Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, kamu gücünün Anayasa ile korunan temel hak ve özgürlükler ile Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerinde düzenlenen hakları ihlal ettiği iddiasıyla gerçekleştirilir. Bu yola başvurabilmek adına, hak ihlaline sebebiyet verdiği öne sürülen işlem, eylem veya ihmale karşı kanunlarda yer alan idari ve yargısal çözüm yollarının eksiksiz tüketilmesi zorunludur.
6216 sayılı ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN m. 45Kaynağı aç
Başvuru Ehliyeti ve İstisnalar
6216 sayılı Kanun'un 46. maddesine göre başvuru hakkı, iddia konusu işlem, eylem veya ihmal neticesinde güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan zedelenen kişilere tanınmıştır. Kamu tüzel kişilerinin bu yola başvurma ehliyeti bulunmazken, özel hukuk tüzel kişileri yalnızca kendi tüzel kişiliklerine ait hakların çiğnendiği iddiasıyla talepte bulunabilir. Sırf Türk vatandaşlarına özgülenmiş haklar yönünden ise yabancıların başvuru imkânı bulunmamaktadır.
6216 sayılı ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN m. 46Kaynağı aç
Bireysel Başvuruya Konu Edilemeyecek İşlemler
6216 sayılı Kanun'un 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.
Başvuru Süresi ve Başvurunun Yapılacağı Merciler
Bireysel başvurular, 6216 sayılı Kanun ve İçtüzükte belirtilen şartlara uygun olarak doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılabileceği gibi mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla da gerçekleştirilebilir. Başvurunun, kanunda öngörülen başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılması gerekir.
Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayan kişiler, mazeretin kalktığı tarihten itibaren 15 gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler. Anayasa Mahkemesi, öncelikle başvurucunun mazeretinin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek talebi kabul veya reddeder.
Şekil Eksiklikleri ve İdari Ret Kararına İtiraz
Dilekçe ve eklerinde noksanlık saptanırsa Mahkeme yazı işleri, başvurucuya yahut varsa vekiline bu eksikliği gidermesi amacıyla en fazla on beş günlük mühlet tanır. Yapılacak bildirimde, geçerli bir mazeret sunulmaksızın tanınan sürede noksanlıkların giderilmemesi hâlinde başvurunun reddedileceği ihtarı yer alır.
Süresinde sunulmayan, usule ilişkin şekil şartlarını taşımayan veya verilen kesin süre içinde eksiklikleri ikmal edilmeyen dosyalar hakkında Komisyonlar Başraportörlüğü tarafından idari ret kararı düzenlenir. Tebliğden itibaren 7 günlük süre zarfında bu karara karşı Komisyonlara itiraz yoluna gidilebilir; itiraz üzerine Komisyonlarca varılan hüküm kesin nitelik taşır.
Kabul Edilebilirlik İncelemesi
Bireysel başvurularda kabul edilebilirlik değerlendirmesi komisyonlarca yapılır. Başvurunun kabul edilmezliğine oybirliğiyle karar verilmesi hâlinde kabul edilmezlik kararı verilir. Oybirliği sağlanamayan başvurular ise bölümlere tevdi edilir ve son karar bölümler tarafından verilir.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi ne kadardır?
Bireysel başvuru, kanunda öngörülen başvuru yollarının tüketildiği tarihten veya başvuru yolu bulunmuyorsa ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.
Özel hukuk tüzel kişileri bireysel başvuruda bulunabilir mi?
Özel hukuk tüzel kişileri bireysel başvuru yapabilir; ancak bu başvuru sadece tüzel kişiliğe ait hakların ihlal edildiği gerekçesiyle sınırlandırılmıştır.
Başvuru evrakındaki eksiklikler nasıl tamamlanır?
Mahkeme yazı işleri eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline on beş günü geçmemek üzere bir süre verir ve geçerli bir mazeret bulunmaksızın süresinde tamamlanmaması hâlinde başvurunun reddine karar verileceğini bildirir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy