Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Düzenlemesinin Amacı
Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Yönetmelik Taslağı; kamu, hazine veya özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerinde büyük ölçekli yenilenebilir enerji kaynak alanlarının (YEKA) oluşturulmasını hedefler. Düzenleme ile enerji kaynaklarının verimli biçimde işletilmesi, yatırım süreçlerinin hızla neticelendirilmesi ve elektrik üretim tesislerinde kullanılacak teknik aksamın yurt içinden karşılanması amaçlanır.
YEKA Sahalarının Belirlenmesi ve Hazırlık Aşaması
Kaynak alanlarının belirlenmesine dair teknik ve idari incelemeler Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı; kaynağın türü, teknik potansiyeli ve birim elektrik maliyetleri temelinde sahaları derecelendirerek ülke gereksinimlerine göre hangi alanın öncelikle yatırıma açılacağını kararlaştırır. Bakanlıkça yürütülen ön çalışmalar neticesinde gerekli görülmesi halinde ilgili saha üç ay içerisinde YEKA olarak ilan edilir. Aday YEKA ilanının ardından ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından görüşler toplanarak sahada yararlanılmayacak kısımlar tespit edilir. Aday YEKA alanı üzerinde lisanslı veya lisanssız elektrik üretimi gerekçesiyle herhangi bir başvuru yapılmasına izin verilmez.
Belirlenen kaynak alanı için Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ) nezdinden bağlantı kapasitesi tahsis edilir. İlgili alandaki teknik analiz ve ölçümler ikmal edildikten sonra saha, en geç bir yıl içerisinde nihai YEKA alanı olarak Resmî Gazete'de ilan edilir. Kaynak alanının yatırıma hazır hale getirilmesi amacıyla çevresel etki değerlendirmesi, jeolojik ve jeoteknik etütler, fizibilite, kamulaştırma, imar, parselasyon, hâlihazır haritaların düzenlenmesi, ulaşım ve iletim şebekesi gibi altyapı işleri, gerekli görülmesi durumunda bizzat Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü tarafından yaptırılır.
Başvuru Şartları ve Yerli İmalat Esası
YEKA bünyesinde üretim yapabilmek amacıyla Bakanlıkça tayin edilen aksamı yurt içinde imal eden ve yerli malı kullanacağını taahhüt eden tüzel kişiler başvuruda bulunabilir. Aday tüzel kişilerin 02.11.2013 tarihli ve 28809 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği çerçevesinde önlisans başvurusu için aranan yeterlilik şartlarını taşıması ve başvuruyu Bakanlığın belirlediği evrakla birlikte Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına sunması zorunludur.
Bağlantı Kapasitesi Tahsisi ve Yarışma Usulü
YEKA sahalarında yatırımcılara bağlantı kapasitesi verilmesine ilişkin ilan Bakanlık tarafından Resmî Gazete'de yayımlanır. Aranan şartları sağlayan tüzel kişilerin iştirak edebileceği yarışma, Bakanlıkça kilovatsaat başına belirlenen elektrik alım tavan fiyatı üzerinden eksiltme usulüyle icra edilir. Teklif edilebilecek en düşük fiyat, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'a ekli (I) ve (II) sayılı cetveller uyarınca belirlenen toplam fiyat sınırını aşamaz ve şartnamede kararlaştırılan süre zarfında uygulanır.
Yarışmada kilovatsaat başına en düşük alım fiyatını teklif eden katılımcı bağlantı kapasitesi kullanım hakkını elde eder. Tekliflerin eşit çıkması durumunda katılımcı şirketlerce verilecek yeni teklifler ilk teklif tutarının üzerine çıkamaz. Değerlendirme safhasını geçerek önlisans almaya hak kazanan tüzel kişiler sisteme bağlantı hakkına kavuşur ve önlisans düzenlenmesi için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (EPDK) bildirilir; kazanan teklifteki projeler YEKA olarak ilan edilir. Parselasyon ile teşekkül eden farklı mekanik güçteki projelerin tahsisi ise 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat hükümleri uyarınca Bakanlık veya yetkilendireceği merciler eliyle yarışma usulüyle yapılır.
Önlisans ve Lisans Süreçleri
YEKA kapsamında elektrik üretiminde bulunabilmek için önlisans alınması şarttır. Yerli imalat zorunluluğu öngörülen projelerde önlisans süresi, mücbir sebep halleri saklı kalmak üzere 24 ayı aşamaz; kaynak türü ve kurulu güç durumuna göre bu süre Kurul kararıyla 36 aya kadar uzatılabilir. Yerli malı kullanım karşılığı tahsis kapsamında önlisans sürecinde ikmali gereken yasal izinlerin 18 ay içinde sonuçlandırılması gerekir. Faaliyetin niteliğine göre elektrik üretim lisansının asgari 10, azami 49 yıl için verilebileceği düzenlenmişken YEKA sahalarına özgü lisans süresi 30 yıl olarak belirlenmiştir ve bu sürenin hitamında genel hükümler uyarınca işlem tesis edilir.
Yükümlülüklerin İhlali ve Yaptırımlar
Önlisans süresi zarfında aksam üretim tesisine yönelik taahhütlerini yerine getirmeyen tüzel kişilerin önlisansı EPDK tarafından iptal edilir ve sunulan teminat mektubu Bakanlıkça irat kaydedilir. Taahhüdünü ihlal eden tüzel kişi ile bu şirketin ortaklık yapısında yer alan kişilerin ortak olduğu diğer şirketler Bakanlıkça yürütülecek sonraki yarışmalara kabul edilmez. Lisans aşamasında ise yerli malı ekipmanın sahada fiilen kullanıldığı Bakanlık denetimiyle tespit edilir; taahhüdün çiğnenmesi durumunda yazılı ihtar yapılır, aykırılık giderilmezse teminat irat kaydedilerek üretim lisansı iptal edilir.
Kaynak Alanının Korunması ve Yürürlük Hükümleri
YEKA sahalarının muhafazasında kaynağın doğallığının ve işletme devamlılığının korunması temel ilkedir. Enerji kaynağının karakteristik niteliklerini etkileyebilecek her türlü plan ve projenin hazırlık evresinde Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğünün görüşü alınır; kamu yararı ile ulusal güvenlik gerekleri haricinde kaynaktan yararlanmayı güçleştiren ya da engelleyen işlemler tesis edilemez. Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte 27.11.2013 tarihli ve 28834 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga yönetmelik hükümleri yürürlükten kalkar.
Aday YEKA sahasında münferit elektrik üretimi başvurusu yapılabilir mi?
Aday YEKA ilan edilen saha üzerinde lisanslı veya lisanssız elektrik üretimi amacıyla herhangi bir başvuru yapılmasına kanunen izin verilmez.
YEKA yarışmasında eşit teklif sunulması halinde hangi kural uygulanır?
Eksiltme usulü uygulanan yarışmada eşit tekliflerin bulunması halinde şirketlerce verilecek yeni teklifler ilk teklif tutarından daha yüksek olamaz.
Aksam üretim taahhüdüne uyulmamasının ortaklar bakımından sonucu nedir?
Aksam üretim tesisine dair taahhütlerini yerine getirmeyenlerin önlisansı iptal edilip teminatı irat kaydedilir; ayrıca tüzel kişi ile ortaklarının pay sahibi olduğu diğer şirketler Bakanlık yarışmalarından menedilir.
YEKA sahalarında elektrik üretim lisansının süresi ne kadardır?
Genel piyasa rejiminde üretim lisansları 10 ila 49 yıl arasında düzenlenebilmekle birlikte YEKA sahaları için lisans süresi 30 yıl olarak tatbik edilir ve süre sonunda genel hükümler işletilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy