Yargıtay nezdinde temyiz incelemesine tabi tutulan dosyalar kural olarak kuruma intikal ediş sırasına göre ele alınır. Bununla birlikte belirli hukuki zorunlulukların veya belgelenmiş insani gerekçelerin varlığı hâlinde dosyanın olağan sırasından önce incelenmesi mümkün olabilmektedir.
İnceleme Sırasında Öncelik Sağlayabilecek Durumlar
Ceza yargılamasına konu dosyalarda tutuklu sanığın varlığı, inceleme sıralamasında dosyaya öncelikli bir konum kazandırabileceği belirtilmektedir. Bunun yanı sıra dava zamanaşımı süresinin dolmasına yakın olan dosyaların da inceleme sıralamasında öne geçebildiği ifade edilmektedir. Söz konusu öncelik kriterlerinin kanuni dayanağı bu belgede doğrulanamamış olup konu için ilgili mevzuatın ayrıca incelenmesi gerekebilir.
Hukuk dairelerinde görülen uyuşmazlıklarda tarafların ileri yaşta olması ya da telafisi imkânsız sağlık sorunlarının bulunması hâlinde mazeret dilekçesi sunulabilir. İlgili dairenin dosyayı öne alma talebini kabul edebilmesi için öne sürülen mazeretin açık ve net biçimde belgelenmesi zorunludur; talep kabulü dairenin takdirine bağlıdır.
Temyiz Dilekçesinden Tebliğnameye: Usul Aşamaları
Ceza yargılamasında, bölge adliye mahkemesince reddedilmeyen temyiz istemine ilişkin dilekçenin bir örneği CMK m. 297/1 uyarınca karşı tarafa tebliğ olunur. Karşı taraf, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde yazılı olarak cevabını verebilir. Cevap verildikten veya cevap süresi dolduktan sonra dava dosyası CMK m. 297/2 gereğince bölge adliye mahkemesi tarafından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Başsavcılığa ulaşan dosyaya bir tebliğname numarası verilir ve dosya inceleme sırasını beklemek üzere arşive alınır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 297Kaynağı aç
İnceleme sırası gelen dosya görevli Yargıtay Cumhuriyet Savcısına atanır. Savcı dosyayı inceleyerek hükmün onanması, bozulması ya da düzelterek onanması yönünde hukuki görüşünü içeren bir tebliğname hazırlar. Tebliğname bağlayıcı bir karar niteliği taşımayıp savcının mütalaasını yansıtır.
CMK m. 297/3 uyarınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen tebliğname; hükmü temyiz etmeleri veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içermesi hâlinde sanık ya da müdafii ile katılan veya vekillerine ilgili dairece tebliğ olunur. Tebliğ yapılan taraf, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde yazılı olarak cevabını verebilir. CMK m. 297/4 gereğince bu tebligatlar, ilgililerin dava dosyasından belirlenen son adreslerine yapılmasıyla geçerli olur.
Tebliğnamenin hazırlanmasının ardından dosya yetkili ceza veya hukuk dairesine gönderilerek yeni bir daire esas numarası alır. Bu aşamada dairede görevli tetkik hâkimi dosyayı inceleyerek karar verecek heyete sunar.
Ceza Yargılamasında Onama Kararının Bildirimi
Ceza dosyalarında Yargıtay tarafından verilen onama kararının sanığa ya da müdafiine ayrıca tebliğ edilmeyip doğrudan ilk derece mahkemesine gönderildiği ve bu aşamadan itibaren infaz işlemlerinin başladığı belirtilmektedir. Bu uygulamanın birincil mevzuat dayanağı mevcut belgelerden doğrulanamamış olup kesin kural niteliğinde sunulmamalıdır.
Bozma Kararı Sonrası Yargılama Usulü
CMK m. 307/1 gereğince Yargıtay'dan verilen bozma kararı üzerine davaya yeniden bakacak bölge adliye veya ilk derece mahkemesi, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sormak zorundadır. CMK m. 307/2 uyarınca sanık, müdafii, katılan ve vekillerinin adreslerine davetiye tebliğ edilememesi ya da gelmemeleri nedeniyle beyanları alınamamış olsa da duruşmaya devam edilerek dava yokluklarında bitirilebilir; ancak sanık hakkında verilecek ceza bozmaya konu olan cezadan daha ağır olacaksa sanığın her hâlde dinlenmesi zorunludur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 307Kaynağı aç
CMK m. 307/3 uyarınca Yargıtay bozma kararına uyulması hâlinde ilk derece mahkemesince verilen karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnızca temyiz yoluna başvurulabilir. Bu fıkra 20/2/2019 tarihli ve 7165 sayılı Kanun m. 9 ile eklenmiştir. Ayrıca hüküm yalnız sanık tarafından veya lehine Cumhuriyet savcısı ya da CMK m. 262'de gösterilen kimselerce temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.
CMK m. 307/4 gereğince Yargıtay'dan verilen bozma kararına bölge adliye veya ilk derece mahkemesinin direnme hakkı vardır. Direnme kararları, kararına direnilen daireye gönderilir. Daire direnme kararını inceleyerek yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir. Ceza Genel Kurulunun direnme üzerine verdiği kararlara karşı direnilemez. Bu hüküm 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanun m. 36 ile değiştirilmiştir.
Dosya Sorgulama Kanalları
Temyiz aşamasındaki dosyaların güncel durumu Yargıtay Başkanlığının resmî internet sitesi, e-Devlet kapısı ve SMS bilgi sistemi üzerinden takip edilebilmektedir.
Sorgulama Ekranındaki Durum İbareleri
Dosya sorgulama ekranında görülebilen 'CBS Gönderildi' ibaresi, bir bağlamda dosyanın Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına sevk edildiğini gösteren süreç içi bir kayıt olarak tanımlanmakta; başka bir anlatımda ise Başsavcılığın incelemesini tamamlayıp dosyayı ilgili daireye ilettiğinin göstergesi olarak ele alınmaktadır. Bu iki tanım birbiriyle tam örtüşmediğinden 'CBS Gönderildi' ibaresini tek bir kesin anlama bağlamak güçtür; her hâlükârda nihai bir hükme işaret etmediği ve süreç içinde bir aşamayı belirttiği açıktır.
Sorgulama ekranında görülen 'İncelemede' kaydı, dosyanın savcı, tetkik hâkimi veya daire heyeti nezdinde aktif değerlendirme safhasında olduğunu gösterir; kararın hemen çıkacağı ya da belirli bir sonuca ulaşılacağı anlamına gelmez.
Sistemde görülen 'İlam İncelemesinde' ibaresi, dosyada karar metni yazım, kontrol veya karar sonrası teknik inceleme sürecinin yürütüldüğünü; kararın olgunlaşmış olmakla birlikte henüz tüm işlemlerin tamamlanmadığını ifade eder. Kararın verilmesinin ardından dosyanın ilk derece mahkemesine dönüş seyri, sorgulama ekranındaki PTT barkod numarası aracılığıyla izlenebilir.
Tutuklu Sanığın Kanun Yollarına Başvurması
CMK m. 262/1 uyarınca şüpheli veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi, şüpheli veya sanığa açık olan kanun yollarına süresi içinde kendiliğinden başvurabilir; bu başvurulara şüpheli veya sanığın başvurusuna ilişkin hükümler uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 262Kaynağı aç
CMK m. 263/1 gereğince tutuklu bulunan şüpheli veya sanık, zabıt kâtibine ya da tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumu veya tutukevi müdürüne beyanda bulunarak ya da dilekçe vererek kanun yollarına başvurabilir. Zabıt kâtibine başvuru hâlinde CMK m. 263/2 uyarınca başvuru beyanı veya dilekçe ilgili deftere kaydedildikten sonra tutanak düzenlenerek tutukluya bir örneği verilir. Kurum müdürüne başvuru hâlinde ise tutanak ve dilekçe derhâl ilgili mahkemeye gönderilir; zabıt kâtibi başvuruyu ilgili deftere kaydeder.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 263Kaynağı aç
CMK m. 263/4 uyarınca zabıt kâtibi veya kurum müdürü tarafından m. 263/2'deki işlem yapıldığı anda kanun yolları için CMK'da belirlenen süreler kesilmiş sayılır.
Yargıtay'da dosyalar hangi sıraya göre incelenir?
Dosyalar kural olarak geliş sırasına göre incelenir. Tutukluluk, zamanaşımı yakınlığı veya belgelenen ağır mazeretler gibi durumlarda dosyanın öne alınması mümkün olabilmektedir.
Ceza yargılamasında hangi dosyalar öncelikli incelenir?
Tutuklu sanık bulunan dosyaların inceleme sıralamasında öncelikli bir konumda olabileceği belirtilmektedir. Bunun yanı sıra dava zamanaşımı süresinin dolmasına yakın olan dosyaların da öncelik kazanabildiği ifade edilmektedir. Bu kriterlerin kanuni dayanağı mevcut belgelerden doğrulanamamış olup ilgili mevzuatın ayrıca incelenmesi gerekebilir.
Hukuk dosyasının öne alınması için ne yapılmalıdır?
Tarafların ileri yaşta olması veya telafisi imkânsız sağlık sorunlarının bulunması hâlinde mazeret dilekçesi sunulabilir. Talebin kabulü için mazeretlerin açık ve net biçimde belgelenmesi zorunludur; kabul ya da red dairenin takdirine bağlıdır.
Yargıtay Cumhuriyet Savcısının hazırladığı tebliğname bağlayıcı mıdır?
Tebliğname bağlayıcı bir karar niteliği taşımaz; savcının onama, bozma veya düzelterek onama yönündeki hukuki görüşünü içeren bir mütalaadır.
Tebliğname taraflara tebliğ edilir mi?
CMK m. 297/3 gereğince tebliğname; hükmü temyiz eden taraflar veya içeriği aleyhlerine sonuç doğurabilecek kişiler bakımından ilgili dairece tebliğ olunur. Tebliğ yapılan taraf iki hafta içinde yazılı olarak cevap verebilir.
CBS Gönderildi ne anlama gelir?
Bu ibare, dosyanın Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderildiğini ya da Başsavcılık incelemesinin ardından ilgili daireye iletildiğini gösterebilmekle birlikte iki açıklama tam olarak örtüşmediğinden tek bir kesin anlam vermek güçtür. Her hâlükârda nihai bir hükmü değil süreç içindeki bir aşamayı ifade etmektedir.
İlam incelemesinde ibaresi ne anlama gelir?
Bu kayıt, dosyada karar metni yazım, kontrol ve teknik inceleme sürecinin yürütüldüğünü; kararın olgunlaşmış olmakla birlikte henüz tüm işlemlerin tamamlanmadığını ifade eder.
Yargıtay kararından sonra dosyanın yerel mahkemeye gittiği nasıl anlaşılır?
Karar çıktıktan sonra dosyanın ilk derece mahkemesine ulaşıp ulaşmadığı, sorgulama ekranındaki PTT barkod numarası aracılığıyla izlenebilir.
Bozma kararından sonra daha ağır ceza verilebilir mi?
CMK m. 307/5 uyarınca hüküm yalnızca sanık tarafından veya lehine temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz. Ayrıca sanık hakkında verilecek ceza bozmaya konu olan cezadan daha ağır olacaksa, sanığın her hâlde dinlenmesi zorunludur.
Bozma kararına mahkeme itiraz edebilir mi?
CMK m. 307/4 uyarınca bölge adliye veya ilk derece mahkemesinin direnme hakkı vardır. Direnme kararı ilgili daireye gönderilir; daire yerinde görmezse dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna iletilir. Genel Kurulun direnme üzerine verdiği kararlara karşı artık direnilemez.
Tutuklu sanık Yargıtay'a temyiz başvurusunu nasıl yapabilir?
CMK m. 263/1 gereğince tutuklu sanık, zabıt kâtibine veya bulunduğu kurumun müdürüne beyanda bulunarak ya da dilekçe vererek kanun yollarına başvurabilir. Bu işlemin yapıldığı an kanuni süreler kesilmiş sayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy