Yedek subay veya yedek astsubay olmaya engel teşkil eden haller, 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 33. maddesinde düzenlenmiştir. Kanunda öngörülen engel hallerden birine giren yedek subay veya yedek astsubay adayları, bu statülere nasbedilmez ve askerlik hizmetlerini er statüsünde tamamlar. Bu kişilerin tabi olacağı askerlik süresi ise erbaş ve erlerin tabi olduğu kanuni hizmet süresi kadardır.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 33Kaynağı aç
Ceza Mahkûmiyetine Bağlı Engel Haller
7179 sayılı Kanun m. 33/1-a uyarınca; 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 30. maddesi ile 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 50. maddesinde belirtilen suçlardan mahkûm olanlar yedek subay veya yedek astsubay olamazlar.
1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca subaylar, astsubaylar, uzman jandarmalar ve özel kanunlarında bu cezanın uygulanacağı belirtilen asker kişiler hakkında; taksirli suçlar hariç olmak üzere ölüm, ağır hapis veya bir yıldan fazla hapis cezasıyla hükümlülük durumunda Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma cezası verilir. Maddenin (B) bendinde yer alan devletin şahsiyetine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, kaçakçılık (istimal ve istihlak kaçakçılığı hariç), resmi ihaleye fesat karıştırma ve devlet sırlarını açığa vurma suçlarından mahkûmiyet halinde de mahkeme hükmünde belirtilmese dahi çıkarma yaptırımı uygulanır. Ayrıca taksirli suçlar dışındaki üç aydan fazla süreli hapis cezalarında askeri mahkemelerce çıkarma cezası da verilebilir.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 30Kaynağı aç
926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 50. maddesinin (d) bendi uyarınca, kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezası ya da bentte sayılan yüz kızartıcı suçlardan mahkûmiyet halinde mahkemece çıkarma kararı verilmesi gerekir. Bu sonuç hükümde gösterilmemiş olsa bile mahkûmiyetin kanuni neticesidir. Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma işlemi; askeri rütbe ve memuriyetlerin kaybedilmesi ile subay, astsubay ve Devlet memuru olarak yeniden orduya kabul edilmeme sonucunu doğurur.
926 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ PERSONEL KANUNU m. 50Kaynağı aç
926 sayılı Kanun m. 50/d uyarınca; ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş veya affa uğramış olsa bile, Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar ile 1632 sayılı Kanun'un 131. maddesinin birinci fıkrasının az vahim hali hariç olmak üzere zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, iftira, kaçakçılık ve resmi ihaleye fesat karıştırma suçlarından hükümlü olan subaylar hakkında hizmet sürelerine bakılmaksızın Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır. 926 sayılı Kanun m. 50/d suç kataloğunda iftira suçu yer alırken 1632 sayılı Kanun m. 30/B metninde bu suç sayılmamış; Devlet sırlarını açığa vurma suçu ise 1632 sayılı Kanun m. 30/B'de bulunurken 926 sayılı Kanun m. 50/d kapsamına dahil edilmemiştir.
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 131Kaynağı aç
Kamu Hizmetinden Yasaklılık ve İdari Çıkarılma
7179 sayılı Kanun m. 33/1-b uyarınca, süresine bakılmaksızın kamu hizmetlerinden yasaklı olan kişiler ile idari karar neticesinde kamu hizmetlerinden çıkarılanlar yedek subay veya yedek astsubay olamazlar. Yasaklılık yaptırımının kısa süreli olması bu engeli ortadan kaldırmaz. Benzer şekilde idari tasarrufla kamu görevine son verilmiş olması da statüye geçişi kesin biçimde keser.
Önceki Askerlik Hizmetinden İlişik Kesilmesi
7179 sayılı Kanun m. 33/1-c ve m. 33/1-d hükümleri, daha önce askerlik bünyesinde görev yapmış kişilerin durumunu ele alır. Yedek subay veya yedek astsubay olarak görev yapmaktayken hizmet süresini tamamlamadan çeşitli sebeplerle Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilenler ya da mahkeme veya mahkûmiyet kararı sonucunda ordu ile bağı koparılanlar er statüsüne alınır.
Muvazzaf veya sözleşmeli subay, astsubay, uzman erbaş yahut sözleşmeli erbaş ve er statüsündeyken askerlik süresini bitirmeden disiplinsizlik veya ahlaki nedenlerle ilişiği kesilenler ile mahkeme hükmüyle Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarılanlar da 7179 sayılı Kanun m. 33/1-d gereğince yedek subay ve yedek astsubay olamazlar.
Disiplinsizlik, Güvenlik ve Başarısızlık Şartları
7179 sayılı Kanun m. 33/1-ç bendi disiplin, güvenlik ve eğitim yetersizliğini üç ayrı grupta toplar. Bu kapsamda; disiplinsizlik ve ahlaki durumları sebebiyle uygun görülmeyenler yönetmelikteki esaslara göre engel hale girer. Ayrıca Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşüren, askerliğin şeref ve haysiyetiyle bağdaşmayan eylemlerde bulunan ya da tutum ve davranışlarıyla yasa dışı siyasi, yıkıcı ve bölücü ideolojik görüşleri benimsediği anlaşılan adaylar bu haklarını kaybeder. Son olarak, verilen yedek subay veya yedek astsubay eğitim ve öğretim safhasında başarı gösteremeyenler de statüye alınmaz.
Danıştay 12. Dairesinin 26.03.2024 tarihli ve E. 2020/154, K. 2024/1582 sayılı kararında; personelin aldığı disiplin cezalarının niteliği ve ceza yargılamasına konu fiilinin Türk Silahlı Kuvvetlerinin disiplin anlayışını temelden sarsacak ve itibarını zedeleyecek mahiyette bulunması durumunda ayırma işleminin hukuka uygun olduğu ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının varlığının bu değerlendirmeyi engellemeyeceği sonucuna varılarak Bölge İdare Mahkemesinin iptal yönündeki kararı bozulmuştur.
Danıştay 12. Daire, E. 2020/154, K. 2024/1582Kaynağı aç
İdari Yargı Süreci ve Görevli Yargı Yolu
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 33. maddesi uyarınca kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme yeni veya eski görev yeri idare mahkemesi; görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda ise ilgilinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir. 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun Geçici 5. maddesi ise bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce disiplin mahkemelerince verilen ve infazı tamamlanan cezalar ile oda hapsi cezalarının askerlik hizmet süresinden sayılmayacağını ve ilgililerin infaz süresi kadar, her disiplin suçu için en fazla on beş gün geç terhis edileceğini hükme bağlamıştır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 33Kaynağı aç
Sık Sorulan Sorular
Engel hale giren adayın askerlik süresi değişir mi?
Evet, 7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 33 uyarınca engel hallerden birine giren aday rütbeli askerlik hakkını kaybederek hizmetini er statüsünde tamamlar ve tabi olduğu süre erbaş ile erlerin kanuni hizmet süresi kadar olur.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı engel halleri etkiler mi?
926 sayılı Kanun m. 50/d uyarınca; ertelenmiş, seçenek yaptırımlara çevrilmiş, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş veya affa uğramış olsa bile, bentte sayılan Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas, iftira, kaçakçılık ve resmi ihaleye fesat suçlarından hükümlü olan subaylar hakkında kanuni ayırma hükümleri uygulanmaktadır.
Eğitim safhasında başarısız olan aday yedek astsubay olabilir mi?
Hayır, 7179 sayılı Kanun m. 33/1-ç/3 hükmü uyarınca yedek subay veya yedek astsubay eğitim ve öğretiminde başarı gösteremeyenler engel hal kapsamına girer ve askerlik hizmetini er statüsünde tamamlar.
Kısa süreli kamu hizmetinden yasaklılık engel sayılır mı?
Evet, 7179 sayılı Kanun m. 33/1-b süresine bakılmaksızın kamu hizmetlerinden yasaklı olmayı ve idari kararla kamu görevinden çıkarılmayı engel hal olarak açıkça düzenlemiştir.
Daha önce sözleşmeli erbaşken ilişiği kesilen kişi yedek astsubay olabilir mi?
Hayır, 7179 sayılı Kanun m. 33/1-d gereğince askerlik hizmetini bitirmeden disiplinsizlik, ahlaki nedenler veya TSK'dan çıkarma neticesinde ilişiği kesilenler yedek subay veya yedek astsubay olamazlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

