Yabancıların Türkiye’de Boşanmasında Uygulanacak Hukuk

Yabancılık unsuru taşıyan boşanmada uygulanacak hukuk, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 14 üncü maddesine göre belirlenir. Boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. Eşler ayrı vatandaşlıkta ise müşterek mutad mesken hukuku, bu hukuk bulunmazsa Türk hukuku uygulanır.

Boşanma, nafaka ve velâyette hukuk sırası

5718 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin birinci fıkrası, boşanma ve ayrılık sebeplerini ve hükümlerini eşlerin müşterek millî hukukuna bağlar. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olması hâlinde aynı fıkra müşterek mutad mesken hukukunu, onun bulunmaması hâlinde Türk hukukunu öngörür. Bu sıra, fıkranın kapsadığı boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri içindir.

Boşanmış eşler arasındaki nafaka taleplerinde de birinci fıkra hükmü uygulanır. Aynı hüküm ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de geçerlidir. Boşanmada velâyet ve velâyete ilişkin sorunlar yine birinci fıkra hükmüne tâbidir.

Boşanmada velâyet ve velâyete ilişkin sorunlar, 5718 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin birinci fıkrası hükmüne tâbidir. 4721 sayılı Kanun'un 182 nci maddesine göre mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altındaysa vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Boşanmaya ilişkin geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır. Bu uygulama geçici tedbir talepleriyle sınırlıdır ve boşanmanın esasına ilişkin hukuk sırasını değiştirmez.

Evlilik mallarına uygulanan hukuk

Evlilik malları, boşanma sebebinden ayrı bir bağlama kuralına tabidir. 5718 sayılı Kanun'un 15 inci maddesinin birinci fıkrasına göre eşler, evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir. Seçim yapılmamışsa sırasıyla evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.

Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Bu istisna taşınmazların tasfiyesine ilişkindir. Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuk edinen eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilir; hüküm bunu zorunlu bir hukuk değişikliği olarak düzenlemez.

Yetki ve görev

5718 sayılı Kanun'un 40 ıncı maddesine göre Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları tayin eder. Bu hüküm, yabancıların boşanmasına özgü ayrı bir yetki sırası kurmaz.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 168 inci maddesi, boşanma veya ayrılık davasında yetkiyi iki yer seçeneğine bağlar: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi ya da davadan önce son olarak altı aydan beri birlikte oturulan yerin mahkemesi.

4787 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesine göre aile mahkemeleri, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı ile 4722 sayılı Kanun'a göre aile hukukundan doğan dava ve işleri görür.

5718 sayılı Kanun'un 41 inci maddesinin birinci fıkrası, Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları düzenler. Bu davalar yabancı ülke mahkemelerinde açılmamış veya açılamamışsa Türkiye'de yer itibarıyla yetkili mahkemede görülür. Böyle bir mahkeme yoksa ilgilinin sakin olduğu yer, ilgili Türkiye'de sakin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir. Fıkra, Türk vatandaşlarının kişi hâli davalarına ilişkindir.

Evlilik ve Türk vatandaşlığı

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre bir Türk vatandaşı ile evlenme, yabancıya doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir. Başvuru, aile birliği içinde yaşama, evlilikle bağdaşmayan faaliyet bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmama şartlarına bağlıdır.

Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse, birinci fıkranın aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Bu istisna ölüm hâline ve anılan şarta ilişkindir. Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancı, evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenmede iyiniyetli ise Türk vatandaşlığını korur. Maddenin bu sonucu butlan kararına ilişkindir.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy