Yabancı Bayraklı Yatların Hukuki Niteliği ve Uygulanacak Hukuk
Suda hareket etmesi gereken ve yüzme kabiliyeti bulunan yatlar, Türk Ticaret Kanunu hükümleri kapsamında gemi niteliği taşıyabilmektedir. Bu hukuki niteleme gereğince, yat sözleşmelerinin yalnızca genel borçlar hukuku kapsamında değil, deniz ticareti hukuku hükümleri açısından da değerlendirilmesi icap edebilir. Sözleşmeden doğan borç ilişkilerinde ise 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 24. maddesi gereğince tarafların açıkça seçtikleri hukuk tatbik edilir.
Mülkiyet, Ayni Haklar ve Sicil Engelleri
Taşıma araçları üzerindeki mülkiyet ve diğer ayni haklar, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 22. maddesinin birinci fıkrası uyarınca menşe ülke hukukuna tabidir. Anılan maddenin ikinci fıkrası gereğince deniz araçlarında menşe ülke, ayni hakların kaydedildiği sicil yeri; tescil bulunmaması durumunda ise bağlama limanı olarak kabul edilir. Bununla birlikte 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 958. maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda, Türk bayrağı taşımayan deniz vasıtaları ile başka bir ülkenin gemi sicilinde kayıtlı Türk gemilerinin Türk Gemi Siciline kaydı mümkün değildir.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 22Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 958Kaynağı aç
Türk gemileri için tutulan gemi sicili aleniyet taşımakta olup sicil kayıtları herkese açıktır. Türk Ticaret Kanunu uyarınca sicilde malik olarak kayıtlı bulunan kişi geminin maliki, lehine gemi ipoteği tescil edilen kişi de bu hakkın sahibi sayılmaktadır. Bir gemi ipoteğinin kurulabilmesi ise malik ile alacaklının bu hususta anlaşmasına, ipoteğin sicile tesciline, ipotek sözleşmesinin yazılı yapılmasına ve tarafların imzalarının noterce onaylanmasına bağlıdır.
Türk Karasularında Kalış Süreleri ve Seyir Düzeni
Türkiye'ye giriş işlemlerini tamamlayan Türk ve yabancı bayraklı deniz turizmi araçları Türk karasuları ve limanları arasında serbestçe dolaşabilir. Ancak yabancı bayraklı özel deniz turizmi araçlarının Türkiye'ye girişte ve Türk karasularındaki seyirlerinde güzergâhlarını seyir izin belgesi üzerinde belirtmeleri gerekir. Deniz Turizmi Yönetmeliği gereğince ticari deniz turizmi araçları ile yabancı bayraklı özel deniz turizmi araçlarının seyir izin belgesiyle seyretmesi, bu belgenin doğru ve eksiksiz biçimde doldurularak araçta bulundurulması zorunludur.
Turizmi Teşvik Kanunu çerçevesinde, yabancı bayraklı gezi, spor ve eğlence amaçlı özel yatlar gezi, bakım, onarım, kızaklama veya kışlamak amacıyla Türkiye'de beş yıla kadar kalabilmektedir. Bu süre yönetmelikte yer alan esaslar dairesinde beş yıl daha uzatılabilir. Deniz Turizmi Yönetmeliği Uygulama Tebliği hükümleri doğrultusunda, uzatma işlemi için Bakanlıktan belgeli bir yat limanında veya çekek yerinde beş yıl kalındığını gösteren yazı ya da bağlama sözleşmesi ile yata ilişkin sertifika örneklerinin ibrazı aranır.
Büyük Boyutlu Ticari Yatlar ve Başvuru Şartları
Boyu otuz dokuz metreyi aşan yabancı bayraklı ticari yatların Türk karasularında seyrüseferi ve ticari faaliyette bulunması, Bakanlıkça verilecek geçici izne ve teknik ile sosyal altyapı hizmetlerine katkı payı ödenmesine bağlıdır. Deniz Turizmi Yönetmeliği Uygulama Tebliği kapsamında başvuru sahiplerinden dilekçe, sertifikalar, sigorta poliçesi, şirket yetki evrakı ve Türkiye'deki yetkiliye ait belgelerin ibrazı aranır; uygun görülen başvurularda giriş harcı ile katkı payının yatırılması öngörülür. Kendisine tanınan izin süresi bittiği halde Türk karasularını terk etmeyen tekneler hakkında ise Gümrük Kanunu hükümleri tatbik edilir.
Deniz turizmi belge başvurularında yabancı dildeki belgelerin yeminli tercümanlar vasıtasıyla tercüme ettirilmesi zorunludur. Bununla birlikte Deniz Turizmi Yönetmeliği Uygulama Tebliği uyarınca başvurularda temsil ve ilzam yetkililerinin açıkça gösterilmesi ve bazı durumlarda tüm yetkililerin ortak imzasını taşıyan başvuru dilekçesinin sunulması şart koşulmaktadır.
Zorunlu Sigorta Kapsamı ve Tüketici Rejimi
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1259. maddesi uyarınca, on ikiden fazla yolcu taşımak için ruhsat almış bir gemiyle yolcu taşınması halinde, taşımayı üstlenen veya icra eden taşıyanların yolcuların ölüm ve yaralanmasından doğabilecek sorumluluklarına karşı sigorta yaptırması zorunludur. Turizmi Teşvik Kanunu da Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca tanzim edilen denize elverişlilik belgesinde kapasitesi on ikiden fazla olan deniz turizmi araçlarının söz konusu sigorta yükümlülüğüne tabi olduğunu düzenlemektedir.
Deniz Turizmi Yönetmeliği Uygulama Tebliği uyarınca, deniz turizmi araçlarına ilişkin belge başvurularında mürettebata ve üçüncü kişilere verilebilecek zararları kapsayan sigorta poliçesinin sunulması gerekir. Öte yandan sözleşmenin taraflarından birini tüketicinin oluşturduğu hallerde, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca diğer kanunlarda özel düzenlemelerin yer alması, işlemin tüketici işlemi niteliğini ve Kanun'un görev ile yetki hükümlerinin uygulanmasını engellemez.
Yabancı bayraklı yatlar Türk Gemi Siciline tescil edilebilir mi?
Hayır; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 958. maddesi uyarınca Türk gemisi vasfını taşımayan vasıtalar ile yabancı bir sicilde kayıtlı Türk gemilerinin Türk Gemi Siciline tescil edilmesi mümkün değildir.
Yabancı bayraklı özel yatlar Türkiye'de ne kadar süre kalabilir?
Yabancı bayraklı gezi, spor ve eğlence amaçlı özel yatlar gezi, bakım, onarım, kızaklama veya kışlama amacıyla beş yıla kadar Türkiye'de kalabilir; yönetmelik esasları uyarınca belgeli liman veya çekek yerindeki konaklamayı kanıtlayan yazı ya da bağlama sözleşmesi ve sertifika örnekleriyle bu süre beş yıl daha uzatılabilir.
Yolcu taşıyan yat ve deniz turizmi araçlarında sigorta zorunlu mudur?
Denize elverişlilik belgesinde yolcu kapasitesi on ikiden fazla olan deniz turizmi araçlarında ve bu ruhsata sahip gemilerde yolcuların ölüm ve yaralanmasına karşı sigorta yaptırılması kanunen zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy