Bilgisayar Programlarının Korunması ve Üç Kat Bedel Talebi
Bilgisayar programları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunmaktadır. Kanun'da bilgisayar programı; bir bilgisayar sisteminin özel bir işlem veya görev yapmasını sağlayacak şekilde düzenlenmiş emir dizgesi ile bu dizgenin oluşum ve gelişimini sağlayacak hazırlık çalışmaları olarak tanımlanmıştır. Eser sahibinin haklarına aykırı yararlanma durumunda Kanun'da belirlenen hukuki ve cezai yaptırımlar uygulanır.
5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; eseri hak sahiplerinden kanuna uygun yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya her türlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten kişilerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir. Bedel talebinde bulunan hak sahibi, tecavüz edene karşı aralarında bir sözleşme yapılmış olması hâlinde sahip olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 68Kaynağı aç
Üç Kat Bedel Talebinde Hukuki Nitelik ve Mahkemenin Rolü
5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinde yer alan en çok üç kat fazlası ifadesi yasal bir üst sınırı göstermektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2017/642 Esas ve 2019/237 Karar sayılı kararının çoğunluk gerekçesinde, Kanun'da tanınan rayiç bedelin üç kat fazlasına kadar olan artırım seçeneklerinden birini seçme yetkisinin eser sahibine ait olduğu ve mahkemenin seçilen bu talebi değiştiremeyeceği belirtilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2017/642, K. 2019/237Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2013/10544 Esas ve 2014/15318 Karar sayılı kararında, 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesindeki artırım talebinde kusur koşulunun aranmadığı, düzenlemenin hak sahibini zararını ispat yükünden kurtarma amacı taşıdığı ve hâkime tanınan takdiri indirim imkânının kaldırıldığı kabul edilmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2013/10544, K. 2014/15318Kaynağı aç
Kopyaların Durumuna Göre Hak Sahibinin Seçimlik Yetkileri
İzinsiz çoğaltılan kopyalar henüz satışa çıkarılmamışsa hak sahibi; çoğaltılmış kopyaların ve çoğaltmaya yarayan araçların imhasını, üretim maliyetini geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında devrini veya sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir ve bu talepler çoğaltanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında da imha, maliyetine devir veya üç kat bedel seçeneklerinden birini kullanabilir.
5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; anılan imha, devir ve bedel taleplerinin eser sahibinden başka hak sahiplerince ileri sürülebilmesi için eser sahibinin Kanun'un 52. maddesine uygun yazılı çoğaltma izninin bulunması zorunludur. Kanun'un 52. maddesi gereğince mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 52Kaynağı aç
Kanun'un 68. maddesinin beşinci fıkrası gereğince, hak sahiplerinden birinin kopyaların satışa çıkarılıp çıkarılmamasına bağlı olan ikinci veya üçüncü fıkra uyarınca talepte bulunması hâlinde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun elkoymaya ilişkin hükümleri yalnızca delil elde etmek amacıyla uygulanabilir.
Yazılım Bedelinin Belirlenmesi ve Faiz Uygulaması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2020/1595 Esas ve 2022/9254 Karar sayılı ilamına konu uyuşmazlıkta, izinsiz kurulumu yapılan yazılım bakımından güncel sürüm fiyatı yerine bilgisayarda yüklü bulunan sürümün değerinin dikkate alınması gerektiği yönündeki değerlendirme onanan karara esas alınmıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/1595, K. 2022/9254Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2013/10544 Esas ve 2014/15318 Karar sayılı kararında, izinsiz kullanıldığı kabul edilen eser yönünden 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca rayiç bedel belirlenmesi gerekirken yıllık kiralama bedelinin rayiç bedel olarak kabul edilip hükmolunan tazminata esas alınması bozma sebebi sayılmıştır.
Kısmi dava açılarak ıslah yoluyla artırılan yazılım telif tazminatında faiz başlangıcı farklı tarihlere tabidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2017/642 Esas ve 2019/237 Karar sayılı ilamına göre dava dilekçesinde istenen kısım için dava tarihinden, ıslah dilekçesiyle artırılan miktar için ise ıslah tarihinden itibaren faize hükmedilir. Tacirler arasındaki haksız fiil niteliğindeki izinsiz kurulum uyuşmazlığında Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2020/1595 Esas ve 2022/9254 Karar sayılı ilamıyla onanan kararda ise faizin, haksız fiil tarihinden itibaren reeskont faiz oranını geçmemek üzere avans faizi olarak işletilmesi kabul edilmiştir.
Hukuka Uygun Kullanım Sınırları ve Yedekleme Şartları
5846 sayılı Kanun'un 38. maddesi uyarınca fikir ve sanat eserlerinin kâr amacı güdülmeksizin şahsen kullanmaya mahsus çoğaltılması mümkün olmakla birlikte, bu çoğaltma hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep olmadan zarar veremez ve eserden normal yararlanmaya aykırı olamaz. Sözleşmede belirleyici hüküm bulunmayan hâllerde, bilgisayar programını hukuki yollardan edinen kişinin hata düzeltme dâhil programın amaca uygun kullanımı için gerekli çoğaltma ve işlemeleri yapması serbesttir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 38Kaynağı aç
Bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin programı yüklemesi, çalıştırması ve hataları düzeltmesi sözleşme ile önlenemez. Programın kullanımı için gerekli olduğu sürece kullanma hakkına sahip kişinin bir adet yedekleme kopyası yapması da sözleşmeyle engellenemez. Kullanım hakkına sahip kişi; yükleme, görüntüleme, çalıştırma, iletme veya depolama fiilleri sırasında programın temelindeki düşünce ve ilkeleri belirlemek amacıyla işleyişi gözlemleyebilir, tetkik edebilir ve sınayabilir. Bu serbestiler lisanssız veya koruması kırılmış kullanımlar için geçerli değildir.
Bağımsız yaratılmış bir bilgisayar programının ara işlerliğini gerçekleştirmek üzere yapılan işlemlerle elde edilen bilgiler; ara işlerliği gerçekleştirme amacı dışında kullanılamaz, zorunlu hâller hariç başkalarına verilemez ve ifade edilişi bakımından esastan benzer bir programın geliştirilmesi, üretilmesi, pazarlanması veya fikri hakları ihlal eden fiiller için kullanılamaz.
Görevli Mahkeme, İspat Yükü ve İhtiyati Tedbir Usulü
5846 sayılı Kanun'un 76. maddesinin birinci fıkrası, bu Kanun kapsamındaki dava ve işlerde 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinin birinci fıkrasında gösterilen mahkemeleri görevli kılmıştır. İlgili yollama uyarınca, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinin bulunmadığı yerlerde bu mahkemenin görevine giren dava ve işlere asliye hukuk mahkemesince, ceza mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise asliye ceza mahkemesince bakılır.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 76Kaynağı aç
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 156Kaynağı aç
5846 sayılı Kanun'un 76. maddesinin ikinci fıkrası kapsamında davacının iddianın doğruluğu hakkında kuvvetli kanaat oluşturmaya yeter delil sunması hâlinde mahkeme; korunan eserleri kullananlardan kanunda öngörülen izin ve yetkileri aldıklarına dair belgeleri veya yararlanılan tüm eserlerin listesini sunmasını isteyebilir. Belirtilen belge veya listelerin mahkemeye sunulamaması, eserlerin haksız kullanılmakta olduğuna karine teşkil eder.
5846 sayılı Kanun'un 77. maddesi uyarınca; esaslı bir zararın, ani bir tehlikenin veya emrivakilerin önlenmesi için zaruri görülmesi ve ileri sürülen iddiaların kuvvetle muhtemel bulunması durumunda mahkeme, dava açılmasından önce veya sonra ihtiyati tedbire karar verebilir. Mahkeme bu kapsamda bir işin yapılmasını veya yapılmamasını, işin yapıldığı yerin kapatılmasını veya açılmasını emredebileceği gibi eserin çoğaltılmış nüshalarının ya da imale yarayan çoğaltma vasıtalarının muhafaza altına alınmasına hükmedebilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 77Kaynağı aç
Tazminat, Kârın Devri ve Cezai Yaptırımlarla İlgili Kurallar
5846 sayılı Kanun'un 70. maddesi gereğince mali hakları ihlal edilen kişi, tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiil hükümlerine göre tazminat talep edebilir. Tecavüze uğrayan kişi ayrıca temin edilen kârın kendisine verilmesini de isteyebilir. Kârın devrinin talep edildiği hâllerde 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca talep edilen bedel indirilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 70Kaynağı aç
5846 sayılı Kanun'un 71. maddesi uyarınca hak sahibinin yazılı izni olmadan eseri çoğaltan, işleyen, dağıtan, umuma ileten ya da izinsiz çoğaltılan nüshaları ticari maksatla satın alan, ithal veya ihraç eden, kişisel kullanım sınırını aşacak şekilde elinde bulunduran yahut depolayan şahıslar hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmektedir. Hukuka aykırı biçimde üretilmiş ya da çoğaltılmış eseri satan veya satın alan kimsenin kovuşturma evresine geçilmeden önce temin ettiği yeri bildirerek ilgililerin yakalanmasını sağlaması durumunda cezada indirime gidilebileceği gibi ceza verilmesinden de vazgeçilebilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 71Kaynağı aç
Ceza soruşturması kapsamında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesi uyarınca somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunması ve başka surette delil elde etme imkânının olmaması hâlinde hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından bilgisayarlarda, programlarda ve kütüklerde arama yapılmasına, kayıtların kopyalanmasına ve çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilebilir. Savcı kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim yirmi dört saat içinde onaylamazsa kopyalar ve metinler derhâl imha edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 134Kaynağı aç
5271 sayılı Kanun'un 134. maddesi uyarınca şifrenin çözülememesi, gizli bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması hâlinde araç ve gereçlere elkonulabilir. Elkoyma sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır ve alınan yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline tutanakla verilir. Ayrıca elkoyma yapılmaksızın da sistemdeki verilerin tamamı veya bir kısmı kopyalanabilir; kopyalanan veriler kâğıda yazdırılarak tutanağa kaydedilir ve ilgililerce imzalanır.
İzinsiz yazılım kullanımında üç kat bedel talep edilebilir mi?
Evet, 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir.
Mahkeme talep edilen üç kat bedelden takdiri indirim yapabilir mi?
5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinde en çok üç kat fazlası öngörülmüş olup Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin çoğunluk içtihadında seçim hakkının hak sahibine ait olduğu ve hâkimin bu artırımdan takdiren indirim yapamayacağı kabul edilmiş; karardaki karşı oyda ise kanuni sınır çerçevesinde mahkemenin takdir yetkisinin korunması gerektiği ileri sürülmüştür.
Yasal olarak edinilen bilgisayar programı için yedek kopya alınabilir mi?
Evet, 5846 sayılı Kanun'un 38. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca programın kullanımı için gerekli olduğu sürece kullanma hakkına sahip kişinin bir adet yedekleme kopyası yapması sözleşmeyle engellenemez.
Yazılım ihlali davalarında görevli mahkeme hangisidir?
5846 sayılı Kanun'un 76. maddesi uyarınca 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinde belirtilen mahkemeler görevlidir; bu kapsamda özel mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi görev yapar.
Kısmi davada ıslah edilen kısım için faiz hangi tarihten işletilir?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin E. 2017/642, K. 2019/237 sayılı kararına göre dava dilekçesinde talep edilen kısım için dava tarihinden, ıslah dilekçesiyle artırılan miktar için ise ıslah tarihinden itibaren faiz işletilir.
Telif bedeli ile birlikte temin edilen kârın devri istenebilir mi?
5846 sayılı Kanun'un 70. maddesi uyarınca tazminatın yanı sıra kârın devri talep edilebilir; ancak bu hâlde aynı Kanun'un 68. maddesi uyarınca talep edilen bedel indirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

