Yargıtay Üyelerinin Seçimi ve Yetkili Merci
Yargıtay üyeleri, Cumhurbaşkanı tarafından değil, Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 154/2 hükmü uyarınca Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ile ve gizli oyla belirlenir. Bu çerçeve, yüksek yargı kurumlarının tabi olduğu kurumsal seçim kurallarının ayrışmasından ileri gelmektedir.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 154Kaynağı aç
Yargıtay, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 154/1 uyarınca adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Yüksek mahkeme ayrıca kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar. Yargıtayın kuruluşu, işleyişi, başkan, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeleri ile Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilinin nitelikleri ile seçim usulleri, Anayasa m. 154/5 gereğince mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kanunla düzenlenir.
Yargıtay Üyesi Seçilme Şartları ve Mesleki Nitelikler
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 154/2, Yargıtay üyelerinin birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından seçilmesini öngörür. Adayların kural olarak yeterli kıdeme sahip bulunması ve mesleki sicil bakımından yüksek mahkeme üyeliğine uygun görülmesi de gerekir.
Yargıtay Üyeliğinin Süresi ve Görevin Sona Ermesi
Yargıtay üyeliği belirli bir yıllık süreyle sınırlandırılmış geçici bir görev mahiyetinde değildir. Bu görev; kanuni yaş haddi, emeklilik, çekilme, başka bir göreve seçilme veya mevzuatta gösterilen sair kanuni sebeplerin gerçekleşmesiyle sona eren statüye bağlı bir vazifedir.
Yargıtay Başkanlık Divanı ve Başsavcılık Seçim Usulü
Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 154/3 gereğince kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Süresi bitenler yeniden seçilebilir. Başkanlık görevi, üyelikten farklı olarak belirli dönemler için yürütülen süreli bir görevdir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili ise Anayasa m. 154/4 uyarınca Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl için seçilir. Görev süresi biten başsavcı ve vekili yeniden seçilebilme hakkına sahiptir.
Yüksek Yargı Organlarındaki Seçim Farkları ve Anayasa Mahkemesi Üyeliği
Yargıtay ile diğer yüksek yargı organlarının üye seçim usulleri farklı kurallara bağlanmıştır. Anayasa Mahkemesi on beş üyeden oluşur; üyelerin on ikisi Cumhurbaşkanı, üçü ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.
Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesinin üç üyesini Yargıtay, iki üyesini Danıştay genel kurullarınca her boş koltuk için gizli oyla belirlenen en çok oy alan üçer aday arasından seçmektedir. Yüksek mahkemeler kendi içlerinde yaptıkları gizli oylamayla aday listelerini belirleyerek bildirirler.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, Anayasa Mahkemesine üç üye seçer. Bu üyelerin ikisi Sayıştay Genel Kurulunun kendi içinden belirlediği adaylar, biri ise baro başkanlarının serbest avukatlar arasından sunduğu isimler arasından belirlenir. Meclis oylamasında ilk turda üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu, ikinci turda salt çoğunluk aranır; sonuç alınamazsa üçüncü turda en çok oyu alan iki aday arasından en fazla oyu alan isim seçilmiş olur.
Anayasa Mahkemesi Üyeliği Nitelikleri ve Görev Sonrası Durum
Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilebilmek için kırk beş yaşın doldurulmuş olması aranır. Mesleki branşlara göre aranan tecrübe süreleri farklılık gösterse de genel olarak yirmi yıllık fiili çalışma süresi ortak paydadır.
Görev süresi dolan veya yaş haddi nedeniyle ayrılan Yargıtay ve Danıştay kökenli üyeler, kendi eski kurumlarına üye olarak geri döner ve bu kişilere kurumlarında boşalacak ilk kadro tahsis edilir. Üst kademe yöneticileri veya serbest avukatlar arasından seçilenlerin görevi bittiğinde ise ihdas edilmiş sayılan kadroyla Sayıştay üyesi olarak atamaları yapılır ve mahkemede geçen süreleri hizmet kıdemlerinde değerlendirilir.
Anayasa Mahkemesi Başkanlık Seçimi
Anayasa Mahkemesi Başkanı ve iki başkanvekili, mahkemenin kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla dört yıl süreyle seçilir. Süresi dolan başkan, üyeliği devam ettiği sürece yeniden aday olabilir ve seçilebilir.
Yargıtay üyelerini kim seçer?
Yargıtay üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından değil, Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçilir.
Yargıtay üyesi olabilmek için hangi şartlar aranır?
Birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkimi veya Cumhuriyet savcısı olmak ya da bu meslekten sayılmak, yeterli mesleki kıdeme sahip bulunmak ve sicil bakımından yüksek mahkeme üyeliğine uygun görülmek gerekir.
Yargıtay üyeliği süreli bir görev midir?
Yargıtay üyeliği belirli bir yılla sınırlı geçici bir görev olmayıp kanuni yaş haddi, emeklilik, çekilme veya mevzuattaki diğer sebeplerle sona eren statüye bağlı bir görevdir.
Yargıtay Başkanı nasıl seçilir?
Yargıtay Birinci Başkanı, Yargıtay Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir; süresi biten yeniden seçilebilir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını kim seçer?
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği beş aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından dört yıl süreyle seçilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy