6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 71. maddesinin birinci fıkrasına göre dava ehliyeti bulunan herkes, davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir. Hüküm dava ehliyetini ayrıca tanımlamaz; bizzat yürütme ile vekil aracılığıyla yürütmeyi yan yana bırakır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 71Kaynağı aç
Davanın bizzat veya vekille açılıp takip edilmesi
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 71. maddesinin gerekçesinde, 1086 sayılı Kanunun 59. maddesinin birinci fıkrasının aynen kabul edildiği belirtilir. Dava ehliyetine sahip taraf, daha önceki düzendeki gibi davasını bizzat açıp takip edebileceği gibi bu işlemleri tayin edeceği vekil aracılığıyla da yapabilir.
Aynı gerekçede, eski maddenin ikinci fıkrasındaki hükmün yasal temsilcilerin kanuni görevi arasında bulunduğu ve bu nedenle tekrar edilmediği açıklanır.
Vekille takipte dava şartı ve noksanlığın giderilmesi
Vekil eliyle yürütülen davalarda Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi iki unsuru dava şartı sayar: vekilin davaya vekâlet edebilecek ehliyette olması ve elinde usulüne uygun biçimde düzenlenmiş vekâletname bulunması.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 114Kaynağı aç
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 115. maddesinin ikinci fıkrasına göre dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkünse mahkeme, tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde noksanlık giderilmezse dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 115Kaynağı aç
Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre noksanlık esasa girilmeden önce fark edilmemiş ve taraflarca ileri sürülmemiş, fakat hüküm anında giderilmişse dava, başlangıçtaki bu noksanlık nedeniyle usulden reddedilemez. Vekâlet ehliyeti ve vekâletname dava şartı olduğundan hüküm, bu şartlardaki giderilmiş noksanlığı da kapsar.
Avukatın işleri ve kişinin kendi davası
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesine göre kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek; mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz organlar huzurunda gerçek ve tüzel kişilerin haklarını dava etmek ve savunmak; adli işlemleri takip etmek ve bu işlere ait bütün evrakı düzenlemek yalnız baroda yazılı avukatlara aittir.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 35Kaynağı aç
Aynı maddenin ikinci fıkrası, baroda yazılı avukatların birinci fıkranın dışında kalan resmi dairelerdeki bütün işleri de takip edebileceğini düzenler. Bu imkân, birinci fıkradaki sınırlamayı resmi daire işlerinin tamamına kendiliğinden yaymaz.
Dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir. Bu imkân, 71. maddedeki bizzat açma ve takip etme imkânıyla aynı yöndedir; başkasının hakkını dava etme yetkisi vermez.
Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesi, belirli anonim şirketler ile belirli yapı kooperatiflerine sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu getirir. Şirket yönünden eşik, Türk Ticaret Kanunu'nun 272. maddesinde öngörülen esas sermaye miktarının beş katı veya bunun üzerindeki esas sermayedir. Kooperatif yönünden eşik ise üye sayısının yüz veya daha fazla olmasıdır.
Bu fıkraya aykırı davranan kuruluşlara, sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası verilir. Ceza, sanayi sektöründe çalışan on altı yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadardır.
Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesi, Hukuk ve Ceza Muhakemeleri Usulleri kanunları ile diğer kanun hükümlerinin saklı olduğunu belirtir. Saklı tutulan hükümler maddenin metninde ayrıca sıralanmaz.
Vekâletnamenin dosyaya konulması ve örneği
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 76. maddesine göre avukat, açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde, noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletnamenin aslını veya kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini dava yahut takip dosyasına konulmak üzere ibraz etmek zorundadır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 76Kaynağı aç
Kamu kurum ve kuruluşlarının avukatlarına yetkili amirlerince usulüne uygun düzenlenip verilen temsil belgeleri geçerlidir. Bu belgeler için ayrıca noter onayı aranmaz.
Avukatlık Kanunu'nun 56. maddesine göre usulüne uygun düzenlenip avukata verilmiş vekâletname, aynı Kanunun 52. maddesinde yazılı dosyada saklanır. Avukat, vekâletnamenin örneğini çıkarıp aslına uygunluğunu imzasıyla onaylayarak kullanabilir.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 56Kaynağı aç
Avukatın düzenlediği vekâletname örnekleri, yargı mercilerinin yanında resmi daire ve kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler yönünden de resmi örnek sayılır.
Aslının verilmesi kanunda açıkça gösterilmeyen hâllerde avukat, takip ettiği işlerde aslı kendisinde bulunan kâğıt ve belgelerin örneklerini onaylayarak yargı mercileri ile diğer adalet dairelerine verebilir. Bu imkân, aslın verilmesinin kanunda açıkça gösterildiği hâlleri kapsamaz.
Aslı olmayan vekâletname veya diğer kâğıt ve belge örneğini onaylayan ya da aslına aykırı örnek veren avukat, üç yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Avukat, vekâlet aldığı işte ilgili yargı mercii aracılığıyla ve o merciin tebligata ilişkin bir kararı olmaksızın karşı tarafa adli kâğıt ve belge tebliğ edebilir. Tebliğ edilen kâğıt ve belgelerin birer nüshası, gerekli harç, vergi ve resim ödenmesi şartıyla ilgili yargı merciinin dosyasına konur.
Başkasını tevkil etme yetkisini haiz avukat veya avukatlık ortaklığı, bütün vekâletnamelerini kapsayacak şekilde başka bir avukata veya avukatlık ortaklığına vekâletname yerine geçen yetki belgesi verebilir. Bu yetki belgesi vekâletname hükmündedir.
Vekâletnameler Türkiye için tek tiptir. Biçim ve içerikleri Türkiye Barolar Birliği ile Türkiye Noterler Birliği tarafından hazırlanır.
Vekille takip edilen işte tebligat
7201 sayılı Tebligat Kanunu'nun 11. maddesine göre vekil aracılığıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır. Birden fazla vekil varsa bunlardan birine yapılan tebligat yeterlidir.
7201 sayılı TEBLİGAT KANUNU m. 11Kaynağı aç
Tebligat birden fazla vekile yapılmışsa ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun kararların sanıklara tebliğine ilişkin hükümleri saklıdır.
Avukat tarafından takip edilen işlerde, avukatın bürosunda yapılacak tebligatlar resmi çalışma gün ve saatleri içinde yapılır. Kanuni mümessili bulunan veya bulunması gereken kişilere tebligat ise kanunlara göre bizzat yapılması gerekmedikçe bu mümessillere yapılır.
Sık sorulan sorular
Dava ehliyeti olan kişi davasını kendisi açabilir mi?
Evet. Dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi açabilir ve takip edebilir; dava açmaya yeteneği olan kişi kendi davasının evrakını da düzenleyebilir.
Vekille açılan davada vekâletname dava şartı mıdır?
Vekil aracılığıyla takip edilen davada, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş vekâletnamesinin bulunması dava şartıdır.
Giderilebilir dava şartı eksikliğinde ne yapılır?
Noksanlığın giderilmesi mümkünse mahkeme tamamlanması için kesin süre verir. Süre içinde giderilmezse dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
Dava şartındaki eksiklik hüküm anında giderilmişse ne olur?
Eksiklik esasa girilmeden önce fark edilmemiş ve ileri sürülmemiş, fakat hüküm anında giderilmişse dava, başlangıçtaki bu noksanlık nedeniyle usulden reddedilemez.
Avukat olmayan kişi başkasının davasını açabilir mi?
Mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz organlar huzurunda başkasına ait hakları dava etmek ve savunmak yalnız baroda yazılı avukatlara aittir. Kişi, dava açma yeteneği varsa kendi davasını bizzat açabilir.
Onaylı vekâletname örneği dosyaya konabilir mi?
Avukat, noter tarafından onaylanan veya düzenlenen vekâletnamenin aslını ya da kendisinin onayladığı aslına uygun örneğini dosyaya konulmak üzere ibraz eder. Avukatın çıkardığı örnekler resmi örnek hükmündedir.
Birden fazla vekil varsa tebligat kime yapılır?
Vekille takip edilen işte tebligat vekile yapılır. Vekil birden fazlaysa birine tebligat yeterlidir; birden fazlasına yapılmışsa ilk tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihidir. Ceza muhakemesi hükümlerine göre kararların sanıklara tebliğine ilişkin düzenleme saklıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy