevden alma ve yeni denetçi atama davası, 6102 sayılı Kanun m. 399/5 uyarınca denetçi seçiminin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren üç haftalık hak düşürücü süre içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

