Yedek Astsubaylık Tanımı ve Hizmet Süresi
Yedek astsubaylık; iki veya üç yıl süreli yükseköğretim mezunları ile kontenjan dahilindeki dört yıl süreli fakülte mezunları arasından seçilen ve muvazzaflık hizmetini astçavuş rütbesiyle yerine getiren yükümlülerin tabi olduğu rütbeli askerlik statüsüdür. Hizmet süresi on iki ay olup sınıflandırma işlemleri Türk Silahlı Kuvvetlerinin uzman personel ihtiyacı doğrultusunda belirlenen kontenjanlara göre yürütülür.
Yedek astsubayların toplam on iki aylık muvazzaf askerlik süresi sevk belgesinde yer alan tarihte başlar ve terhis işlemi bu tarihten on iki ay sonra gerçekleşir. Bu sürenin genellikle ilk iki ayı eğitim merkezlerinde yedek astsubay adayı unvanıyla, kalan on ayı ise birliklerde astçavuş rütbesiyle aktif görev yapılarak tamamlanır.
Seçim Kriterleri ve Mezuniyet Şartları
7179 sayılı Kanunun 8 inci maddesi gereğince yedek astsubay adayları; iki veya üç yıl süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile yetkili makamlarca dengi olduğu kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunları arasından seçilir. Dört yıl ve daha fazla süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile denkliği kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunlarından istekli olanlar da bu statüye ayrılabilir.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 8Kaynağı aç
Yükümlülerin yedek astsubay adayı statüsüne ayrılmasında öncelikle Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınır, bunun yanında yükümlülerin istekleri de gözetilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu miktardan fazla olan yükümlüler ise askerlik hizmetini erbaş ve er olarak yerine getirir.
Seçim aşamasında adayın sağlık yeteneği yönetmeliği kriterlerine göre askerliğe elverişli olduğuna dair sağlık raporuna sahip olması ve adli sicil kaydının rütbeli personel olmaya engel teşkil etmemesi şarttır. Dört yıllık fakülte mezunları yedek subaylığa seçilmemeleri halinde talepleri ve kontenjan dahilinde yedek astsubaylığa kaydırılabilirken, önlisans mezunlarının yedek subay yapılması kanunen mümkün değildir.
Askerlik hizmeti fiilen başladıktan sonra üst öğrenimden mezun olunması, devam eden o hizmet dönemi için kural olarak statü değişikliği hakkı vermez.
Mali Haklar, Sosyal Güvenceler ve Terfi
Yedek astsubaylar on iki aylık muvazzaflık süresince muvazzaf astsubaylar için belirlenen gösterge rakamları üzerinden aylık maaş alırlar. Bununla birlikte görev yapılan bölgenin zorluk derecesine göre ödenen tazminatlar, tayın bedeli ve diğer sosyal haklardan yararlanırlar. Terhis olan yükümlüler yedeklik dönemine geçer ve seferberlik durumlarında rütbeli personel kaynağında kalmaya devam ederler.
Görev süresindeki başarı durumları ve sicil notları dikkate alınarak, terhislerine yakın bir dönemde üst amirlerinin teklifi doğrultusunda 926 sayılı Kanun esaslarına göre kıdemli astçavuş rütbesine terfi ettirilebilirler.
Askeri Okul Sürelerinin Mahsubu ve Muvazzaflığa Geçiş
Askeri öğrencilikten ilişiği kesilenlerin askeri okullarda geçirdikleri sürelerin belirli bir kısmı zorunlu askerlik hizmetinden mahsup edilir. Bu yükümlülerin yedek astsubay olabilme niteliklerini taşımaları ve kontenjanın uygun bulunması halinde rütbeli askerlik hakları korunabilir.
Yedek astsubayların hizmet süresi sonunda veya esnasında şartları taşımaları, sınav ve mülakatlarda başarılı olmaları halinde muvazzaf astsubaylığa geçiş imkânı bulunmaktadır.
Statü Kaybı, Rütbe Engelleri ve Erliğe Düşürülme
7179 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca; 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 30 uncu maddesi ile 926 sayılı Kanunun 50 nci maddesinde belirtilen suçlardan mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın kamu hizmetlerinden yasaklı olan veya idari kararla kamu hizmetinden çıkarılanlar askerlik hizmetini er statüsünde tamamlar. 1632 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi kapsamında taksirli suçlar hariç olmak üzere ölüm, ağır hapis veya bir yıldan fazla hapis cezasına mahkûmiyet ile devletin şahsiyetine karşı suçlar ve zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkûmiyet hâli asker kişiler hakkında Silahlı Kuvvetlerden çıkarma cezasını gerektirir.
7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 33Kaynağı aç
1632 sayılı ASKERİ CEZA KANUNU m. 30Kaynağı aç
Askerlik hizmet süresini tamamlamadan çeşitli nedenlerle Türk Silahlı Kuvvetleriyle ilişiği kesilen ya da mahkeme kararıyla veya mahkûmiyet sonucu orduyla ilişiği kesilen yedek astsubaylar askerliklerini er statüsünde tamamlar. Benzer şekilde, subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş/er iken askerliğini tamamlamadan disiplinsizlik, ahlaki neden veya mahkûmiyetle ilişiği kesilenler de hizmetlerini erbaş ve erlerin süresi kadar er olarak yerine getirir.
Yedek astsubay adaylarından Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde; disiplinsizlik ve ahlaki durumları uygun görülmeyenler, Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevi şahsiyetine gölge düşüren veya askerliğin şeref ve haysiyetiyle bağdaşmayacak eylemlerde bulunanlar, yasa dışı siyasi, yıkıcı, bölücü ideolojik görüşü benimsediği anlaşılanlar ile eğitim ve öğretimde başarı gösteremeyenler er statüsüne geçirilir. Temel eğitim safhasında askeri disipline uyum sağlayamayan veya disiplin notu barajının altında kalan adayların statüleri de idari kararla iptal edilebilmektedir.
Personelin disiplin kurulunca ordu hiyerarşisine uygun bulunmaması durumunda 7179 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi uyarınca yedek astsubaylıktan erliğe düşürülme işlemi tesis edilebilir; bu halde yükümlü on iki aylık askerlik hizmetinin kalan kısmını er olarak tamamlar.
Güvenlik Soruşturması ve İdari İptal Davaları
Yedek astsubay adayları 7315 sayılı Kanun çerçevesinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulur. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle rütbe nasbı yapılmayan adaylar, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7 nci maddesi uyarınca yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirler. Erliğe düşürülme işlemlerine karşı da altmış günlük süre içerisinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılması mümkündür.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Güvenlik soruşturması uyuşmazlıklarında adayın şahsi kusuru bulunmaksızın yalnızca akrabalarının geçmişteki kayıtlarına dayanılması hallerinde suçun şahsiliği ilkesi gözetilmekte ve denetlenemeyen belgesiz soyut istihbari kayıtlar rütbe engeline gerekçe kabul edilmemektedir.
Açtığı iptal davasını kazanan yedek astsubay adayı, iptal kararı uyarınca statüsünün iadesiyle birlikte er olarak geçirdiği sürelerin astsubaylık statüsünde sayılmasını ve bu döneme ait maaş farklarının ödenmesini talep edebilir.
Önlisans mezunları askerlikte yedek subay olabilir mi?
Hayır, önlisans mezunlarının yedek subay kadrolarına atanması kanunen mümkün olmayıp iki veya üç yıllık yükseköğretim mezunları yalnızca yedek astsubay veya er statüsünde görev yapabilirler.
Askerdeyken fakülte bitirmek rütbeli askerliğe geçiş sağlar mı?
Hayır, askerlik hizmeti fiilen başladıktan sonra gerçekleşen mezuniyetler o hizmet dönemi için kural olarak statü değişikliği imkânı sağlamamaktadır.
Yedek astsubaylıktan erliğe düşürülme kararına karşı dava açılabilir mi?
Evet, disiplin kurulu kararıyla erliğe düşürülen yükümlüler, kararın tebliğini izleyen günden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açabilirler.
Yedek astsubaylar muvazzaf astsubaylığa geçebilir mi?
Evet, hizmet süresi sonunda veya esnasında şartları taşıyanlar sınav ve mülakatlarda başarılı olmaları halinde muvazzaf astsubaylığa geçebilirler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy