Yatırım Tahkiminde Şemsiye Kloz Kavramı
Yatırım tahkiminde şemsiye klozlar; ev sahibi devletin gerek akdi gerekse akit dışı taahhütlerini, devletlerarası yatırım anlaşmalarının koruma çerçevesi altına alan hükümlerdir. Uluslararası yatırım sözleşmelerinde yer verilen bu düzenlemeler, ev sahibi devleti yatırımcılara karşı üstlendiği borçlarla bağlı kalmaya sevk edebilmekte ve sözleşme ihlali iddialarını uluslararası hukukun ihlali düzeyine eriştirebilmektedir. Bununla beraber şemsiye klozların doktrin ve hakem kararlarındaki değerlendirilmesinde yeknesak bir uygulama bulunmamaktadır.
Hakem Kararlarında Şemsiye Klozların Yorumu ve Sınırları
Tahkim heyetlerinin şemsiye klozlara yaklaşımında farklı yorumlar öne çıkmaktadır. Kimi hakem heyetleri şemsiye klozların etkin biçimde uygulanmasına ağırlık vererek yatırımcı ile devlet arasındaki sözleşmeye aykırılık hallerini devletlerarası yatırım anlaşmalarının ihlali seviyesine yükseltmiştir. Buna karşılık, devletlerin yatırım anlaşmasındaki şemsiye klozu tüm sözleşme ihlallerini kapsayacak biçimde kabul ettiğine dair açık ve inandırıcı bir delil veya irade bulunmadığı hallerde, şartlaşma ihlalinin şemsiye kloz kapsamında değerlendirilemeyeceğine hükmeden kararlar da mevcuttur.
Egemen İşlemler ile İdari ve Yasama Tasarruflarının Durumu
Şemsiye klozların kapsamını daraltan bazı hakem kararlarında, söz konusu düzenlemelerin devletlerin ticari bir sözleşme tarafı sıfatından ziyade egemen güç sıfatıyla taraf olduğu hukuki işlemleri kapsadığı kabul edilmiştir. Öte yandan, şemsiye klozların uygulama alanının yalnızca ev sahibi devletin taraf olduğu sözleşmelerden doğan yükümlülüklerle sınırlı olmadığını, devletin yasama faaliyetleri ve idari işlemlerinden kaynaklanan ihlallerin de kloz kapsamında değerlendirilebileceğini benimseyen kararlar bulunmaktadır.
Şemsiye kloz ne anlama gelir?
Şemsiye kloz, ev sahibi devletlerin sözleşmesel veya sözleşme dışı taahhütlerini devletlerarası yatırım sözleşmelerinin koruması altına alan ve devleti bu yükümlülüklerle bağlı kılan hükümlerdir.
Her sözleşme ihlali şemsiye kloz kapsamına girer mi?
Hakem içtihatlarında yeknesak bir uygulama bulunmamaktadır; kimi kararlar sözleşme ihlallerini anlaşma ihlali düzeyine yükseltirken, kimi kararlar devletlerin açık iradesi kanıtlanamadığında ya da işlem egemen güç sıfatıyla yapılmadığında ihlali kloz kapsamı dışında bırakabilmektedir.
Şemsiye klozlar yalnızca sözleşmelerden doğan ihlalleri mi kapsar?
Şemsiye klozların kapsamı yalnızca ev sahibi devletin taraf olduğu sözleşmelerle sınırlı olmayıp, devletin yasama faaliyetleri ile idari işlemlerinden doğan ihlaller de bu hükümler çerçevesinde değerlendirilebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy