Danışma Meclisi ile Millî Güvenlik Konseyi tarafından hazırlanan 1982 Anayasası, 7 Kasım 1982 tarihindeki halkoylamasıyla kabul edilerek 9 Kasım 1982 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanıp yürürlüğe girmiştir. Anayasa'nın 1. maddesi devletin şeklinin Cumhuriyet olduğunu tespit ederken, 4. maddesi 1. maddedeki yönetim biçimini, 2. maddedeki Cumhuriyetin niteliklerini ve 3. maddedeki temel hükümleri değiştirme ve değiştirilmesini teklif etme yasağı kapsamına almaktadır.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 1Kaynağı aç
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 4 (1/2)Kaynağı aç
Devletin Yönetim Biçimi Olarak Cumhuriyet
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 1. maddesi uyarınca Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. Bu düzenleme, devletin yönetim şeklini belirleyen temel anayasal kuraldır.
Cumhuriyetin Temel Nitelikleri
Anayasa'nın 2. maddesi Cumhuriyetin temel niteliklerini düzenler. Hükme göre Türkiye Cumhuriyeti; toplumun huzuru, millî dayanışma ile adalet anlayışı temelinde, insan haklarına saygı gösteren, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.
Devletin Bütünlüğü ve Millî Simgeleri
Anayasa'nın 3. maddesi gereğince Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Aynı maddede devletin dilinin Türkçe olduğu, bayrağının kanununda belirtilen beyaz ay-yıldızlı al bayrak, millî marşının İstiklâl Marşı ve başkentinin Ankara olduğu düzenlenmiştir.
Değiştirme ve Teklif Yasağının Kapsamı
Anayasa'nın 4. maddesi kurucu ilkelerin korunmasını güvence altına alır. Bu hüküm uyarınca, Anayasa'nın 1. maddesindeki devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2. maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddesi hükümleri değiştirilemez ve bunların değiştirilmesi teklif dahi edilemez.
Bir anayasa değişikliğinin referanduma sunulabilmesi için öncelikle Meclis tarafından kabul edilmesi gerekmektedir. Anayasa'nın 4. maddesi ilk üç maddenin değiştirilmesini teklif etmeyi dahi yasakladığından, bu hükümlere yönelik bir anayasa değişikliğinin referandum sürecine götürülmesi teorik olarak mümkün görülmemektedir.
Cumhuriyetin Niteliklerini ve Devletin Bütünlüğünü Koruyan Cezai Hükümler
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 1. maddesi terör suçunu cebir ve şiddet kullanımı ile belirli yöntemlere bağlayarak tanımlamıştır. Bu kapsamda; baskı, korkutma, yıldırma, sindirme veya tehdit yöntemlerinden biriyle Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerini, siyasî, hukukî, sosyal, laik, ekonomik düzeni değiştirmek, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini zaafa uğratmak, yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin iç ve dış güvenliğini, kamu düzenini ya da genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler tarafından suç oluşturan fiillere girişilmesi terör suçu çerçevesindedir.
3713 sayılı TERÖRLE MÜCADELE KANUNU m. 1Kaynağı aç
İlk üç maddede yer alan hükümler için referandum yapılabilir mi?
Anayasa değişikliğinin halkoylamasına sunulabilmesi Meclis tarafından kabul edilmesine bağlıdır; değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen ilk üç maddeye ilişkin düzenlemelerin referandum sürecine götürülmesi teorik olarak mümkün bulunmamaktadır.
Cumhuriyetin niteliklerini ihlal eden eylemler suç kapsamında mıdır?
Evet, 3713 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca cebir ve şiddet kullanılarak baskı veya tehdit yöntemleriyle Cumhuriyetin niteliklerini değiştirmeye veya devletin bölünmez bütünlüğünü bozmaya yönelik örgütlü eylemler terör suçu oluşturur.
Anayasanın 4. maddesi hangi hükümleri koruma altına almaktadır?
Anayasa'nın 4. maddesi; 1. maddesindeki devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2. maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddesi hükümlerini koruma altına alarak değiştirilmelerini ve değiştirilmelerinin teklif edilmesini yasaklar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy