Arabuluculuk Başvurusunun Yapılacağı Yerler ve Yetki Kuralları
Arabuluculuk başvurusu, uyuşmazlığın görüleceği adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına veya bağımsız arabuluculuk bürolarına yapılır; adliyede arabuluculuk bürosu kurulmamışsa başvuru bu sıfatla görevlendirilmiş sulh hukuk mahkemelerine yöneltilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/5 uyarınca dava şartı arabuluculuk başvurusu karşı tarafın, karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro bulunmayan yerlerde ise görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.
7036 sayılı İŞ MAHKEMELERİ KANUNU m. 3Kaynağı aç
7036 sayılı Kanun m. 3/9 uyarınca arabulucu, görevlendirildiği büronun yetkisini kendiliğinden inceleyemez. Karşı taraf, işin ifa edildiği yere veya ikametgâhına ait evrakı ibraz ederek yetkisizlik iddiasını en geç ilk toplantıda dile getirebilir. İtiraz, sulh hukuk mahkemesi tarafından harç alınmadan dosya üstünden kesin olarak karara bağlanır. Yetki itirazı kabul edildiğinde, ilgili kararın tebliğinden itibaren bir haftalık süre zarfında yetkili büroya müracaat edilebilir; böyle bir durumda yetkisiz büroya müracaat edilmiş olan tarih esas alınır.
Elektronik Başvuru Yolu ve Arabulucunun Görevlendirilmesi
Fiziki müracaatın yanı sıra UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-Devlet şifresi, e-imza veya mobil imza ile giriş yapılarak da elektronik ortamda başvuru gerçekleştirilebilir. Bu sistemde dava açılış işlemleri sekmesindeki arabuluculuk dosya başvurusu menüsü kullanılarak işlemler tamamlanır.
Arabulucu kural olarak komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden büro tarafından görevlendirilir. Buna karşılık tarafların listede yer alan bir arabulucu üzerinde anlaşması hâlinde seçilen arabulucuya teklif iletilir; arabulucunun kabulüyle dosya UYAP üzerinden açılır ve görevlendirme tamamlanır.
Büroya fiziki başvuru yapıldığında doldurulan başvuru formlarında genel olarak başvurucunun kimlik numarası, adı soyadı, iletişim bilgileri, varsa vekilinin bilgileri, karşı tarafın kimlik veya unvanı ile uyuşmazlığın konusu ve müzakere edilecek talep başlıkları talep edilir. Başvuran taraf kendisinin ve varsa karşı tarafın iletişim bilgilerini büroya vermekle yükümlüdür; büro resmi kayıtlardaki iletişim bilgilerini araştırmaya da yetkilidir. Görevlendirilen arabulucu bu bilgileri esas alıp gerekirse kendiliğinden araştırma yaparak tarafları ilk toplantıya davet eder ve işlemlerini belgeye bağlar.
İş Hukukunda Dava Şartı Kapsamı, İstisnalar ve Müzakere Esasları
7036 sayılı Kanun m. 3/1 gereğince kanuna, ferdî veya toplu iş sözleşmelerine dayanan işçi ile işveren alacak ve tazminatları, işe iade talepleri ve bu alacaklara ilişkin itirazın iptali, menfi tespit veya istirdat davalarında arabulucuya gidilmesi dava şartıdır. 5953 sayılı Kanun kapsamındaki gazeteciler ile 854 sayılı Deniz İş Kanunu kapsamındaki gemiadamları da bu usulde işçi niteliğindedir. Buna karşılık meslek hastalığından ya da iş kazasından doğan manevi ve maddi tazminat istemleri ile bunlara dair tespit, rücu veya itiraz davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
Görüşmelere taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları vasıtasıyla katılabileceği gibi işverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da işvereni temsil edip son tutanağı imzalayabilir. Arabuluculuk müzakerelerinde taraf idare ise süreç, üst yönetici tarafından belirlenen iki üye ile hukuk birimi amiri veya görevlendireceği avukat ya da hukuk müşavirinden oluşan komisyon eliyle yürütülür ve düzenlenen gerekçeli rapor beş yıl saklanır.
Arabulucu, yargısal yetki kullanımı niteliğinde olup yalnızca hâkim tarafından icra edilebilecek bilirkişi görevlendirmesi veya keşif gibi işlemleri yapamaz; tarafları bağlayıcı karar veremez. Süreçte taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça elde edilen bilgi, belge ve kayıtların gizli tutulması esastır; taraflar ve görüşmelere katılan diğer şahıslar da gizlilik ilkesine tabidir.
Süreler, Hak Düşürücü Sürelerin Korunması ve Toplantıya Katılmamanın Sonuçları
İşe iade talebinde bulunan işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
Taraflara ulaşılamaması, görüşmeye katılınmaması veya yapılan müzakereler sonucunda anlaşmaya varılması yahut varılamaması hâllerinde faaliyet sona erdirilerek son tutanak düzenlenir ve durum büroya bildirilir. Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Dava Şartının Mahkemedeki Denetimi ve Anlaşma Tutanağının Hükmü
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 115 uyarınca mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; eksiklik giderilebilir nitelikte ise tamamlanması için kesin süre verir, aksi hâlde davayı usulden reddeder. Dava şartı noksanlığı esasa girilmeden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında giderilmişse dava bu noksanlıktan ötürü usulden reddedilemez.
İşe iade uyuşmazlığında arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması sebebiyle davanın usulden reddedilmesi durumunda, kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. Müzakerelerde anlaşma sağlanamadığında son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenerek iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu tutanak dilekçeye eklenmemişse mahkemenin verdiği bir haftalık kesin sürede sunulmadığı takdirde dava usulden reddedilir.
Dava açıldıktan sonra taraflar birlikte arabulucuya başvuracaklarını bildirirlerse mahkemece yargılama üç ayı geçmemek üzere ertelenir ve bu süre tarafların ortak talebiyle üç aya kadar uzatılabilir. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde üzerinde anlaşılan hususlar hakkında yeniden dava açılamaz.
6325 sayılı HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU m. 18Kaynağı aç
Anlaşma belgesinin icraya konulabilmesi için icra edilebilirlik şerhi arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden, davanın görülmesi sırasında arabuluculuğa gidilmişse davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir ve bu şerhi içeren anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır. Ancak 6325 sayılı Kanun m. 18/4 gereğince, kanunlarda şerh alınması zorunlu tutulan durumlar saklı kalmak üzere, taraflar ve avukatları ile arabulucunun (ticari uyuşmazlıklarda ise avukatlar ile arabulucunun) birlikte imzaladığı anlaşma belgesi mahkeme şerhi aranmaksızın kendiliğinden ilam niteliğindedir.
İşe iade davası öncesinde arabulucuya başvuru süresi ne kadardır?
İşe iade talep eden işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabuluculuk başvurusunda bulunmak zorundadır.
İş uyuşmazlığında arabuluculukta anlaşılamazsa dava açma süresi ne kadardır?
Arabuluculuk müzakerelerinde anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir.
Arabuluculuk anlaşma belgesinin icrası için mahkeme şerhi her zaman şart mıdır?
Mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınabileceği gibi, kanunen zorunlu kılınan ayrık durumlar hariç, taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi şerhe gerek kalmaksızın ilam niteliğindedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy