Yat Kazalarında Delil Tespiti ve Deniz Raporu Talebi

Deniz kazalarının ardından olayın koşullarının ve ortaya çıkan hasarın teknik boyutunun saptanması amacıyla deniz raporu düzenlenmesi ve mahkeme kanalıyla delil tespiti yapılması yoluna başvurulabilir. İleride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti ya da delilin derhal emniyet altına alınması amacıyla keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi talep edilebilir. Deniz raporunun düzenlenmesi olayın denizcilik mevzuatı çerçevesindeki tespitini oluştururken, delil tespiti ise hasarın teknik boyutunun ve neden-sonuç bağının incelenmesine imkân verir.

Kaptanın Kaza Anındaki Görevleri ve Gemi Jurnali Yükümlülükleri

Türk Ticaret Kanunu hükümleri gereğince her gemide gemi jurnali tutulması ve bu jurnale meteorolojik veriler, rota, konum, gemi adamlarındaki değişiklikler ile geminin uğradığı kazalar ve ayrıntılı açıklamalarının günü gününe işlenmesi öngörülmektedir. 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanun uyarınca, çatışan gemilerin kaptanları kendi gemilerini, gemi adamlarını ve yolcuları ciddi bir tehlikeye sokmaksızın zararları önlemek veya azaltmak için mümkün olan her yardımı sağlamakla ve birbirlerine yardıma ihtiyaç kalmadığına kanaat getirene kadar olay yerinde kalmakla yükümlüdür.

Çatışan gemilerin kaptanları, gemilerini ve içindekileri ciddi tehlikeye atmadan yapabilirlerse yollarına devam etmeden önce gemilerinin adını, tanınma işaretini, bağlama, kalkma ve varma limanlarını diğer geminin kaptanına bildirmek zorundadır. Çatışan gemi kaptanları olayın sebeplerini ve hangi hal ve şartlar altında baş gösterdiğini kazadan hemen sonra ve mümkünse gemi jurnallerine yazar. Bu kaydın altı kaptan, birinci zabit ve güverte tayfasından biri tarafından birlikte imzalanır. 4922 sayılı Kanun uyarınca Türk Ticaret Kanunu hükümleri gereğince yetkili mahkemeye deniz raporu tespit ettirmekle mükellef her kaptan, bu raporun tasdikli bir suretini kazadan sonra uğradığı liman reisliği bulunan ilk limanda liman reisliğine vermekle yükümlüdür.

Deniz Raporunun Talep Edilmesi ve Yetkili Merciler

Yolculuk esnasında gemiyi veya taşınan eşyayı ilgilendiren ya da maddi zarar doğurması muhtemel bir kaza gerçekleştiğinde kaptan, gemi zayi olsa dahi bir deniz raporu düzenlenmesini istemeye yetkilidir ve talep edildiğinde buna zorunludur. Deniz raporu donatan veya hukuki ilgisi bulunduğunu ispat eden kişilerce de istenebilir. Kaptanın deniz raporunu düzenlettiremeyecek halde bulunması durumunda gemide kendisinden sonra gelen en yüksek rütbeli zabit bu tespiti yaptırmak zorundadır. Düzenlenecek raporda yolculuğun önemli olayları, özellikle kazalar ile zararın önlenmesi veya azaltılması amacıyla alınan önlemler tespit edilir.

Deniz raporu varma limanında, tamir veya boşaltma yapılıyorsa barınma limanında, yolculuğun varma limanına ulaşılamadan sona ermesi halinde ise ilk elverişli yerde istenir. Rapor Türkiye sınırları içinde mahkemelerce, yurt dışında ise Türk bayraklı gemiler için Türk konsolosluklarınca tanzim edilir. Deniz raporu düzenlenirken kaptanın mahkemeye veya konsolosluğa gemi jurnali ile olayla ilgili diğer belgeleri sunması zorunludur. İncelemede kaptanın jurnale dayalı açıklamaları esas alınır; jurnalin sunulamaması halinde ise bunun sebebinin bildirilmesi gerekir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu Çerçevesinde Delil Tespiti Talebi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş olan veya ileride açılacak davada ileri sürülecek bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılmasını, bilirkişi incelemesi yaptırılmasını ya da tanık ifadelerinin alınmasını isteyebilir. Delil tespiti istenebilmesi için hukuki yararın bulunması şarttır; kanunda açıkça öngörülen haller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi halinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dahilindeyse hukuki yararın varlığı kanunen kabul edilir.

Deniz raporu tanzim ettirilmiş olması, Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca mahkemeden delil tespiti talep edilmesine engel oluşturmaz. Deniz raporu kaza olayının resmi çerçevesini belirlerken delil tespiti işlemi hasarın teknik niteliğinin ve neden-sonuç ilişkisinin ayrıntılandırılması amacına hizmet eder. Öte yandan 1512 sayılı Noterlik Kanunu uyarınca noterlerin yapacağı vakıa tespitine ilişkin yasal hükümler de delil tespiti kuralları karşısında saklı tutulmuştur.

Delil Tespitinde Mahkemenin Belirlenmesi ve Usul Kuralları

Henüz dava açılmamış olan hallerde delil tespiti talebi, esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden veya üzerinde keşif yahut bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu yerdeki ya da tanık olarak dinlenilecek kişinin oturduğu yer sulh mahkemesinden istenir. Dava açıldıktan sonra yapılan her türlü delil tespiti talebinde yalnızca davanın görülmekte olduğu mahkeme görevli ve yetkilidir. Esas hakkında açılan davada delil tespitini gerçekleştiren mahkemenin görevsiz veya yetkisiz olduğu ileri sürülemez.

Delil tespiti talebi mahkemeye sunulan bir dilekçeyle yapılır. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere yöneltilmesi istenen sorular, delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu doğuran nedenler ile aleyhine delil tespiti talep edilen kişinin ad, soyad ve adresine yer verilir. Durum ve koşulların olanak vermemesi yüzünden aleyhine delil tespiti talep edilen kişinin açıkça gösterilememesi delil tespiti talebini geçersiz hale getirmez.

Tespit talebi mahkemece haklı bulunursa karar dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ olunur. Kararda delil tespitinin nasıl ve ne zaman yapılacağı, tespitin icrası esnasında karşı tarafın da hazır bulunabileceği, varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği belirtilir. Mahkeme tarafından belirlenen tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz. Tespitin yapılmasından sonra tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa resen tebliğ olunur. Talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hallerde ise karşı tarafa tebligat yapılmaksızın da delil tespiti yapılabilir. Bu durumda tespitin yapılmasından sonra tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece kendiliğinden diğer tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir.

Tekne Sigortası Kapsamında Belge Temini

Tekne Sigortası Genel Şartları uyarınca sigorta tazminatı borcunun muacceliyet kazanması amacıyla sigortalıdan tazminat hesabını gösteren liste ile birlikte çeşitli belgeler istenebilir. Bu kapsamda deniz raporu, kazaya ilişkin güverte ve makine jurnallerinin onaylı kopyaları, denize elverişlilik belgesi, klas raporu, ekspertiz veya dispeç raporu gibi evrakların ibrazı talep edilebilir. Sigortalının hakları koruma ve rücu imkanlarını gözetme yükümlülüğünü ihlal etmesi sonucunda hasar miktarında artış meydana gelmişse, artan kısım ödenecek tazminattan indirilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy