Yazılım Lisans İhlalinde Ceza ve Tazminat Davası

Yazılım Lisans İhlallerinde Hukuki Koruma ve Dava Seçenekleri

Bilgisayar programları, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser niteliğinde korunmaktadır. Yazılım lisansının ihlali veya izinsiz kullanımı halinde hak sahipleri, aynı hukuka aykırı eyleme karşı hem ceza davası hem de tazminat içerikli hukuk davası yollarına birlikte başvurma hakkına sahiptir. Bu kapsamda tek bir yargı yolunun seçilmesi zorunlu olmayıp hak sahipleri cezai takibat ile tazminat taleplerini eş zamanlı yürütebilir.

İzinsiz Yazılım Kullanımında Cezai Yaptırımlar ve Soruşturma Usulü

Hak sahibinin yazılı izni bulunmaksızın bir bilgisayar programını işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, umuma ileten, yayımlayan ya da hukuka aykırı olarak çoğaltılmış eserleri satışa arz eden, satan, ticarî amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden ya da kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran veya depolayan kişiler hakkında 5846 sayılı Kanun'un 71. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Bilgisayar programının izinsiz çoğaltılmasını önlemek amacıyla geliştirilen ilave program ve koruma sistemlerini etkisiz kılmaya yönelik program veya teknik donanımların üretilmesi, satışa sunulması veya kişisel kullanım haricinde elde bulundurulması da cezai yaptırım kapsamındadır. Bununla birlikte, hukuka aykırı çoğaltılmış veya yayılmış eseri satışa sunan, satan ya da satın alan şüphelinin, kovuşturma aşamasına geçilmeden önce bunları temin ettiği kişileri bildirerek yakalanmalarını sağlaması halinde verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi ceza verilmesinden de vazgeçilebilir.

Eser sahibi, mali hak sahibi, bağlantılı hak sahibi veya yetkili meslek birliğinin ihlalin gerçekleştiği ya da neticesinin ortaya çıktığı yer Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunmasıyla ceza soruşturması başlar. Şikâyet üzerine savcılık, suç konusu eşyaya Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre elkoyma tedbirlerini yürütür ve gerek gördüğünde hukuka aykırı çoğaltma faaliyetinin durdurulmasına karar vererek bu kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunar. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesi uyarınca bilgisayar, bilgisayar programları ve kütüklerinde arama yapılması ve kopyalama kararı verilebilmesi için soruşturmada somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması zorunludur. Şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya inceleme işleminin uzun sürecek olması halinde bu cihazlara elkonulabilir. Elkoyma işlemi sırasında sistemdeki tüm verilerin yedeklemesi yapılarak bir örneği şüpheliye veya müdafiine teslim edilir ve bu durum tutanakla imza altına alınır.

Tazminat Davaları, Üç Kat Bedel Talebi ve Görevli Mahkeme

Hukuk yargılamasında hak sahipleri, 5846 sayılı Kanun'un 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, kanuna uygun yazılı izin alınmaksızın eserin işlenmesi, çoğaltılması, yayılması veya umuma iletilmesi halinde sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir. İzinsiz çoğaltılan kopyalar henüz satışa çıkarılmamışsa hak sahibi; kopyaların ve çoğaltmaya yarayan kalıp ve benzeri araçların imhasını, üretim maliyetini aşmayacak uygun bir bedel karşılığında kendisine devrini veya sözleşme olması durumunda isteyebileceği tutarın üç kat fazlasını isteyebilir. Bu kapsamda bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz eden tarafa karşı aralarında sözleşme kurulmuş olması halinde sahip olabileceği tüm hak ve yetkileri ileri sürebilir. Ayrıca tecavüzün men'i, maddi ve manevi tazminat ile hukuka aykırı eylem neticesinde elde edilen haksız kârın devri istenebilir. Hak sahiplerinin izinsiz çoğaltılan kopyalara ilişkin bu taleplerde bulunması durumunda Ceza Muhakemesi Kanunu'nun elkoymaya ilişkin hükümleri yalnızca delil elde etme amacıyla uygulanabilir.

5846 sayılı Kanun'un düzenlediği hukuki ilişkilerden kaynaklanan dava ve işler ile bu Kanun kapsamındaki ceza davalarında görevli mahkemeler, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 156. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen mahkemelerdir. FSEK uyarınca açılan hukuk davalarında mahkeme, davacının iddianın doğruluğu yönünde kuvvetli kanaat oluşturmaya yeterli delil sunması durumunda, eseri kullanan kişilerden gerekli izin ve yetki belgelerini veya kullanılan eserlerin listesini sunmasını isteyebilir. Bu belgelerin veya listenin mahkemeye ibraz edilememesi, eserlerin haksız şekilde kullanılmakta olduğuna yasal karine teşkil eder.

Delil Tespiti ve Dava Şartı Arabuluculuk Kuralları

İhlal iddialarının ispatlanmasında delilin hemen güvence altına alınmaması durumunda kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dahilindeyse hukuki yarar var kabul edilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 400. maddesi uyarınca taraflar, henüz açılmamış bir davada ileri süreceği vakıanın tespiti amacıyla veya görülmekte olan bir davada inceleme sırası gelmeden keşif yapılması ve bilirkişi incelemesi yaptırılması yönünde delil tespiti talep edebilir.

Fikri mülkiyet uyuşmazlıklarında parasal alacaklar bakımından Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi çerçevesinde arabuluculuk kuralları geçerlidir. Buna göre bir miktar paranın ödenmesine ilişkin tazminat ve alacak talepleri dava şartı arabuluculuğa tabidir. Buna karşılık, izinsiz yazılım kullanımının durdurulması, tecavüzün men'i veya içeriğin kaldırılması gibi bir para alacağı niteliği taşımayan talepler dava şartı arabuluculuk kapsamına girmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy