Yabancı gerçek kişiler, mevzuatta yer alan yasal sınırlamalar saklı tutulmak kaydıyla Türkiye'de mirasçı olabilmekte ve taşınır ile taşınmaz malvarlığı üzerinde miras hakkı elde edebilmektedir. Mirasbırakanın veya mirasçıların yabancı uyruklu olması durumunda terekenin intikali, miras paylarının belirlenmesi ve tescil süreçleri, malvarlığının niteliğine göre farklı kanun hükümlerine tabi tutulmaktadır.
Miras Hukukunda Uygulanacak Hukuk Kuralları
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 20. maddesinin birinci fıkrasına göre miras kural olarak ölenin millî hukukuna tabidir; ancak Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna göre tayin edilir. Ayrıca Türkiye'de yer alan mirasçısız tereke Devlete kalmaktadır.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 20Kaynağı aç
Türkiye sınırları içinde yer alan taşınmazların miras yoluyla geçişi, tapu müdürlükleri nezdindeki intikal işlemleri, miras payları ve taşınmaz üzerindeki ayni haklara dair uyuşmazlıklar Türk hukukuna tabidir. Buna karşılık banka hesapları, motorlu taşıtlar ve menkul kıymetler gibi taşınır malvarlığı değerlerinin intikalinde kural olarak mirasbırakanın vatandaşı olduğu ülke hukuku dikkate alınır.
Taşınmaz Edinimindeki Yasal Sınırlamalar ve Tasfiye Usulü
2644 sayılı Tapu Kanunu'nda yapılan yasal düzenlemeler sonucunda yabancı gerçek kişilerin taşınmaz ediniminde uygulanan karşılıklılık (mütekabiliyet) şartı kaldırılmıştır. Güncel uygulamada yabancıların taşınmaz edinimi ve miras yoluyla taşınmaz kazanımı bakımından Cumhurbaşkanı kararları, ülke bazlı kısıtlamalar ve özel mevzuat hükümleri uygulanmaktadır.
2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin birinci fıkrası uyarınca yabancı uyruklu gerçek kişilerin Türkiye'de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilmesi, kanuni sınırlamalara uyulması kaydıyla uluslararası ikili ilişkiler ve ülke menfaatleri doğrultusunda Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olma şartına bağlanmıştır. Yabancı uyruklu kişilerin edinebilecekleri taşınmazlar ile bağımsız ve sürekli nitelikteki sınırlı ayni hakların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Cumhurbaşkanı kişi başına ülke genelinde edinilebilecek bu miktarı iki katına kadar artırmaya yetkilidir.
2644 sayılı TAPU KANUNU m. 35Kaynağı aç
Ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Cumhurbaşkanı; yabancı gerçek kişilerin taşınmaz ve sınırlı ayni hak iktisaplarını kişi, ülke, coğrafi alan, nitelik, oran, miktar ya da süre bakımından sınırlandırma, kısmen veya tamamen durdurma veya yasaklama yetkisine sahiptir. Bunun yanında askeri yasak bölgelerde, güvenlik bölgelerinde, tarım arazilerinde ve özel kanunlarla belirlenmiş yerlerde yabancıların taşınmaz edinimi kanuni kısıtlamalara veya idari izin şartlarına tabi tutulabilmektedir.
Yabancı uyruklu gerçek kişiler lehine taşınmaz rehni tesis edilmesinde 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 35. maddesinde yer alan yasal sınırlamalar uygulanmaz. Öte yandan yabancı uyruklu gerçek kişilerin satın aldıkları yapısız taşınmazlarda geliştirecekleri projeleri iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunma zorunlulukları bulunmaktadır.
Tapu Kanunu'nun 35. maddesinin birinci fıkrasındaki yasal sınırlamalar haricinde miras yoluyla edinilen taşınmazlar ve sınırlı ayni haklar için özel bir tasfiye usulü öngörülmüştür. Bu mallar, Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından elden çıkarılmadığı takdirde tasfiye edilerek bedele çevrilir ve elde edilen bedel hak sahibine ödenir. Tapu müdürlükleri de intikal başvurularında ilgilinin vatandaşlığını, taşınmazın niteliğini ve bulunduğu yeri yasal sınırlamalar çerçevesinde inceler.
Ölüme Bağlı Tasarrufların Geçerliliği ve Tasarruf Ehliyeti
5718 sayılı Kanun'un 20. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca ölüme bağlı tasarrufların şekline mezkûr kanunun 7. maddesi hükmü tatbik edilir. Bununla birlikte ölenin millî hukukuna uygun şekilde gerçekleştirilen ölüme bağlı tasarruflar da geçerli kabul edilir. Vasiyetname ve miras sözleşmelerinin şekli geçerliliğinde işlemin yapıldığı ülke hukuku veya mirasbırakanın millî hukuku uygulanabilmektedir.
Ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, 5718 sayılı Kanun'un 20. maddesinin beşinci fıkrası gereğince tasarrufta bulunan kimsenin tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tabidir. Yabancı bir kişinin vasiyetname düzenleme ehliyeti, işlemin gerçekleştirildiği tarihteki vatandaşlık bağına göre belirlenir.
Mirasçılık Belgesi, Yetkili Mahkeme ve Tanıma Tenfiz
Yabancı mirasçıların mirasçılık haklarını resmî merciler nezdinde ileri sürebilmeleri ve intikal işlemlerini tamamlayabilmeleri için sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi almaları gerekmektedir. Yabancı mirasçılar, Türkiye'deki miras işlemlerinin takibi için gerekli resmî evrakların hazırlanmasını ve vekâletname verilmesini yurt dışındaki Türk konsoloslukları vasıtasıyla gerçekleştirebilmektedir.
1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 71/C maddesi gereğince, noterlerin verdikleri mirasçılık belgesi hakkında menfaati ihlal edilen kişilerce sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunulabilir. Sulh hukuk mahkemesi, itiraz üzerine verdiği kararın bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliğine bildirir.
1512 sayılı NOTERLİK KANUNU m. 71/CKaynağı aç
Yabancı mahkemelerce verilen miras kararlarının Türkiye'de kesin hüküm etkisi kazanabilmesi tanıma davasıyla, icra kabiliyeti elde edebilmesi ise tenfiz davasıyla sağlanır. 5718 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca mirasa dair davalarda yetkili merci kural olarak vefat edenin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi olup mirasbırakanın yurt içinde son yerleşim yerinin bulunmaması halinde yargılama terekeye dahil malvarlığının bulunduğu yer mahkemesinde yürütülür.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 43Kaynağı aç
Çifte Vatandaşlar ve Mavi Kart Sahiplerinin Durumu
Türk vatandaşlığının yanı sıra yabancı bir devlet vatandaşlığına da sahip olan çifte vatandaşların Türkiye'deki tereke malları üzerindeki miras haklarında kural olarak Türk vatandaşlarına ilişkin hükümler uygulanır.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu kapsamında Mavi Kart sahibi olan kişiler, kanunda belirtilen yasal istisnalar saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanırlar. Bu çerçevede Mavi Kart sahipleri Türkiye'de mirasçı olabilmekte, taşınmaz edinebilmekte ve miras yoluyla malvarlığı kazanabilmektedir.
Veraset ve İntikal Vergisi Beyanname Süreleri
Veraset yoluyla intikallerde veraset ve intikal vergisi beyannamesi verme süresi; mirasbırakanın vefat ettiği yere, mükelleflerin ikamet durumuna ve yabancılık unsuruna bağlı olarak 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 9. maddesinde ayrı sürelerle düzenlenmiştir.
Ölüm Türkiye'de gerçekleşmişse, mükelleflerin Türkiye'de bulunmaları halinde ölüm tarihini takip eden dört ay, yabancı bir memlekette bulunmaları halinde ise ölüm tarihini takip eden altı ay içinde beyanname verilir.
7338 sayılı VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ KANUNU m. 9Kaynağı aç
Ölüm yabancı bir memlekette gerçekleştiğinde; mükelleflerin Türkiye'de bulunması halinde ölüm tarihini takip eden altı ay, mükelleflerin mirasbırakanın bulunduğu memlekette olmaları halinde ölüm tarihini takip eden dört ay, mükelleflerin mirasbırakanın bulunduğu yerin dışında başka bir yabancı memlekette bulunmaları durumunda ise ölüm tarihini takip eden sekiz ay içinde beyanname sunulmalıdır. Murisin gaipliğine hükmedilmesi halinde beyanname, gaiplik kararının ölüm siciline tescil edildiği tarihi takip eden bir ay içinde verilir.
Yabancı uyruklu kişiler Türkiye'de taşınmaz miras alabilir mi?
Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler, kanuni sınırlamalara tabi olmak koşuluyla Türkiye'de miras yoluyla taşınmaz edinebilir.
Yabancıların Türkiye'deki taşınmaz miras işlemlerinde hangi hukuk uygulanır?
5718 sayılı Kanun uyarınca Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında münhasıran Türk hukuku tatbik edilir.
Yabancı mirasçılar mirasçılık belgesini nereden alır?
Yabancı mirasçıların resmî mirasçılık sıfatlarını belgelendirmeleri için sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi almaları gerekmektedir.
Yasal sınırları aşan miras taşınmazları devredilmezse ne olur?
Kanuni sınırlamalar dışında kalan taşınmazlar, Maliye Bakanlığınca verilen bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmezse bedele çevrilerek bedeli hak sahibine ödenir.
Yurt dışında vefat eden bir kişinin Türkiye'deki mirası için beyanname süresi ne kadardır?
Ölüm yabancı memlekette vuku bulmuşsa mirasçılar Türkiye'de ise altı ay, mirasbırakanın bulunduğu memlekette ise dört ay, her ikisinden farklı yabancı memlekette ise sekiz ay içinde beyanname verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy