Davanın görev veya yetki kurallarına aykırı şekilde yanlış mahkemede açılması durumunda ortaya çıkacak hukuki sonuç, ihlal edilen usul kuralının niteliğine göre değişir. Görev kurallarına aykırılıkta veya kesin yetki hallerinde mahkeme davanın esasına giremez ve usule ilişkin görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir. Kesin olmayan nispi yetki hallerinde ise davalı süresinde itiraz etmediği takdirde mahkemenin yetkisi kesinleşir ve mahkeme uyuşmazlığı incelemek zorunda kalır.
Görev Kurallarına Aykırılık ve Görevsizlik Kararı
Görev kuralları büyük ölçüde kamu düzenine ilişkindir. Mahkeme, taraflar ileri sürmese dahi görev durumunu kendiliğinden gözetmek zorundadır. Yapılan inceleme sonucunda mahkemenin görevli olmadığı tespit edilirse esas hakkında karar verilemez ve görevsizlik kararı verilmesi gerekir.
Görevsizlik kararı veren mahkeme uyuşmazlığın esasına girmez. Mahkeme karar kesinleştiğinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi işlemini tarafların başvurusuna bırakır.
Kesin ve Nispi Yetki Kuralları Arasındaki Farklar
Özel hukuk uyuşmazlıklarında genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Davalının yerleşim yeri gözetilmeden başka bir yerde dava açılması yetkisizlik sonucunu doğurabilir.
Taşınmazla ilgili imar, tapu iptali ve tescil, kat karşılığı inşaat sözleşmesi veya ecrimisil gibi davalarda kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir ve bu yetki çoğunlukla kesin nitelik taşır. Kesin yetki hallerinde mahkeme yetkisizlik durumunu kendiliğinden gözeterek davanın açıldığı yer yanlış ise yetkisizlik kararı verir.
Kesin olmayan nispi yetki hallerinde davalı taraf yetki itirazını ilk itiraz süresi içinde ileri sürmezse davanın açıldığı yer mahkemesinin yetkisi kesinleşir ve mahkeme davaya bakmak zorunda kalır.
Kanun Yolu ve Dosyanın Gönderilmesi Usulü
Görevsizlik kararına karşı genellikle bölge adliye mahkemesine istinaf kanun yoluna başvurulabilir. Bu başvuru süresi kararın niteliğine ve dosyanın türüne göre değişiklik gösterebilmekle birlikte uygulamada çoğunlukla iki haftalık bir süre öngörülür.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 20/1 düzenlemesi uyarınca görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde taraflardan herhangi biri dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep edebilir. Bu istem kararı vermiş olan mahkemeye yöneltilmeli ve iki haftalık yasal sürede yapılmalıdır. Söz konusu iki haftalık süre; kararın verildiği anda kesin olması hâlinde tebliğden, süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmesi hâlinde kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa bu başvurunun reddi kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 20Kaynağı aç
Bu süre içinde dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilmezse dava açılmamış sayılır ve görevsizlik veya yetkisizlik kararı veren mahkemece bu hususta kendiliğinden karar verilir. Kanunda öngörülen başvuru süresinin kaçırılması davanın açılmamış sayılması sonucuna yol açar.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 20/2 uyarınca dosya kendisine gönderilen mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir. Görevli mahkemeye süresinde başvurulduğunda çoğu durumda davanın ilk açıldığı tarih korunur ve bu durum sürelerin hesabı açısından önem taşır.
Yanlış mahkemede açılan davada mahkeme esasa girer mi?
Görevsizlik kararı verildiğinde veya kesin yetki hallerinde mahkeme davanın esasına giremez ve görevsizlik ya da yetkisizlik kararı verir. Kesin olmayan nispi yetki hallerinde ise davalı ilk itiraz süresi içinde itiraz etmezse mahkemenin yetkisi kesinleşir ve mahkeme davaya bakmak zorunda kalır.
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı sonrasında dosya nasıl gönderilir?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 20/1 uyarınca karar verildiği anda kesinse tebliğinden, kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmişse kesinleştiği tarihten, kanun yoluna başvurulmuşsa ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurularak dosyanın gönderilmesi talep edilmelidir; süresinde talep edilmezse dava açılmamış sayılır.
Yanlış mahkemede açılan davanın ilk açılış tarihi korunur mu?
Görevsizlik veya yetkisizlik kararının ardından yasal süresi içinde başvurulduğunda çoğu durumda davanın ilk açıldığı tarih korunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy