Astsubayın Tanımı ve Mesleki Statüsü
Astsubaylar; Türk Silahlı Kuvvetleri ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde ast komuta kademelerinde görev yapan, eğitim, idari işler ve sevk-idare süreçlerinde subaylara destek veren askerî şahıslardır. 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu m. 3 uyarınca astsubaylığa girişte veya bekleme sürelerinin hitamında kazanılan askerî unvanlar rütbe; personelin rütbeye atanmasıyla birlikte bekleme süresinin başladığı tarih ise nasıp olarak ifade edilir. Astsubay rütbe silsilesi sırasıyla astsubay çavuş, astsubay kıdemli çavuş, astsubay üstçavuş, astsubay kıdemli üstçavuş, astsubay başçavuş ve astsubay kıdemli başçavuş basamaklarından oluşur ve personelin terfi süreçlerinde mevzuatta düzenlenen rütbe bazlı sicil notu ortalamaları esas alınır. Yurt dışı sürekli ya da geçici görevlendirmelerde bulunan personele, görevin gerektirdiği nitelikli hallerde görev süresiyle sınırlı olarak bir üst derecede itibari rütbe tanınabilmektedir.
926 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ PERSONEL KANUNU m. 3 (1/2)Kaynağı aç
Astsubay ihtiyacı muvazzaf personelin yanı sıra sözleşmeli statüde istihdam edilen personel yoluyla da karşılanabilmektedir. Sözleşmeli astsubaylar; astsubay çavuş, astsubay kıdemli çavuş, astsubay üstçavuş ve astsubay kıdemli üstçavuş kademelerinde görevlendirilen personeli kapsar. Bu statüde görev yapan personelin mevzuatta öngörülen başarı ve yeterlilik şartlarını yerine getirmeleri halinde muvazzaf astsubaylık kadrolarına geçiş hakları bulunmaktadır.
Vatandaşlık, Yaş ve Mezuniyet Şartları
Astsubaylık mesleğine kabulde Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olma zorunluluğu bulunmaktadır. Çifte vatandaşlığı olan kişilerin veya Türk vatandaşlığı hakkını sonradan kazananların mesleğe kabulü mümkün değildir. Genel eğitim şartı lise ve dengi okul mezuniyeti olmakla birlikte, üniversitelerin iki yıllık ön lisans veya dört yıllık lisans düzeyindeki bölümlerini tamamlayan adaylar da eğitim kriterini sağlamış sayılır. 926 sayılı Kanun m. 68 gereğince muvazzaf astsubay kaynağını astsubay meslek yüksekokulu mezunları ile Millî Savunma Bakanlığınca uygun görülen fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarını kendi nam ve hesabına tamamlayan kişiler oluşturur.
926 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ PERSONEL KANUNU m. 68Kaynağı aç
Kendi nam ve hesabına yükseköğrenim bitirerek muvazzaf astsubaylığa müracaat edecek adaylarda yaş şartı, öğrenim süresine göre farklılaştırılmıştır. Dört yıl veya daha fazla süreli yükseköğrenim kurumlarından mezun olan adayların, başvuru yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını bitirmemiş olmaları şarttır. İki yıllık ön lisans gibi daha kısa süreli yükseköğrenimi tamamlayan adaylar yönünden ise aynı tarih itibarıyla 25 yaşını bitirmemiş olma kriteri tatbik edilir.
Görevdeki uzman erbaşların astsubaylığa geçiş müracaatlarında, dördüncü hizmet yılını tamamlamış ve sekizinci hizmet yılını geride bırakmamış olmaları koşulu aranır. Askerlik vazifesini icra eden yedek astsubaylar ise mezuniyet derecelerine göre belirlenen genel kanuni yaş sınırlarını taşıdıkları takdirde muvazzaflığa başvurabilirler. Doğrudan Özel Kuvvetler Komutanlığı emrinde istihdam edilecek astsubayların giriş koşulları ve yaş hudutları ise Genelkurmay Başkanlığının mütalaası doğrultusunda Millî Savunma Bakanlığınca belirlenir.
Seçme Sınavları, Fiziki Standartlar ve Sağlık Yeteneği
Yükseköğrenim mezunları, uzman erbaşlar ve yedek astsubayların muvazzaf astsubay nasbedilebilmeleri için yürürlükteki yönetmeliklerde öngörülen seçme sınavlarında ve temel askerlik eğitiminde başarı göstermeleri şarttır. Kamu Personel Seçme Sınavı puanı aranan alımlarda genel adaylar için KPSS P3 puan türünde en az 60 puan taban kabul edilirken; şehit veya vazife malulü eş ve çocukları için asgari taban puan 48 olarak tatbik edilir. Adayların tâbi tutulacağı aşamalar, seçme sınavı usulleri ve temel askerlik eğitimi esasları yönetmelikle yürütülür; mülakat aşamasına karşı adayların idari başvuru veya itiraz yolları bulunmamaktadır.
Adayların fiziki değerlendirmelerinde Türk Silahlı Kuvvetleri boy standardı erkek adaylar için en az 164 cm, kadın adaylar için ise en az 158 cm olarak aranır; kadın adayların başvuru sürecinde hamile olmamaları gerekir. Alkol, uyuşturucu ya da uyarıcı madde kullanımı sebebiyle tedavi geçmişi bulunan kişilerin mesleğe kabulü engellenmiştir. Temin sürecindeki adayların askeri hastaneler nezdinde sağlık kurulundan geçerek branşlarına uygun şekilde Muvazzaf Astsubay Olur ibareli sağlık raporu almaları gerekmektedir. Sağlık muayenesinde elverişsiz kararı verilen adayların ilgili rapora itiraz etme hakkı saklıdır.
Adaylık Süreci, Özel Kuvvetler Eğitimi ve Askerlik Sayımı
Millî Savunma Bakanlığı nam ve hesabına yükseköğrenime devam edecek kişilerin ön lisans süreci, askerî eğitimleri ve bağlı işlemleri ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde şekillendirilir. Kendi nam ve hesabına yükseköğrenimi bitirerek astsubaylığa kabul edilenler, uzman jandarmalıktan geçenler hariç tutulmak kaydıyla, atandıkları görevde bir yıllık deneme (adaylık) süresine tâbi tutulurlar. Doğrudan Özel Kuvvetler Komutanlığı emrinde göreve başlatılan personelde bu adaylık süresi iki yıl olarak yürütülür.
Deneme süresi içinde askerî teşkilata intibak edemeyen, astsubaylığa engel nitelikte hali görülen, giriş koşullarını taşımadığı sonradan anlaşılan, bu koşulları kaybeden veya adaylık hitamına kadar kendi rızasıyla ayrılmak isteyen kişilerin Türk Silahlı Kuvvetleri ile ilişiği kesilir. Bu usulle ilişiği kesilen şahısların yeniden askerî eğitim kurumlarına intisap etmeleri veya muvazzaf personel kadrolarında istihdam edilmeleri mümkün değildir. Sağlık mazeretleri hariç olmak üzere ilişiği kesilenlerden, kendilerine ödenen maaşlar hariç bırakılarak Devlet tarafından yapılan eğitim ve intibak masrafları yasal faiziyle tahsil edilir.
Doğrudan Özel Kuvvetler Komutanlığı emrine nasbedilen personel, sınıf ayrımı gözetilmeksizin bu birimde ihtisas eğitimine tâbi tutulur. Bu eğitimlerde başarısızlığa uğrayanların veya temin niteliklerini yitirenlerin ilişiği kesilir; ancak geçici sağlık gerekçesiyle başarısız sayılan adaylar bir sonraki dönem eğitimine kabul edilir. İkinci dönem eğitiminde de sağlık sebepleriyle başarısızlık yaşayan personelin kuvvet komutanlıklarınca sınıf ve rütbelerine uygun kadrolara atanması sağlanır; sağlık dışındaki sebeplerle başarısız olanların ise ilişiği sonlandırılır. Doğrudan Özel Kuvvetler bünyesine atanıp sonradan bu birlik haricine görevlendirilenler sınıflarına özgü mesleki eğitime tabi tutulur. Temel askerlik eğitiminden veya deneme süresi bitmeden ayrılanların eğitimde ve görevde geçirdikleri süreler kanuni askerlik hizmetine mahsup edilir; bu süresi yasal yükümlülüğü karşılayanlar askerliğini tamamlamış kabul edilirken noksan kalan süreler tamamlatılır.
Astsubaylık başvurusunda yaş sınırı nasıl hesaplanır?
Dört yıl veya üzeri lisans mezunları için başvuru yapılan yılın ocak ayının ilk günü itibarıyla 27 yaşını, ön lisans gibi daha kısa süreli yükseköğrenim mezunları için ise 25 yaşını bitirmemiş olmak şarttır.
Olumsuz verilen sağlık kurulu raporuna itiraz edilebilir mi?
Askeri hastane heyetince yapılan muayene neticesinde Muvazzaf Astsubay Olur kararı alamayan adayların sağlık kurulu raporuna yasal itiraz hakkı bulunmaktadır.
Astsubay temin sürecinde mülakat sonucuna idari itiraz hakkı var mıdır?
Muvazzaf astsubay alımlarında adayların mülakat aşaması sonuçlarına karşı idari mercilere itiraz başvurusunda bulunma hakları bulunmamaktadır.
Kadın adaylar için aranan özel astsubaylık şartları nelerdir?
Kadın astsubay adaylarında en az 158 cm boy şartı aranmakta olup temin ve başvuru sürecinde hamile olmamak zorunludur.
Görevdeki uzman erbaşlar astsubaylığa başvurabilir mi?
Uzman erbaşlar dördüncü fiili hizmet yılını doldurmuş ve sekizinci hizmet yılını tamamlamamış olmaları durumunda astsubaylık sınavlarına başvurabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy