Yat alımı, Türk Borçlar Kanunu uyarınca satıcının mülkiyeti ve zilyetliği devretme, alıcının ise satış bedelini ödeme borcunu yüklendiği bir satış sözleşmesine dayanır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 931/1 gereğince tahsis edildiği amaç suda hareket etmeyi gerektiren, yüzme özelliği bulunan ve pek küçük olmayan her araç, kendiliğinden hareket imkânı bulunmasa dahi gemi sayılır. Aynı Kanun'un 931/2 maddesi doğrultusunda suda ekonomik menfaat sağlama amacıyla tahsis edilen veya fiilen bu amaçla kullanılan gemiler ticaret gemisi kabul edilirken, gemi siciline ilişkin usuller de Türk Ticaret Kanunu bünyesindeki özel hükümlerle düzenlenir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 931Kaynağı aç
Gemi Sicilinin Aleniyeti ve Malik Karinesi
Türk bayraklı gemiler için tutulan gemi sicili kamuya açık olup herkes sicil kayıtlarını inceleme ve örnek alma hakkına sahiptir. Sicilde malik olarak kayıtlı bulunan kişi hukuken malik sayılır. Gemi siciline kayıtlı araçlar üzerinde gemi ipoteği tesis edilebilmesi için ise malik ile alacaklı arasında yazılı ve imzaları noterce onaylanmış bir sözleşme yapılması ve bu hakkın gemi siciline tescil edilmesi şarttır.
Bayrak Çekme Hakkı ve Gemi Sicil Yönetmeliği Esasları
Gemi Sicil Yönetmeliği; gemi sicilinin kurulması ve tutulmasını, hukuki ilişkilerin belgelenip tescil edilmesini, gemi tasdiknamesi ile bayrak şahadetnamesinin tanzimini düzenler. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 943 uyarınca geminin Türk bayrağını çekme hakkı gemi tasdiknamesi ile ispat olunur ve gemi siciline tescil edilen her gemi için bu belgenin gecikmeksizin verilmesi gerekir. Ayrıca yolculuk sırasında gemi tasdiknamesi veya bunun sicil müdürlüğünce onaylanmış bir özeti ya da bayrak şahadetnamesi devamlı olarak gemide bulundurulmak zorundadır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 943Kaynağı aç
4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu uyarınca, Türk Uluslararası Gemi Sicili'ne tescil edilen gemiler ile turizm şirketlerinin envanterinde kayıtlı bulunan ticari yatlar Türk bayrağı çekme hakkına sahiptir. İlgili yasal düzenleme bu gemi ve yatların temini ile işletilmesinde kolaylık sağlama amacını güder.
Bağlama Kütüğü ve Donatan Değişikliği Süreci
Liman başkanlıkları nezdinde tutulan bağlama kütüğü sistemi; 18 gros tonilatodan küçük olan ticari gemi, deniz ve iç su araçları ile özel kullanıma ayrılmış gemi, deniz ve iç su vasıtalarını kapsamaktadır. Bağlama kütüğü kapsamındaki idari işlemler liman başkanlıkları ve Umurbey Vatandaş Portalı üzerinden yürütülmekte olup donatan değişikliği gibi mülkiyet ve tasarruf işlemlerinde kütükteki kayıtlar esas alınır.
Yabancılık Unsurlu Devirlerde Uygulanacak Hukuk ve Yargı Yetkisi
Yabancılık unsuru taşıyan yat alımlarında sözleşmesel borç ilişkisi ile ayni hak rejimi farklı kurallara bağlanmıştır. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 24 uyarınca taraflar borçlandırıcı satış sözleşmesine uygulanacak hukuku serbestçe belirleyebilirler. Buna karşılık 5718 sayılı Kanun m. 22/1 gereğince deniz taşıma araçları üzerindeki mülkiyet ve rehin gibi ayni haklar münhasıran menşe ülke hukukuna tabidir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre deniz taşıma araçlarında menşe ülke, ayni hakların tescil edildiği sicil yerini; tescil yeri bulunmadığı takdirde ise bağlama limanını ifade eder.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 22Kaynağı aç
5718 sayılı Kanun m. 40/1 gereğince Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına göre saptanır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 17 çerçevesinde tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler ve aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır. 5718 sayılı Kanun m. 47/1 uyarınca yer itibarıyla yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde, yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlıkların yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesi yazılı delille ispat edilmek kaydıyla kararlaştırılabilir. Bu durumda dava, ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde yetkili Türk mahkemesinde görülür; anılan Kanun'un 44, 45 ve 46 ncı maddelerindeki mahkemelerin yetkisi ise anlaşmayla bertaraf edilemez.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 17Kaynağı aç
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 40Kaynağı aç
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 47Kaynağı aç
Yatın Türk bayrağı çekme hakkı hangi belgeyle ispat edilir?
Türk bayrağı çekme hakkı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 943 uyarınca gemi tasdiknamesi ile ispat olunur; gemi siciline tescil edilen her gemi için bu belgenin gecikmeksizin verilmesi ve sefer sırasında tasdiknamenin, onaylı özetinin ya da bayrak şahadetnamesinin gemide devamlı bulundurulması gerekir.
Bağlama kütüğü hangi deniz araçlarını kapsar?
Bağlama kütüğü, liman başkanlıkları bünyesinde tutulmakta olup 18 gros tonilatodan küçük ticari gemi, deniz ve iç su araçları ile özel kullanıma tahsis edilen deniz ve iç su araçlarını kapsar.
Gemi siciline kayıtlı bir yatta ipotek nasıl kurulur?
Gemi siciline kayıtlı araçlarda ipotek tesisi, malik ve alacaklının noterce onaylanmış yazılı bir sözleşme akdetmesi ve bu hakkın gemi siciline tesciliyle geçerlilik kazanır.
Yabancılık unsuru içeren yat devrinde ayni haklara hangi ülke hukuku uygulanır?
5718 sayılı Kanun m. 22 gereğince deniz taşıma araçları üzerindeki ayni haklar menşe ülke hukukuna tabi olup menşe ülke kural olarak ayni hakların tescil edildiği sicil yerini, tescil yeri yoksa bağlama limanını ifade eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy