7593 sayılı Kanunun 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren TCK m.31 değişikliği sonrasındaki genel ceza sınırları esas alınmıştır. Ağırlaşan maddi ceza hükümleri önceki fiillere otomatik uygulanamaz; suç tarihine göre TCK m.7 uyarınca eski ve yeni kanun somut olayda karşılaştırılarak lehe olan uygulanır. TCK m.31/4’teki indirim istisnası yalnızca m.81 ve 82 kapsamındaki kasten öldürme ile m.87/2 ve 87/4 kapsamındaki neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama için, maddede sayılan ölçütlerle ve gerekçeyle değerlendirilebilir.
7593 sayılı Kanun, Madde 2Kaynağı aç
MADDE 1- 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanuna 13 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir. “MADDE 13/A- Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi suretiyle çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
MADDE 2- 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 31 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “oniki yıldan onbeş yıla;” ibaresi “onüç yıldan onsekiz yıla;”, “dokuz yıldan onbir yıla” ibaresi “on yıldan oniki yıla”, “yedi yıldan” ibaresi “dokuz yıldan” şeklinde ve üçüncü fıkrasında yer alan “onsekiz yıldan yirmidört yıla;” ibaresi “ondokuz yıldan yirmiyedi yıla;”, “oniki yıldan onbeş yıla” ibaresi “onbeş yıldan onsekiz yıla”, “oniki yıldan fazla” ibaresi “onbeş yıldan fazla” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “(4) Somut olayda; a) Kasta dayalı kusurun ağırlığı, b) Güdülen amaç ve saik, c) Suçun işleniş şekli, d) Daha önceden kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmiş olma, hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak kasten öldürme (madde 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (madde 87, fıkra 2 ve 4) suçlarını işleyen onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmayabilir. Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış ceza sorumluluğu bulunan kişiler hakkında ise ikinci fıkra hükümleri yerine üçüncü fıkra hükümleri uygulanabilir.”
MADDE 3- 5237 sayılı Kanunun 233 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “bir yıla” ibaresi “üç aydan iki yıla”, ikinci fıkrasında yer alan “üç aydan bir yıla” ibaresi “altı aydan iki yıla”, üçüncü fıkrasında yer alan “üç aydan bir yıla” ibaresi “bir yıldan üç yıla” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “(4) Birinci ve üçüncü fıkralarda tanımlanan fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme (madde 81, 82) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama (madde 87, fıkra 2 ve 4) suçunu işlemesi halinde şikayet aranmaksızın, faile bu madde uyarınca verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.”
MADDE 4- 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 174 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir. “e) Onbeş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen,”
MADDE 5- 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 11 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Çocuk tutukluların” ibaresi “Çocuk hükümlülerin veya tutukluların” şeklinde değiştirilmiş ve ikinci fıkrasında yer alan “çocuklar,” ibaresinden sonra gelmek üzere “suç türleri,” ibaresi eklenmiştir.
MADDE 6- 5275 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. “(3) Çocuk hükümlülerin çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılmalarına 89 uncu madde uyarınca psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliğinin çocuk hakları komisyonundan görevlendireceği avukat gibi en az bir uzman görevlinin de katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç üç ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda karar verilir. Çocuk eğitimevine ayırmaya ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri altı ayı geçemez.” “(4) Aşağıdaki hâllerde çocuk hükümlüler hakkında verilen cezalar doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilir: a) Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar. b) Taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olanlar. (5) Doğrudan çocuk eğitimevine alınanlar dahil olmak üzere bu kurumlarda bulunan çocuk hükümlülerden; a) Firar edenler veya başka bir fiilden dolayı haklarında tutuklama kararı verilenler, b) Kapalı ceza infaz kurumuna iade veya odaya kapatma disiplin cezası alıp, bu cezası kesinleşmiş olanlar veya asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar, idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilirler. (6) Çocuk hükümlülerin, suç ve ceza türlerine göre, çocuk eğitimevlerine ayrılıp ayrılmamalarına, çocuk eğitimevlerinde geçirecekleri sürelere, çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine, doğrudan çocuk eğitimevlerine alınmalarına, doğrudan çocuk eğitimevlerine alınanların çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir.”
MADDE 7- 5275 sayılı Kanunun 107 nci maddesinin beşinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. “(5) Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (madde 220) hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.”
MADDE 8- 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanununa 43/B maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir. “Amaç dışı bıçak taşıma MADDE 43/C- (1) Her ne ad altında olursa olsun, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan her tür bıçak ile diğer kesici, delici veya bereleyici aletlerin; a) 11/9/1981 tarihli ve 2521 sayılı Avda ve Sporda Kullanılan Tüfekler, Nişan Tabancaları ve Av Bıçaklarının Yapımı, Alımı, Satımı ve Bulundurulmasına Dair Kanuna göre ruhsatlandırılan yerler ile ilgili yönetmeliğe göre ruhsatlandırılan işyerleri dışında satışı ve sergilenmesi, b) Onsekiz yaşından küçük çocuklara satılması ve çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması, yasaktır. (2) Birinci fıkrada sayılan yasaklara uymayan kişiye beşbin Türk Lirası, kabahate konu bıçak veya aletlerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması halinde ise onbin Türk Lirası idarî para cezası verilir. Ayrıca bu kabahatin işlendiğini öğrenen işletici veya sorumlunun yetkili makamlara bildirim yapmaması halinde beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir. (3) Birinci fıkrada sayılan kabahatin konusunu oluşturan veya işlenmesi suretiyle elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. (4) Birinci fıkrada sayılan kabahat dolayısıyla idarî para cezasına ve elkoymaya kolluk görevlileri, mülkiyetin kamuya geçirilmesine mülkî amir tarafından karar verilir. (5) Birinci fıkradaki kabahati işlediği sırada onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında çocuğun üstün yararı gözetilerek, 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uyarınca koruyucu, destekleyici ve yönlendirme tedbirlerine karar verilmesi amacıyla mülkî amir tarafından çocuk hâkiminden tedbir talebinde bulunulur. (6) Bu madde hükümleri internet satışları ve mesafeli satışlar için de uygulanır. (7) Bir sanat veya mesleğin icrası ve eğitim için gerekli bıçak, şiş ve benzerlerinin icra yerinde ve icra eden kişilerce kullanılması, bulundurulması ve taşınması bu madde hükümlerine tabi değildir.”
MADDE 9- 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa 5 inci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir. “Yönlendirme tedbirleri MADDE 5/A- (1) 5 inci maddede düzenlenen koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yanında bu maddede düzenlenen yönlendirme tedbirleri, ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar bakımından, çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak anlaşılır. (2) Yönlendirme tedbirleri olarak; a) Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarında; Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yerel yönetimler tarafından yerine getirilmek üzere çocukların 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görev almalarına, b) Dijital risklerden korunma tedbiri: Kullandığı telefon cihazı, telefon hattı veya her türlü bilgisayar, tablet ve benzeri dijital cihazın bildirilerek cihazın tedbir kararından sonraki hareketlerini Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından 3 aydan az 2 yıldan fazla olmamak üzere çeşitli takip yazılımlarıyla ilgili kurum denetimine açmaya, riskli olarak tanımlı bazı dijital mecralar, uygulamalar ve dijital platformlara erişimin engellenmesine, c) Kitap ve kütüphane tedbiri: Kütüphane ve okuma salonu gibi yerlerde Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, üniversiteler ile yerel yönetimler tarafından yerine getirilmek üzere 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimine katkı sağlayacak görev almaya veya bu kuruluşların yetkililerince belirlenen eserleri okumaya, d) Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, üniversiteler ile yerel yönetimler tarafından yerine getirilmek üzere 20 saatten 300 saate kadar park, bahçe, sahil gibi belirlenecek bir bölgede çevre temizliği yapmaya, belirlenecek bitkilerin bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılmaya, e) Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri: Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından yerine getirilmek üzere çocukların sağlıkları için tehlike oluşturan bağımlılıklarının tedavi ve rehabilitasyonu için belirlenecek programları tamamlamaya, hükmedilir. (3) Bu tedbirlerin yerine getirilmesinde 45 inci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkraları uygulanır. (4) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.”
MADDE 10- 5395 sayılı Kanunun 9 uncu maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. “(4) Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen ve herhangi bir suretle Sağlık Bakanlığına veya üniversitelere bağlı yataklı sağlık kurumlarına gelen veya getirilen çocuk hakkında, tedaviye ihtiyaç bulunduğunun ilgili uzman hekim tarafından tespit edilmesi hâlinde, acil korunma kararı alınması amacıyla yirmi dört saat içinde rapor düzenlenir. Sağlık kurumu, uzman hekim raporunun düzenlendiği tarihten itibaren en geç yirmi dört saat içinde çocuk hâkimine başvurur. Başvurudan itibaren en geç kırk sekiz saat içinde ilgili dal uzman hekiminin yer aldığı üç uzman hekimden oluşan resmî sağlık kurulu tarafından düzenlenen rapor mahkemeye sunulur. (5) Hâkim, başvuru ve sağlık kurulu raporunu değerlendirerek talep hakkında en geç kırk sekiz saat içinde karar verir. Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesi veya getirilmesinden hâkim kararının sağlık kuruluşuna tebliğine kadar geçen sürede, çocuğa gerekli görülen tıbbî müdahale ve tedavi uygulanır. Bu süreçte ihtiyaç duyulması hâlinde kolluktan yardım istenebilir. Kolluk, bu kapsamda yapılan talepleri, kanunla kendisine tanınan yetkiler çerçevesinde yerine getirir. (6) Hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek çocuğun bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve gerekli görmesi hâlinde kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilir. Hâkim, sağlık kurulu raporunu dikkate alarak acil korunma kararının kaldırılmasına, devamına veya çocuğun durumuna uygun başka bir koruyucu ve destekleyici tedbire karar verir.”
MADDE 11- 5395 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki” şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “(4) Çocuk hakkında kamu davası açılması hâlinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir.”
MADDE 12- 5395 sayılı Kanunun 23 üncü maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. “(2) Adli süreçteki çocuklar hakkında yapılan yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hâlinde 5/A maddesinde düzenlenen yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır. Bu fıkra uyarınca hükmedilecek yükümlülükler 5/A maddesinde belirtilen kurumlar tarafından yerine getirilir. (3) Suçun işlenmesi nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması hâlinde adli süreçteki çocuklar hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir.”
MADDE 13- 5395 sayılı Kanunun 35 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. “(3) Onbeş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunludur. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hâkimi tarafından onbeş yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması hâlinde, gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilir.”
MADDE 14- 5395 sayılı Kanunun 45 inci maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. “(3) Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin ilgili kurum veya kuruluş tarafından yerine getirilmesi sırasında gerekmesi hâlinde kolluktan yardım istenebilir.” “(4) Koruyucu ve destekleyici tedbirlerin yerine getirilmesinde kurumların koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından; il ve ilçelerde kurumların koordinasyonu ile takibi vali ve kaymakam tarafından sağlanır. Bu amaçla il ve ilçelerde sekretarya hizmetleri aile ve sosyal hizmetler il müdürlükleri tarafından yürütülür. Hâkim veya mahkeme tarafından verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararları, yerine getirilmek üzere ilgili kurum veya kuruluşa gönderilir. (5) Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, fiil suç teşkil etse dahi ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hâkimi kararıyla üç günden on güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılır. Bu kararlara karşı 14 üncü madde uyarınca itiraz yoluna gidilebilir. Tazyik hapsine ilişkin kararlar, kesinleşmesini müteakip Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yerine getirilir. Bu kararlar çocuk hâkimi tarafından ilgili kuruma bildirilir.”
MADDE 15- (1) 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinin (17) numaralı alt bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” şeklinde değiştirilmiştir. (2) 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 253 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” şeklinde değiştirilmiştir. (3) 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun; a) 1 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, b) 2 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, c) 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, (c) bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, ç) 11 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “hakkında adli süreç yürütülen”, d) 12 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, e) 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “hakkında adli süreç yürütülen”, f) 20 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, g) 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, ğ) 26 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, h) 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, (c) bendinde yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, ı) 31 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, i) 34 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan “Suça sürüklenen” ibaresi “Adli süreçteki”, j) 37 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki”, k) 39 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinde yer alan “Suça sürüklenmesi” ibaresi “Hakkında adli süreç yürütülmesi”, şeklinde değiştirilmiştir.
MADDE 16- Bu Kanunun; a) 8 inci maddesi ile 5326 sayılı Kanuna eklenen 43/C maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü 1/12/2026 tarihinde, b) Diğer hükümleri yayımı tarihinde, yürürlüğe girer.
MADDE 17- Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.
Türk Ceza Kanunu'nun 46. maddesi hapis cezasını üç türe ayırır: ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve süreli hapis. Müebbet hapis, 48. maddeye göre hükümlünün hayatı boyunca devam eder. Ağırlaştırılmış müebbet hapis de 47. madde uyarınca hayat boyu sürer; ayrıca kanunda ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte gösterilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. İnfaz hükümleri cezanın bu niteliğini süreli hapse çevirmez. Koşullu salıverilme için kurumda geçirilecek süre ve iyi hâl şartı ayrıca aranır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 48Kaynağı aç
eder.
Süreli hapis cezası
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 47Kaynağı aç
hayatı boyunca devam eder, kanun ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte
belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.
Müebbet hapis cezası
Koşullu salıverilme, sürenin dolmasıyla kendiliğinden tahliye anlamına gelmez. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 107. maddesinin birinci fıkrası, mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli geçirmesini şart koşar. Aynı maddenin ikinci fıkrasındaki genel ölçüde ağırlaştırılmış müebbet hapiste otuz yıl, müebbet hapiste yirmi dört yıl kurumda çekilir. Süreli hapiste ölçü cezanın yarısıdır. Birden fazla mahkûmiyet, tekerrür ve örgüt faaliyeti başka yıllar öngörür. Bazı mahkûmiyetlerde koşullu salıverilme hiç uygulanmaz.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 107Kaynağı aç
mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis
cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm
edilmiş olanlar yirmidört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş
olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu
salıverilmeden yararlanabilirler. (Ek cümleler:14/4/2020-7242/48 md.)
Ancak, Türk Ceza Kanununun;[51]
a) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82 ve 83) süreli hapis cezasına
mahkûm olanlar,
b) Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan (madde 87, fıkra iki,
bent d) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
c) İşkence suçundan (madde 94 ve 95) ve eziyet suçundan (madde 96) süreli
hapis cezasına mahkûm olanlar,
d) Cinsel saldırı (madde 102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel
ilişki (madde 104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (madde 105)
suçlarından süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
e) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan (madde 102, 103, 104 ve
105) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar,
f) Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlardan (madde 132, 133,
134, 135, 136, 137 ve 138) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
g) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188)
hapis cezasına mahkûm olan çocuklar,
h) Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından (madde 326 ilâ
339) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,
cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu
salıverilmeden yararlanabilirler. Ayrıca, suç işlemek için örgüt kurmak veya
yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle
Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olan çocuklar ile 1/1/1983
tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat
Teşkilatı Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında koşullu
salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır.
(3) Koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre;
a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet
hâlinde otuzaltı,
b) Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuz,
c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde en fazla otuzaltı,
d) Bir müebbet hapis cezası ile süreli
hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuz,
e) Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla
yirmisekiz,
Yıldır.
(4) Suç işlemek için örgüt kurmak veya
yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyet
hâlinde; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuzaltı
yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, süreli hapis
cezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri
takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/48 md.) Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla
olan suçlar bakımından ise tabi oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır.
Ancak, bu süreler;[52]
a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet
hâlinde kırk,
b) Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuzdört,
c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına
mahkûmiyet hâlinde en fazla kırk,
d) Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde
en fazla otuzdört,
e) Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla
otuziki,
Yıldır. (Ek cümle:22/7/2010 – 6008/9 md.) Bu fıkra hükümleri
çocuklar hakkında uygulanmaz.
(5) Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş
yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak
dikkate alınır.[53]
(6) Koşullu salıverilen hükümlünün tâbi tutulacağı denetim süresi,
yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır.
Ancak süreli hapislerde hakederek tahliye tarihini geçemez.[54]
(7) Hükümlü, denetim süresinde, infaz kurumunda öğrendiği meslek veya
sanatı icra etmek üzere, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya
sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında, ücret karşılığında
çalıştırılabilir.
(8) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlüler, denetim süresinde
eğitimlerine, gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir kurumda devam ederler.
(9) İnfaz hâkimi, denetim süresinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman
kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklar edinebileceği çevrelerden
uzak kalması ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda
hükümlüye öğütte bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya yanında
çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları,
sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle
rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir. (Ek cümleler:14/4/2020-7242/48 md.)
İnfaz hâkimi ayrıca, iki yılı geçmemek üzere denetim süresi içinde hükümlünün
denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına
karar verebilir. Bu karar gereğince denetimli serbestlik müdürlüğü, risk ve
ihtiyaçlarını dikkate alarak hükümlüyü;[55]
a) Belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma,
b) Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,
c) Belirlenen programlara katılma,
yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutar. Denetimli
serbestlik müdürlüğü hükümlünün risk ve ihtiyaçlarını dikkate alarak
yükümlülükleri değiştirebilir.
(10) İnfaz hâkimi, koşullu salıverilen hükümlünün kişiliğini ve topluma
uyumdaki başarısını göz önünde bulundurarak; denetim süresinin, denetimli
serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlemeden
geçirilmesine karar verebileceği gibi, denetimli serbestlik tedbiri
uygulanmasını veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde
kaldırabilir.[56]
(11) (Değişik:14/4/2020-7242/48 md.) Hükümlünün koşullu
salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan
gerekçeli rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir.
İnfaz hâkimi, bu raporu uygun bulursa hükümlünün koşullu salıverilmesine dosya
üzerinden karar verir; raporu uygun bulmadığı takdirde gerekçesini kararında
gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını
gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere,
infaz hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu
salıverilme kararı geri alınır.[57]
(13) Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;[58]
a) Sonraki suçu işlediği tarihten
itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki
işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin,
b) (Değişik: 25/5/2005-5351/8 md.) Yükümlülüklerine aykırı
davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme
tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir
edilecek bir sürenin,
Ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine
karar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı
hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği
takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.
(15) (Değişik: 20/7/2017-7035/25 md.) Hükümlü, geri kalan süre
içinde işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse ya da
bağlı tutulduğu yükümlülükleri yerine getirmezse hükmü veren ilk derece
mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği, cezaların toplandığı hâller ile
hükmün bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmiş olması hâlinde
ise 101 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen infaz hâkimliği
tarafından koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dosya üzerinden karar
verilir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.[59]
(16) 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun
İkinci Kitap, Dördüncü Kısım, "Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar"
başlıklı Dördüncü Bölüm, "Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine
Karşı Suçlar" başlıklı Beşinci Bölüm, "Milli Savunmaya Karşı
Suçlar" başlıklı Altıncı Bölüm altında yer alan suçlardan birinin bir
örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet
hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.
Mükerrirlere ve bazı suç faillerine
özgü infaz rejimi ve denetimli serbestlik tedbiri[60]
3713 sayılı TERÖRLE MÜCADELE KANUNU m. 17Kaynağı aç
Bu Kanun kapsamına giren
suçlardan mahkûm olanlar hakkında, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik
tedbirinin uygulanması bakımından 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107 nci maddesinin dördüncü
fıkrası ile 108 inci maddesi hükümleri uygulanır. (Ek
cümle:14/4/2020-7242/65 md.) Ancak, süreli hapis cezaları bakımından
düzenlenen koşullu salıverilme oranı, dörtte üç olarak uygulanır.
Tutuklu veya hükümlü iken
firar veya ayaklanma suçundan mahkûm edilmiş bulunanlar ile disiplin cezası
olarak üç defa hücre hapsi cezası almış olanlar, bu disiplin cezaları
kaldırılmış olsa bile şartla salıverilmeden yararlanamazlar.
Bu Kanun kapsamına giren
suçlardan mahkûm olanlar, hükümlerinin kesinleşme tarihinden sonra bu Kanunun
kapsamına giren bir suçu işlemeleri halinde, şartla salıverilmeden yararlanamazlar.
Ölüm cezaları, 14/7/2004
tarihli ve 5218 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile değişik 3/8/2002 tarihli ve
4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunla müebbet
ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış
müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır
hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları koşullu salıverilme hükümlerinden
yararlanamaz. Bunlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası
ölünceye kadar devam eder.
Ceza ve tutukevi inşaatı
Cezanın niteliği
Ağırlaştırılmış müebbet hapis, yalnızca koşullu salıverilme yılı uzatılmış bir müebbet hapis değildir. 47. madde bu cezayı hayat boyu süren ve sıkı güvenlik rejimine bağlanan ayrı bir tür olarak tanımlar. 48. madde müebbet hapisi, bu rejime bağlanmadan, hayat boyu devam eden hapis olarak düzenler. İnfazda da aynı ayrım korunur. Müebbet hapis cezasının infazında ağırlaştırılmış müebbet hapis rejimi uygulanmaz.
5218 sayılı Kanun ölüm cezasını hukuk sisteminden çıkardıktan sonra, onun yerine konulan ağırlaştırılmış müebbet hapis korunmuştur. Bu koruma, her ağırlaştırılmış müebbet mahkûmiyetinde koşullu salıverilmeyi kapatmaz. Genel kuralda otuz yılın iyi hâlli geçirilmesi aranır. Koşullu salıverilmenin uygulanmaması, bunu ayrıca öngören hükümlerdeki suç ve mahkûmiyet şartlarına bağlıdır.
Ağırlaştırılmış müebbet hapiste infaz rejimi
Bu cezaya mahkûm olanların cezası yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumunda çekilir. 5275 sayılı Kanun'un 25. maddesine göre hükümlü tek kişilik odada barındırılır. Açık havaya çıkma ve spor hakkı günde bir saattir. Risk, güvenlik, iyileştirme ve eğitim çalışmalarındaki gayret ile iyi hâl, bu sürenin uzatılmasına imkân verebilir. Aynı ölçütle, aynı ünitede kalan hükümlülerle temas sınırlı biçimde izin konusu olabilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 25Kaynağı aç
rejimine ait esaslar aşağıda gösterilmiştir:
a) Hükümlü, tek kişilik odada barındırılır.
b) Hükümlüye, günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı
tanınır.
c) Risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve eğitim çalışmalarında
gösterdiği gayret ve iyi hâle göre; hükümlünün, açık havaya çıkma ve spor yapma
süresi uzatılabileceği gibi kendisi ile aynı ünitede kalan hükümlülerle temasta
bulunmasına sınırlı olarak izin verilebilir.
d) Hükümlü, yaşadığı yerin olanak verdiği ve idare kurulunun uygun
göreceği bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir.
e) Hükümlü, kurum idare kurulunun
uygun gördüğü hâllerde ve onbeş günde bir kez olmak üzere (f) bendinde
gösterilen kişilere, süresi on dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir.
f) Hükümlüyü; eşi, altsoy ve üstsoyu,
kardeşleri ve vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde onbeş günlük
aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilirler.
g) Hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve
kendisine izin verilmez.
h) Hükümlü, kurum iç yönetmeliğinde belirtilenlerin dışında herhangi bir
spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz.
ı) Hükümlünün cezasının infazına, hiçbir surette ara verilemez. Hükümlü
hakkında uygulanacak tüm sağlık tedbirleri, tıbbî tetkik ve zorunluluklar hariç
ceza infaz kurumlarında, mümkün olmadığı takdirde tam teşekküllü Devlet ya da
üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında
uygulanır.
ALTINCI
BÖLÜM
Hükümlünün
Yükümlülükleri
Cezayı çekme, güvenlik ve iyileştirme programına uyma
Yerel olanaklar elverir ve idare kurulu uygun görürse hükümlü bir sanat veya meslek etkinliği yürütebilir. Telefon, kurulun uygun görmesine bağlıdır; on beş günde bir kez ve on dakikayı aşmadan kullanılabilir. Aranabilecek kişiler ile ziyaretçiler aynıdır: eş, altsoy, üstsoy, kardeşler ve vasi. Ziyaret, belirlenen gün, saat ve koşullarda, on beş günlük aralıklarla ve bir saati geçmeden yapılır.
Hükümlü ceza infaz kurumunun dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez. Kurum iç yönetmeliğinde gösterilenler dışında spor veya iyileştirme faaliyetine katılamaz. Cezanın infazı durdurulamaz. Sağlık tedavisi de bu yasağın dışında değildir; tedavi, kurumun yüksek güvenlikli biriminde veya devlet ve üniversite hastanelerindeki mahkûm koğuşunda yapılır.
Müebbet hapis cezasının infazı
Müebbet hapiste tek kişilik oda, sınırlı temas, kurum dışında çalıştırmama ve infazı durdurmama esasları uygulanmaz. Hükümlü, uygulanacak rejimi ve gönderileceği kurumu belirlemek üzere kişisel ve sosyal özellikleri yönünden gözleme alınır. Gözlem altmış günü geçemez. Kişiliği, diğer hâlleri ve suçun işleniş özellikleri gerektirirse gözlem yapılmayabilir.
Koşullu salıverilme süresinin üçte ikisini yüksek güvenlikli kurumda iyi hâlli geçiren müebbet hapis hükümlüsü, tutum ve kişiliğine uygun başka bir infaz kurumuna gönderilebilir. Gönderilme kendiliğinden doğmaz; karara bağlıdır. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste açık ceza infaz kurumuna ayrılmak mümkün değildir. Müebbet hapiste ise koşullu salıverilme süresine beş yıl kala açık kuruma ayrılabilmektedir.
Hayat boyu ceza ve kurumda geçirilecek süre
Mahkûmiyetin hayat boyu sürmesi, hükmün yirmi dört veya otuz yıllık süreli hapse dönüştüğü anlamına gelmez. Bu yıllar, ilgili fıkradaki şartlar varsa koşullu salıverilme için kurumda geçirilecek süreyi gösterir. Koşullu salıverilme kararı geri alınırsa, aynı hükmün infazı için bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
İyi hâl şartı
107. maddenin birinci fıkrası, koşullu salıverilme için kurum süresinin iyi hâlli geçirilmesini arar. Hükümlünün cezaevindeki davranışlarının olumlu olması da gerekir. Disiplin cezası infaz süresini uzatabilir veya koşullu salıverilme ihtimalini ortadan kaldırabilir.
İyi hâlin yanında genel yıllar 107. maddenin ikinci fıkrasındadır. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste otuz yıl, müebbet hapiste yirmi dört yıl kurumda çekilir. Süreli hapiste cezanın yarısı esas alınır. Bu yıllar, birden fazla mahkûmiyet ve örgüt faaliyeti için konulan özel sürelerin ve koşullu salıverilme yasaklarının dışında kalan genel ölçülerdir.
Birden fazla mahkûmiyette kurum süresi
107. maddenin üçüncü fıkrası birden fazla cezayı türüne göre ayırır. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis birlikteyse süre otuz altı yıldır. Birden fazla müebbet hapiste süre otuz yıldır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis ile süreli hapis birlikteyse en fazla otuz altı yıl, müebbet hapis ile süreli hapis birlikteyse en fazla otuz yıl geçirilir.
İlk iki kombinasyonda otuz altı yıl ve otuz yıl, geçirilmesi gereken süre olarak yazılmıştır. Son iki kombinasyondaki en fazla kaydı, her olayda bu yılların eksiksiz dolacağını değil, kurum süresinin bu yılları aşamayacağını gösterir. İyi hâl şartı bu hâllerde de aranır.
Tekerrür hâlinde müebbet hapis
Tekerrür hâlinde işlenen suç nedeniyle müebbet hapis cezasına mahkûmiyette koşullu salıverilme süresi otuz üç yıldır. Bu süre, daha önce suç işleyip ceza almış kişinin yeniden suç işlemesi ve bu kez müebbet hapse mahkûm olmasına bağlanır. Genel kuraldaki yirmi dört yıldan farklıdır. İyi hâlli geçirme şartı burada da geçerlidir.
Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar
Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçta 107. maddenin dördüncü fıkrası uygulanır. Ağırlaştırılmış müebbet hapiste otuz altı yıl, müebbet hapiste otuz yıl kurumda çekilir. Süreli hapiste ölçü cezanın üçte ikisidir; bu oran, müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapisteki maktu yılların yerine geçmez. İyi hâl şartı ayrıca aranır. Dördüncü fıkra hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.
Örgüt faaliyeti çerçevesinde birden fazla mahkûmiyette süreler uzar. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapiste süre kırk yıldır. Birden fazla müebbet hapiste süre otuz dört yıldır. Ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapiste en fazla kırk yıl, müebbet ile süreli hapiste en fazla otuz dört yıl geçirilir. Bu yıllar, üçüncü fıkradaki otuz altı ve otuz yıllık genel birleşim ölçülerinden ayrıdır.
Koşullu salıverilmenin uygulanmadığı mahkûmiyetler
107. maddenin 16. fıkrası belirli bölümler için ayrı bir yasak koyar. Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile millî savunmaya karşı suçlar bölümlerindeki bir suç, bir örgütün faaliyeti içinde işlenmiş ve ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis olarak verilmişse koşullu salıverilme uygulanmaz. Yasak her ağırlaştırılmış müebbet mahkûmiyetine değil, sayılan bölüm, örgüt faaliyeti ve ceza türünün bir araya gelmesine bağlıdır.
Terörle Mücadele Kanunu'nun 17. maddesinin dördüncü fıkrası, koşullu salıverilmeyi belirli terör mahkûmiyetlerinde kapatır. 5218 sayılı Kanun'la değiştirilen 4771 sayılı Kanun uyarınca ölüm cezası müebbet ağır hapse çevrilen terör suçluları bu yasak kapsamındadır. Ölüm cezası ağırlaştırılmış müebbet ağır hapse çevrilenler ile bu cezaya mahkûm edilen terör suçluları da yararlanamaz. Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder.
Terör suçlarında şartla salıverilmeyi kaldıran başka hâller de vardır. Tutuklu veya hükümlüyken firar ya da ayaklanma suçundan mahkûm olan kişi şartla salıverilemez. Disiplin cezası olarak üç kez hücre hapsi alan kişi de, cezalar kaldırılmış olsa bile yararlanamaz. Kanun kapsamındaki bir suçtan mahkûm olan kişi, hüküm kesinleştikten sonra yine bu kapsamda bir suç işlerse şartla salıverilme hakkını kaybeder.
Örgüt faaliyeti için öngörülen otuz altı ve otuz yıllık süreler, 16. fıkradaki yasak ve Terörle Mücadele Kanunu'nun 17. maddesindeki sınırlar aynı şartlara bağlı değildir. Birinde örgütün faaliyeti ve cezanın türü, diğerinde sayılan bölümlerdeki suçun örgüt içinde işlenip ağırlaştırılmış müebbet hapisle cezalandırılması, bir başkasında terör suçlusu yönünden cezanın geçmişi veya firar, ayaklanma, üç hücre hapsi ve kesinleşmeden sonraki yeni suç aranır. Bu şartlar birbirinin yerine konamaz. Her örgüt veya terör mahkûmiyeti için tek bir yıl verilemez.
Denetim süresi
Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi, 107. maddenin altıncı fıkrasına göre, kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır. Denetim, dayanak fıkradaki otuz yıl, yirmi dört yıl, otuz altı yıl veya ilgili özel yıl ile aynı uzunluktadır. Hangi yılın esas alınacağı, uygulanan fıkra ve mahkûmiyetin türüne göre değişir.
Yaş küçüklüğünde hükmedilecek hapis
Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş ve on beş yaşını doldurmamış çocuk, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabiliyor ve davranışlarını yönlendirebiliyorsa hakkında süreli hapis cezasına hükmolunur. Suç ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiriyorsa ceza on üç yıldan on sekiz yıla, müebbet hapis gerektiriyorsa on yıldan on iki yıla kadardır. Bu aralıklar koşullu salıverilme yılı değil, mahkemece hükmedilecek hapis cezasının alt ve üst sınırıdır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 31Kaynağı aç
çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu kişiler hakkında, ceza kovuşturması
yapılamaz; ancak, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
(2) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/5 md.) Fiili işlediği sırada oniki
yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin
hukukî anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme
yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması hâlinde ceza sorumluluğu yoktur. Ancak
bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. İşlediği
fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak
davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı hâlinde, bu kişiler hakkında
suç, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde oniki yıldan
onbeş yıla; müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde dokuz yıldan onbir
yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer cezaların yarısı indirilir ve bu
hâlde her fiil için verilecek hapis cezası yedi yıldan fazla olamaz.
(3) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/5 md.) Fiili işlediği sırada onbeş
yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında suç,
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde onsekiz yıldan
yirmidört yıla; müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde oniki yıldan onbeş
yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer cezaların üçte biri indirilir ve bu
hâlde her fiil için verilecek hapis cezası oniki yıldan fazla olamaz.
Akıl hastalığı
Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ve 18 yaşını doldurmamış kişide, yeni TCK m.31/3 genel kuralına göre ağırlaştırılmış müebbetin karşılığı 19–27 yıl, müebbetin karşılığı 15–18 yıl hapistir. Diğer cezaların üçte biri indirilir ve her fiil için ceza 15 yılı aşamaz. Ceza sorumluluğu bulunan 12–15 yaş grubunda müebbetin karşılığı 10–12 yıldır; bu nedenle 15 yıllık sınır bütün çocuklar için ortak değildir. Suç tarihi, lehe kanun ve m.31/4 istisnası ayrıca gözetilir.
Bu cezayı öngören bazı suçlar
Cinsel saldırıda mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölmesi hâlinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur. 102. maddenin beşinci fıkrası bu sonucu bitkisel hayat veya ölüm neticesine bağlar. Bu netice yokken aynı fıkra gerekçe gösterilerek ağırlaştırılmış müebbet hapis uygulanamaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 102Kaynağı aç
18/6/2014-6545/58 md.)
(1) Cinsel davranışlarla bir kimsenin
vücut dokunulmazlığını ihlâl eden kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, beş yıldan
on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Cinsel davranışın sarkıntılık
düzeyinde kalması hâlinde iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Fiilin vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle
gerçekleştirilmesi durumunda, on iki yıldan az olmamak üzere hapis cezasına
hükmolunur. Bu fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde, soruşturma ve kovuşturmanın
yapılması mağdurun şikâyetine bağlıdır.
(3) Suçun;
a) Beden veya ruh bakımından kendisini
savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,
b) Kamu görevinin, vesayet veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye
kullanılmak suretiyle,
c) Üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi içinde bulunan
bir kişiye karşı ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş, evlat edinen veya
evlatlık tarafından,
d) Silahla veya birden fazla kişi tarafından birlikte,
e) İnsanların toplu olarak bir arada yaşama zorunluluğunda bulunduğu
ortamların sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle,
işlenmesi hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilen cezalar yarı
oranında artırılır.
(4) Cinsel saldırı için başvurulan cebir ve şiddetin kasten yaralama
suçunun ağır neticelerine neden olması hâlinde, ayrıca kasten yaralama suçuna
ilişkin hükümler uygulanır.
(5) Suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde,
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.
Çocukların cinsel istismarı
Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçunda ağırlaştırılmış müebbet hapis, ülke topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı devletin egemenliğine geçirmeye, bağımsızlığı zayıflatmaya, birliği bozmaya ya da egemenlik altındaki toprakların bir bölümünü devlet idaresinden ayırmaya yönelen fiil için öngörülür. Fiil sırasında başka suçlar işlenirse onlar kendi hükümlerine göre ayrıca cezalandırılır. Maddede tanımlanan suçlar nedeniyle tüzel kişiler hakkında, tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 302Kaynağı aç
topraklarının tamamını veya bir kısmını yabancı bir devletin egemenliği altına
koymaya veya Devletin bağımsızlığını zayıflatmaya veya birliğini bozmaya veya Devletin
egemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden ayırmaya
yönelik bir fiil işleyen kimse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca
bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.
(3) Bu maddede tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında
bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Düşmanla işbirliği yapmak
Türkiye Cumhuriyeti ile savaş hâlindeki devletin ordusunda hizmet kabul eden veya o devletin yanında Türkiye'ye karşı silahlı mücadeleye giren vatandaş müebbet hapis cezası alır. Düşman ordusunda bir komuta görevi üstlenen vatandaş ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alır. Bu fiiller sırasında işlenen başka suçlar ayrıca cezalandırılır. Savaş sırasında düşman toprağında bulunup o orduda hizmete alınmak zorunda kalan vatandaşa, yalnız bu nedenle ceza verilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 303Kaynağı aç
devletin ordusunda hizmet kabul eden, düşman devletin yanında Türkiye
Cumhuriyeti Devletine karşı silahlı mücadeleye giren vatandaş, müebbet hapis cezası
ile cezalandırılır.
(2) Düşman devlet ordusunda herhangi bir komuta görevi üstlenen vatandaş,
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Bir ve ikinci fıkralarda tanımlanan suçların işlenmesi sırasında
başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere
göre cezaya hükmolunur.
(4) Savaş zamanında düşman devlet toprağında bulunup da bu devlet
ordusunda hizmete alınmak mecburiyetinde kalan vatandaş hakkında, bu nedenle cezaya
hükmolunmaz.
Devlete karşı savaşa tahrik
Yetkisi olmadığı veya devletçe görevlendirilmediği hâlde bir asker kıtasının, donanmanın, savaş gemisinin, savaş hava filosunun, kale veya müstahkem mevkiin, askerî üs veya tesisin, limanın ya da şehrin komutasını alan kişiye müebbet hapis cezası verilir. Yetkili veya görevli komutan, komutanlığı bırakması yönündeki emre uymazsa aynı cezayı alır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 317Kaynağı aç
memur edilmedikleri halde, bir asker kıtasının veya donanmasının veya savaş
gemisinin veya savaş hava filosunun veya bir kale veya müstahkem mevkiin veya bir
askerî üssün veya tesisin, bir liman veya şehrin komutasını alanlara müebbet
hapis cezası verilir.
(2) Kanunen yetkili olmaları veya Devlet tarafından görevlendirilmeleri
suretiyle yukarıda gösterilen yerlerin komutanı bulunanlardan, yetkili
makamlarca komutanlığı terk etmeleri için verilen emirlere uymayanlara da aynı
ceza verilir.
Halkı askerlikten soğutma
Sık sorulan sorular
Müebbet hapis cezası ömür boyu mudur?
Evet. Müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder. Yirmi dört yıl cezanın yeni süresi değil, genel kuralda ve iyi hâl şartıyla koşullu salıverilme için kurumda geçirilecek süredir. Koşullu salıverilme olursa denetim süresi de kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır. Karar geri alınırsa aynı hükmün infazı için yeniden koşullu salıverilme kararı verilmez.
Ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis arasındaki fark nedir?
Her iki ceza da hayat boyu sürer; ağırlaştırılmış müebbet hapis ayrıca sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. Bu rejimde tek kişilik oda, günde bir saat açık hava ve spor, sınırlı ziyaret ve telefon, kurum dışında çalıştırılmama, izin verilmemesi ve infazın durdurulmaması vardır. Müebbet hapiste bu rejim uygulanmaz. Genel koşullu salıverilme süresi ağırlaştırılmış müebbette otuz, müebbette yirmi dört yıldır.
Müebbet hapiste koşullu salıverilme süresi kaç yıldır?
Genel kuralda müebbet hapis cezasına mahkûm olan kişi yirmi dört yılını kurumda iyi hâlli geçirirse koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Birden fazla müebbet hapiste süre otuz yıldır. Müebbet hapis ile süreli hapis birlikteyse en fazla otuz yıl geçirilir. Tekerrür hâlinde işlenen suçtan doğan müebbet hapiste süre otuz üç yıldır. Örgüt faaliyeti çerçevesindeki suçta müebbet hapis için otuz, birden fazla müebbet hapis için otuz dört yıl öngörülür.
Ağırlaştırılmış müebbet hapiste koşullu salıverilme için kaç yıl gerekir?
Genel düzenlemede otuz yılın kurumda ve iyi hâlli geçirilmesi aranır. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapiste süre otuz altı yıldır. Örgüt faaliyeti çerçevesindeki suçta bu süre otuz altı, birden fazla mahkûmiyette kırk yıldır. Sayılan bölümlerdeki suçun örgüt içinde işlenmesi veya Terörle Mücadele Kanunu'ndaki özel yasak gerçekleşirse koşullu salıverilme uygulanmaz.
Birden fazla müebbet cezada koşullu salıverilme süresi nedir?
Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyette kurumda geçirilecek süre otuz yıldır. Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis birlikteyse süre otuz altı yıldır. Müebbet hapis ile süreli hapiste en fazla otuz yıl, ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapiste en fazla otuz altı yıl geçirilir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde ölçüler otuz dört, kırk ve ilgili birleşimde en fazla otuz dört veya en fazla kırk yıldır.
Koşullu salıverilme hangi mahkûmiyette uygulanmaz?
Devletin güvenliğine, anayasal düzene veya millî savunmaya karşı suçlardan birinin örgüt faaliyeti içinde işlenmesi nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet hapis verilmişse koşullu salıverilme uygulanmaz. Ölüm cezası müebbet ağır hapse veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapse çevrilen terör suçluları ile ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları da yararlanamaz. Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder. Firar veya ayaklanma mahkûmiyeti, üç kez hücre hapsi ve kesinleşmeden sonra aynı kanun kapsamında yeni bir suç da şartla salıverilmeyi kaldırır.
Ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü nasıl barındırılır?
Hükümlü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumunda ve tek kişilik odada barındırılır. Günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı vardır; süre risk, güvenlik, iyileştirme ve iyi hâle göre uzatılabilir. Eş, altsoy, üstsoy, kardeşler ve vasi on beş günde bir, bir saati geçmeden ziyaret edebilir. Telefon, kurul uygun görürse on beş günde bir ve en fazla on dakika kullanılabilir. Hükümlü kurum dışında çalıştırılamaz, kendisine izin verilmez ve infaz durdurulamaz.
On beş ile on sekiz yaş arasında ceza nasıl belirlenir?
Yeni TCK m.31 genel kuralında, 15–18 yaş grubunda ağırlaştırılmış müebbet yerine 19–27 yıl, müebbet yerine 15–18 yıl hapis öngörülür. Ceza sorumluluğu bulunan 12–15 yaş grubunda karşılıklar 13–18 ve 10–12 yıldır. Bu aralıklar koşullu salıverilme süresini değil hükmedilecek cezayı gösterir. Önceki fiillerde lehe kanun ve m.31/4’ün özel suçlarla sınırlı istisnası ayrıca değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy