Fikir ve Sanat Eserlerinde Telif Hakkı İhlali ve Cezai Koruma
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 71. maddesi fikri mülkiyet ve telif haklarının korunmasına yönelik cezai hükümler içermektedir. Bir sanat eserinin hak sahiplerinden izin alınmaksızın kullanılması veya paylaşılması ceza hukuku kapsamında suç olarak tanımlanmaktadır. Bu eylemler eser sahibinin manevi ve mali haklarının ihlali niteliğindedir.
Eserin İzinsiz Kullanılması, Çoğaltılması ve Yayılması Suçları
Hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan ya da her türlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten kişiler cezai yaptırımla karşılaşır. Hukuka aykırı olarak işlenen veya çoğaltılan eserleri satışa arz eden, satan, kiralayan, ödünç veren, sair şekilde yayan, ticari amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden ya da kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran veya depolayan kişiler hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 71Kaynağı aç
Telif hakkı ihlali suçu kural olarak şikayete bağlıdır. Telif hakkı sahibi tarafından usulüne uygun şikayette bulunulmadığı sürece bu ihlallere dair cezai süreç işletilmemektedir. İleride doğabilecek uyuşmazlıkların ve cezai sorumluluğun önüne geçilmesi amacıyla eser kullanımında hak sahibinden yazılı izin veya elektronik ortamda onay alınması önem taşır.
5846 sayılı Kanun'un ek 4 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki fiilleri yetkisiz olarak gerçekleştirenler ile tanınmış hakları ihlal etmeye devam eden bilgi içerik sağlayıcılar hakkında, fiilleri daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı müddetçe üç aydan iki yıla kadar hapis cezası uygulanır.
Eser Sahipliğinin Gasbı, İktibas ve Kaynak Göstermeme
Başkasına ait bir esere kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır. Bu eylemin eseri dağıtmak veya yayımlamak suretiyle gerçekleştirilmesi hâlinde verilecek hapis cezasının üst sınırı beş yıl olup bu durumda adli para cezasına hükmedilemez.
Bir başkasına ait eserden alıntı yapılması durumunda kaynak gösterilmemesi cezai sorumluluk doğurur. Bir eserden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
Bir eserle ilgili olarak yetersiz, yanlış veya aldatıcı mahiyette kaynak gösteren kimseler hakkında altı aya kadar hapis cezasına hükmedilmektedir.
Alenileşmemiş Eserler ve Başkasının Adını Kullanma
Hak sahibi kişilerin izni bulunmaksızın henüz kamuoyuna açıklanmamış ve alenileşmemiş bir eserin muhtevası hakkında kamuya açıklamada bulunan kişi altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı tanınmış bir başkasının adını kullanarak çoğaltan, dağıtan, yayan veya yayımlayan kimselere üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir. Bu hükümle tanınmış sanatçı ve hak sahiplerinin adlarının haksız kullanımının önüne geçilmesi hedeflenir.
Telif Suçlarında Etkin Pişmanlık ve Ceza İndirimi
Mevzuata aykırı biçimde üretilmiş, işlenmiş, çoğaltılmış ya da dağıtılmış eser, icra, fonogram veya yapımları ticari amaçla elinde bulundurup satan, satışa sunan veya satın alan failler, kamu davası açılmadan önceki soruşturma evresinde bunları kimden temin ettiklerini açıklayarak yakalanmalarını sağlarlarsa haklarında ceza indirimi uygulanabileceği gibi ceza tayininden bütünüyle vazgeçilmesi de mümkündür.
Bandrol Yükümlülüğüne Aykırılık ve İdari Yaptırımlar
Fikri hakların denetimi amacıyla öngörülen bandrol kurallarına aykırılık bağımsız suç tipleri meydana getirmektedir. Sahte bandrollerin üretilmesi, pazarlanması, dağıtımı, satın alınması veya kullanılması fiillerinde faillere üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir. Yasal yollardan temin edilmiş bandrollerin ait olduğu ürün yerine başka bir eser üzerine yapıştırılması durumunda ise bir yıldan beş yıla kadar hapis ve bin beş yüz güne kadar adli para cezası yaptırımı uygulanır.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 81Kaynağı aç
Yetkisi olmadığı hâlde hileli davranışlarla bandrol temin eden fail bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır. Yetkisi olmayan kişilere bandrol temin eden kişi hakkında ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmedilir. Korunan ve yasal olarak çoğaltılmış bandrollü nüshaların dahi yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele ve köprü gibi yerlerde satışı yasak olup bu yasağa uymayanlara Kabahatler Kanunu'nun 38 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince idari para cezası tatbik edilir.
Kanunda tanımlanan fikri hak suçlarının bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ilgili tüzel kişi hakkında Türk Ceza Kanunu'nun tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri tatbik edilir.
Yargılama Ölçütleri, Yayın Sorumluluğu ve Hukuki İhtilaf Ayrımı
Bandrol yükümlülüğüne aykırılık fiillerinde suçun doğrudan mağduru eser sahipleri olmayıp toplumdur. Bu suçlar yönünden denetim süresi içerisinde kasıtlı bir suç işleyen sanık hakkında daha önce verilmiş olan hükmün aynen açıklanması gerekir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrası uyarınca suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur. Ele geçirilen materyallerin miktarı, farklı yerlerde ele geçirilmesi ve sahte veya başka esere ait bandroller yapıştırılarak birden fazla usulsüz mahiyette satışa arz edilmesi hâlinde fiilin ağırlığı gözetilerek alt sınırdan uzaklaşılarak ceza tayin edilmesi gerekmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 3Kaynağı aç
Radyo yayınları aracılığıyla müzik eserlerinin izinsiz biçimde yayımlanması iddiasında, suç tarihindeki yayın sorumlusunun kim olduğu hususunun Radyo ve Televizyon Üst Kurulu ile Ticaret Sicil Memurluğundan araştırılarak kesinleştirilmesi zorunludur.
Ceza yaptırımları ile sözleşmeden kaynaklanan hukuki uyuşmazlıklar birbirinden ayrılmalıdır. Bireysel abonelik sözleşmesi kapsamında satın alınan yayınların bir işletmede müşterilere izlettirilmesi eylemi sözleşmeye aykırılık ve hukuki ihtilaf niteliğinde değerlendirilmekte olup suç teşkil etmez ve beraat kararı verilmesini gerektirir.
Telif hakkı ihlali suçu şikayete bağlı mıdır?
Eser sahibinin manevi ve mali haklarına yönelik tecavüzler şikayete tabidir ve hak sahibinin başvurusu olmadan ceza davası açılamaz; buna karşın doğrudan mağdurunun toplum olduğu kabul edilen bandrol yükümlülüğüne aykırılık fiilleri resen takip edilir.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 75Kaynağı aç
Bir eseri izinsiz çoğaltmak veya satmanın cezası nedir?
Hak sahibinin yazılı izni olmaksızın bir eseri çoğaltan, dağıtan, umuma ileten, satan veya ticari amaçla depolayan kişiler bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
Başkasına ait esere kendi adını koymanın cezası nedir?
Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koyan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası alır; bu eylem dağıtarak veya yayımlayarak işlenirse hapis cezasının üst sınırı beş yıl olur ve adli para cezası verilmez.
Alıntı yaparken kaynak göstermemek suç sayılır mı?
Evet, bir başkasının eserinden kaynak göstermeksizin iktibasta bulunan fail hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
Sahte bandrol üretmek veya kullanmanın cezası nedir?
Sahte bandrol üreten, satan, dağıtan, satın alan veya kullanan kişi hakkında üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası uygulanır.
Bireysel televizyon aboneliğini kahvehanede izletmek ceza gerektirir mi?
Bireysel televizyon aboneliğinin işletmede izlettirilmesi sözleşmeye aykırılık mahiyetinde hukuki bir ihtilaf oluşturduğundan suç teşkil etmez ve beraat sonucunu doğurur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy