Yedek Astsubay Nasıl Olunur ve Şartları Nelerdir?

by Avukat Erdal Ersoy
Yedek Astsubay Nasıl Olunur ve Şartları Nelerdir?

Yedek Astsubaylık Statüsünün Hukuki Niteliği

Halk arasında astçavuş olarak bilinen yedek astsubaylık statüsü, zorunlu askerlik hizmetinin astsubay çavuş rütbesiyle yerine getirilme biçimidir. 7179 sayılı Askeralma Kanunu kapsamında düzenlenen bu hizmet statüsü, meslek olarak daimi surette icra edilen kariyer astsubaylığından hukuken tamamen ayrı bir zemine dayanır. Askerlik hizmeti, askere ilk sevk sırasında yükümlüye verilen sevk belgesinde yazılı sevk tarihinde başlar.

7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 5Kaynağı aç
MADDE 5- (1) Askerlik çağı; yoklama, muvazzaflık ve yedeklik olmak üzere üç döneme ayrılır. (2) Hizmet süresi; erbaş ve erler için altı ay, yedek subay ve yedek astsubaylar için on iki aydır. Hizmet sürelerini, ihtiyaca göre bir katına kadar artırmaya veya yarısına kadar azaltmaya Cumhurbaşkanınca karar verilebilir. Bu şekilde belirlenen hizmet süresi altı aydan az olamaz. (3) Erbaş ve erlerden istekli olanlar, sıralı disiplin amirlerinin olumlu değerlendirmesi ile terhise hak kazandığı tarihten itibaren Bakanlıkça uygun görülecek sayıda ve altı ay süre ile sınırlı olmak üzere bu Kanun hükümlerine göre askerlik hizmetlerine devam eder ve bu sürenin sonunda terhis edilir. Bu şekilde askerlik hizmetine devam edenlerin vazgeçme talepleri kabul edilmez. Bunlar hakkında muvazzaflık dönemi için askerlik hizmetinden sayılmayan sürelere ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu yükümlüler hakkında ilk altı aylık hizmet süresi için ayrı, diğer altı aylık hizmet süresi için ayrı terhis belgesi tanzim edilir. (4) Üçüncü fıkra kapsamında askerlik hizmetine devam edenlerin sayı, istek, tercih durumları ve özlük hakları bu Kanun hükümlerine uygun olarak ilgili kuvvet komutanlıkları tarafından yürütülür. (5) Askerlik hizmetine devam etmek için müracaat edenlerde aşağıdaki nitelikler aranır: a) Kamusal hakları kullanmaktan yoksun bırakılmamış olmak. b) Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, genel ya da özel af kanunları kapsamına girmiş veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi; 1) Devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar, halkı askerlikten soğutmak, Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama ile zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma, cinsel saldırı, cinsel taciz, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakmak, fuhuş, gayri tabii mukarenet, hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı suçlar ile kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma suçlarından, 2) Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet, fesat ve isyan suçlarından, 3) 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanununun 148 inci maddesinde belirtilen suçlardan, birisinden mahkûm olmamak. c) Taksirli suçlar hariç olmak üzere bir suçtan bir ay veya daha fazla hapis cezası ile mahkûm olmamak. ç) Milli Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı bulunmamak. d) Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmamış, bu örgütlere yardım etmemiş, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmamış ya da kullandırmamış, bu örgütlerin propagandasını yapmamış olmak. e) Arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak. f) Birlik Komutanlığınca hakkında olumlu nitelik belgesi doldurulmuş olmak. (6) Üçüncü fıkra kapsamında askerlik hizmetine devam edenlerden; a) Disiplinsizlik ve ahlaki durum nedeniyle sıralı disiplin amirlerinin her türlü bilgi ve belgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesine göre askerlik hizmetine devam etmesi uygun görülmeyenler, b) Hizmetlerinde yetersiz ve başarısız oldukları sıralı disiplin amirlerinin her türlü bilgi ve belgeye dayanarak düzenleyeceği nitelik belgesi ile anlaşılanlar, c) Yetkili sağlık kurullarınca bu süre içerisinde hakkında “askerliğe elverişli değildir” kararlı sağlık raporu düzenlenmiş olanlar ile herhangi bir nedenle verilen istirahat veya hava değişimi süreleri toplamı yirmi günü geçenler, ç) Yasa dışı siyasi, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunanlar ile tutum ve davranışlarıyla bu görüşleri benimsediği tespit edilenler, d) Herhangi bir suç sebebiyle on günden fazla tutuklu kalanlar, e) Beşinci fıkrada belirtilen suçlardan hakkında mahkûmiyet kararı göreve başladıktan sonra kesinleşenler, asgari tabur komutanı ve eşiti askerî kurum amirince (Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarında eşiti) terhis edilir. (7) Üçüncü fıkra kapsamında askerlik hizmetine devam edenlere bu görevlerinin devamı süresince, net asgari ücretten az olmamak üzere, 23/2/1961 tarihli ve 257 sayılı Er ve Erbaş Harçlıkları Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenir. (8) Yedek subay ve yedek astsubay yetiştirme süreleri Bakanlıkça belirlenir. (9) Askerlik hizmeti, askere ilk sevk sırasında verilen sevk belgesinde yazılı sevk tarihinde başlar. Belirtilen sürelerden fazla askerlik yapanların fazla hizmetleri, askerlik çağının sonundan iki kat olarak düşülür. (10) Askerlik çağı, Cumhurbaşkanınca beş yıla kadar uzatılabilir veya kısaltılabilir. (11) Bu Kanunda tespit edilen esaslar dışında muvazzaflık hizmetini yapmadıkça veya yapmış sayılmadıkça hiçbir yükümlü askerlik çağı dışına çıkarılamaz. İhtiyacın tespiti ve tahsisi

Öğrenim Kriterleri ve Seçim Önceliği

7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 8. maddesi ve Askeralma Yönetmeliği'nin 18. maddesi uyarınca Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı kadar yedek astsubay adayı seçilir. Adaylar; iki veya üç yıl süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar, yetkili makamlarca denkliği kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunları ile dört yıl ve daha fazla süreli yükseköğretim kurumlarından yahut denkliği kabul edilmiş yurt dışı kurumlardan mezun olup istekli olanlar arasından belirlenir. Seçim sürecinde kanuni öncelik iki veya üç yıl süreli yükseköğretim mezunlarındadır; Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacının bu mezunlarla karşılanamaması halinde dört yıl ve üzeri yükseköğretim mezunu istekliler arasından seçim yapılmaktadır.

7179 sayılı ASKERALMA KANUNU m. 8Kaynağı aç
MADDE 8- (1) Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı kadar yedek astsubay adayları; a) İki veya üç yıl süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile yetkili makamlarca dengi olduğu kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunu olanlar, b) Dört yıl ve daha fazla süreli yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile yetkili makamlarca dengi olduğu kabul edilen yurt dışı öğrenim kurumu mezunlarından istekli olanlar, arasından seçilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu yedek astsubay miktarından fazla olan yükümlüler askerlik hizmetini erbaş ve er olarak yerine getirir. (2) Yükümlülerin yedek astsubay adayı statüsüne ayrılmasında öncelikle Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı olmak üzere yükümlülerin istekleri de dikkate alınır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Bedelli Askerlik Bedelli askerlik

Yasal mevzuat uyarınca lise ve dengi okul mezunlarının, önlisans veya lisans diplomaları bulunmadıkça yedek astsubay statüsüne ayrılmaları mümkün değildir.

Seçim, Sınıflandırma ve Güvenlik Soruşturması Usulü

Yükümlülerin yedek astsubay adayı statüsüne ayrılmasında öncelikle Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı, ardından yükümlülerin istekleri dikkate alınır. Askeralma Yönetmeliği'nin 23. maddesi uyarınca statü ve sınıf tespiti bir kura işlemi olmayıp e-Devlet üzerinden bildirilen tercih, Türk Silahlı Kuvvetlerinin personel ihtiyacı, tahsil durumu, sağlık hali, yaş, yabancı dil puanı ve not ortalaması gibi kriterlerin birlikte değerlendirildiği merkezi sistem üzerinden bilgisayar ortamında yürütülür.

Rütbeli askeri personel statüsüne ayrılacak adaylar hakkında 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında güvenlik soruşturması yürütülür. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması, yükümlünün yedek astsubay statüsüne atanmasına hukuken engel teşkil edebilir.

Hizmet Süresi, Rütbe Dağılımı ve Erliğe Sevk Halleri

7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 5. maddesi gereğince yedek astsubayların askerlik hizmet süresi on iki aydır. Kanun uyarınca bu hizmet süresini ihtiyaca göre bir katına kadar artırmaya veya yarısına kadar azaltmaya Cumhurbaşkanınca karar verilebilir; ancak belirlenen hizmet süresi altı aydan az olamaz. Yedek astsubay yetiştirme süreleri Millî Savunma Bakanlığınca belirlenir. Hizmetin yaklaşık ilk iki ayı yedek astsubay adayı unvanıyla eğitim dönemi olarak icra edilir. Eğitimi başarıyla tamamlayan yükümlüler astsubay çavuş rütbesine nasbedilerek görev yapar ve on iki aylık sürenin tamamlanmasıyla terhis edilir.

Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaç duyduğu yedek astsubay sayısından fazla olan yükümlüler askerlik hizmetlerini erbaş ve er olarak yerine getirirler. Askeralma Yönetmeliği'nin 25. maddesi uyarınca kontenjan fazlası kalanlar ile mazeretsiz olarak sevke katılmayıp bakaya durumuna düşen yükümlüler yedek astsubay listesinden çıkarılarak er veya erbaş statüsünde sevk edilir. Ayrıca 7179 sayılı Kanun'un 33. maddesi gereğince, eğitim sürecinde disiplin ihlali gerçekleştiren ya da eğitim aşamasında başarısız olan yükümlüler astsubay çavuş statüsünü kaybederek kalan askerlik sürelerini er statüsünde tamamlarlar.

Kariyer Astsubaylığı ile Hukuki Ayrım

Yedek astsubaylık kapsamında görev yapmış olmak kariyer astsubaylığına otomatik geçiş hakkı sağlamaz. Kariyer astsubaylığına geçiş, 926 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat çerçevesinde ayrı bir sınav ve başvuru sürecine tabidir.

Lise mezunları yedek astsubay olabilir mi?

Hayır, 7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 8. maddesi ve ilgili yönetmelik uyarınca önlisans veya lisans diploması bulunmayan lise ve dengi okul mezunları yedek astsubay olamaz.

Yedek astsubaylık hizmet süresi ne kadardır?

7179 sayılı Askeralma Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca yedek astsubayların hizmet süresi on iki aydır; bu süreyi ihtiyaca göre bir katına kadar artırmaya veya yarısına kadar azaltmaya Cumhurbaşkanınca karar verilebilir, ancak süre altı aydan az olamaz.

Eğitimde başarısız olan yedek astsubay adaylarına ne olur?

Eğitim sürecinde başarısız olan ya da disiplin ihlali gerçekleştiren yükümlüler 7179 sayılı Kanun'un 33. maddesi uyarınca astsubay çavuş rütbesini kazanamaz ve kalan askerlik sürelerini er statüsünde yerine getirirler.

Dört yıllık lisans mezunları yedek astsubay adayı olabilir mi?

Evet, dört yıl ve daha fazla süreli yükseköğretim kurumu mezunları istekli olmaları halinde yedek astsubay adayı olarak seçilebilir; ancak kanunen öncelik iki veya üç yıllık yükseköğretim mezunlarındadır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu