Yapay Zekâyla Üretilen Müstehcen İçeriklerin Ceza Hukuku Boyutu

Sentetik İçeriklerde Ceza Sorumluluğunun Çerçevesi

Yapay zekâ teknolojileriyle müstehcen içerik oluşturulması hâlinde ceza sorumluluğu; içerikte bir yetişkinin mi yoksa bir çocuğun mu temsil edildiğine, gerçek bir kişinin yüz veya ses unsurlarının kullanılıp kullanılmadığına, eylemin yalnızca üretmeyle sınırlı kalıp kalmadığına veya başkalarına aktarılıp yayılmadığına ve kullanım amacına göre ayrı ayrı belirlenir. Tamamen hayalî kişilerden oluşan sentetik materyallerde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesindeki müstehcenlik hükümleri öncelikli olarak değerlendirilirken, gerçek bir kimsenin yüzünün, sesinin veya ayırt edici özelliklerinin kullanılması durumunda kişiye karşı işlenen suçlar gündeme gelebilir.

Müstehcenlik Suçu ve Temsili Çocuk Görüntüleri

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 226. maddesinin ikinci fıkrasına göre; müstehcen nitelikteki yazı, ses veya görüntülerin basın ve yayın kanallarıyla iletilmesi yahut bu paylaşıma aracılık edilmesi fiilleri altı aydan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasını gerektirir. Maddenin üçüncü fıkrasının ilk cümlesi uyarınca, bu tür müstehcen materyallerin imal edilmesinde çocukların, temsili çocuk figürlerinin veya çocuk intibası uyandıran şahısların yer alması hâlinde faile beş yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası verilir. Bahse konu ürünlerin ithali, çoğaltımı, satışa çıkarılması, devredilmesi, taşınması, saklanması, ihracı, elde bulundurulması yahut üçüncü kişilerin yararlanmasına sunulması durumunda ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası tatbik olunur.

Üretim sürecinde gerçek bir çocuğun yer almaması veya hiçbir çocuğun kamera karşısına geçirilmemiş olması ceza sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Kanun metninde temsili çocuk görüntüleri ve çocuk gibi görünen kişiler ifadelerinin açıkça düzenlenmiş olması, yapay zekâyla üretilmiş sentetik içeriklerin de bu fıkra kapsamına girmesine imkân tanır. Ancak yalnızca yapay görüntü üretilmiş bulunması, her durumda 5237 sayılı Kanun'un 103. maddesindeki çocukların cinsel istismarı suçunun oluştuğu anlamına gelmez; anılan suç için çocuğa yönelik somut bir cinsel davranış ve kanunda belirtilen diğer unsurların varlığı aranır.

5237 sayılı Kanun'un 226. maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında; cebir içeren, hayvanların ya da vefat etmiş kimselerin bedenlerinin konu edildiği veya gayritabii cinsel eylemleri barındıran görsel, işitsel ya da yazılı materyallerin imal edilmesi, yurda sokulması, pazarlanması, devri, nakli, muhafazası, tasarrufta tutulması veya başkalarının erişimine açılması hâlinde fail hakkında bir yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası öngörülür. Dördüncü fıkrada veya çocukların yer aldığı üçüncü fıkrada sayılan içeriklerin kitle iletişim araçlarıyla neşredilmesi, neşrine vasıta olunması ya da küçüklerin bu yayınları izlemesine, dinlemesine veya okumasına imkân tanınması durumunda altı yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası uygulanır. Kanun'un 226. maddesindeki düzenlemeler; bilimsel nitelikteki çalışmalar ile üçüncü fıkra kapsamı saklı kalmak ve çocukların erişimi önlenmek kaydıyla sanat ve edebiyat değeri taşıyan yapıtlar yönünden uygulama alanı bulmaz.

Kişisel Verilerin İhlali, Hakaret ve Şantaj Fiilleri

Mağdurun fotoğrafının açık bir sosyal medya hesabında yer alması, bu görselin sentetik müstehcen içerik üretiminde sınırsızca kullanılmasına rıza gösterildiği anlamına gelmez; zira görselin görülmesine izin verilmesi ile kişinin deepfake içeriğin öznesi hâline getirilmesine rıza gösterilmesi farklıdır. Kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişi 5237 sayılı Kanun'un 136. maddesi gereğince iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. 5237 sayılı Kanun'un 139. maddesinin birinci fıkrası uyarınca özel hayatın gizliliğini ihlal suçunun takibi şikâyete bağlı kılınmışken; kişisel verilerin kaydedilmesi, verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme fiillerinde şikâyet aranmaz.

Deepfake görüntünün kişinin şeref, onur ve saygınlığını zedelemek amacıyla kullanılması durumunda 5237 sayılı Kanun'un 125. maddesi kapsamında hakaret suçu gündeme gelebilir. 5237 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ikinci fıkrasına göre; şahsi veya üçüncü bir şahıs lehine menfaat temin etmek amacıyla, bir kimsenin haysiyet veya itibarına halel getirecek durumların ifşa edileceği ya da isnat olunacağı yönünde tehditte bulunulması bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasını gerektirir. Failin haksız fayda sağlama gayesiyle bu mahiyetteki içeriği yayma tehdidi yöneltmesi şantaj suçu bakımından yeterli sayılır; söz konusu materyalin hakiki bir olaya dayanması ile yapay zekâ marifetiyle kurgulanmış olması suçun oluşumu yönünden bir ayrım yaratmaz.

İftira ve Bilişim Sistemlerine Yetkisiz Müdahale

Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği hâlde bir kimseye soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını veya idari yaptırım uygulanmasını sağlamak için hukuka aykırı fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası alır. Fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde ceza yarı oranında artırılır. İftira nedeniyle mağdur hakkında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiş olup mağdur gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa fail, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma hükümlerine göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur. İftira suçunda zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar; basın ve yayın yoluyla işlenen iftiraya ilişkin mahkûmiyet kararı aynı veya eşdeğer basın ve yayın organıyla ilan edilir ve gideri hükümlüden tahsil edilir. Failin, sahte olduğunu bildiği içeriği mağdur hakkında işlem yapılması amacıyla yetkili mercilere sunması durumunda da 5237 sayılı Kanun'un 267. maddesindeki iftira suçu gündeme gelebilir.

Müstehcen montajda yararlanılan fotoğrafların temini amacıyla failin şifreyi kırması veya hesaba izinsiz girmesi hâlinde 5237 sayılı Kanun'un 243. maddesindeki bilişim sistemine girme suçu, verileri değiştirmesi veya yok etmesi durumunda 244. maddesi, verileri hukuka aykırı elde etmesi hâlinde ise 136. maddesi gündeme gelebilir. 5237 sayılı Kanun'un 243. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yetkisi bulunmadığı hâlde bir bilişim altyapısının tamamına ya da bir bölümüne erişen yahut erişimini sürdüren kişiye bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir. Bu yetkisiz giriş sonucunda sistemdeki kayıtların silinmesi veya başkalaşması durumunda yaptırım altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıdır. Doğrudan sisteme dahil olmaksızın, veri aktarımlarının haricen teknik donanımlarla takip edilmesi hâlinde ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmedilir.

Failin Tespiti ve Dijital Delil İncelemeleri

Türk ceza hukukunda ceza sorumluluğu gerçek kişilere aittir ve yapay zekâ sisteminin kendisine ceza verilemez. Yazılım geliştiricisinin veya platform yöneticisinin sorumluluğu ise aracın kötüye kullanılabilecek olması sebebiyle kendiliğinden doğmaz; sorumluluk için failin içeriğin üretileceğini bilerek ve isteyerek suça katkıda bulunması gerekir.

Soruşturmada somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde; hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin bilgisayarlarında, programlarında ve kütüklerinde arama yapılmasına, kayıtların kopyalanmasına ve çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilebilir. Savcı tarafından verilen adli bilişim kararları yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir; sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi durumunda kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir. Şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması hâlinde araç ve gereçlere elkonulabilir; inceleme tamamlandığında cihazlar gecikmeksizin iade edilir. Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi gerçekleştirildiğinde ise sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır ve bu yedekten çıkarılan bir kopya şüpheliye veya müdafiine verilir.

Kanuna aykırı olarak elde edilen, ispat edilmek istenen olayın karara etkisi bulunmayan veya davayı uzatma maksadıyla ileri sürülen deliller mahkemece reddolunur. Yüklenen suç ancak hukuka uygun elde edilmiş delillerle ispat edilebilir. Dijital incelemelerde hash değerinin aynı çıkması içeriğin gerçekliğini kanıtlamaz; yalnızca teslim alınan dosyanın adli süreçte değiştirilmediğini doğrular. Yargılamada yalnızca bir yapay zekâ tespit programının ürettiği olasılık oranına dayanılarak mahkûmiyet kararı verilmemeli; raporda kullanılan aracın adı, sürümü, hata payı, analiz yöntemi ve dayandığı teknik bulgular gösterilmelidir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy