Yabancı unsurlu boşanma davalarında boşanma sebepleri ve boşanmanın sonuçları kural olarak eşlerin ortak milli hukukuna tabidir. Eşler arasında ortak bir vatandaşlık bulunmaması halinde birlikte yaşadıkları ülke hukuku, bu da tespit edilemiyorsa Türk hukuku uygulanır.
Yabancı Unsurlu Nişanlılık ve Evliliğe Uygulanacak Hukuk
Nişanlılık ilişkisi, tarafların nişanlanma anındaki milli hukukuna göre değerlendirilir. Tarafların farklı vatandaşlıklara sahip olması halinde ise nişanlılığa Türk hukuku tatbik edilir.
Evliliğin tabi olacağı hukuk kural olarak eşlerin evlenme anındaki milli hukukudur. Farklı vatandaşlık durumunda eşlerin birlikte yaşadıkları ülke hukuku, müşterek bir mutad mesken bulunmadığında ise Türk hukuku geçerlilik kazanır.
Evliliğin şekli evliliğin yapıldığı ülke hukukuna tabidir. Bu sebeple yabancı bir ülkede o ülke hukukuna uygun biçimde gerçekleştirilen evlilikler, Türk hukukuna göre şekil farkı taşısa dahi geçerli sayılır.
Boşanma Davasında Türk Mahkemelerinin Yetkisi
Yabancı unsurlu boşanma davalarında Türk mahkemelerinin yetkisi, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin son olarak birlikte yaşadıkları yer esas alınarak belirlenir. Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşim yerinin bulunması veya eşlerin belirli bir süre Türkiye'de birlikte yaşamış olmaları yetkiyi doğurur; bu şartların bulunmadığı durumlarda ise Türk mahkemelerinin yetkisi gerçekleşmemiş olur.
Kamu Düzeni İstisnası ve Boşanma Sebepleri
Boşanma davalarında boşanma sebepleri ve sonuçları bakımından ortak milli hukuk, birlikte yaşanılan ülke hukuku veya Türk hukuku kademeli olarak değerlendirilir.
Yabancı hukukun uygulanması tahammül edilemez sonuçlara yol açarak Türk kamu düzenine açık ve ağır aykırılık oluşturuyorsa yabancı hüküm uygulanmaz ve Türk hukuku devreye girer. Temel hak ve özgürlükleri zedeleyen veya temel adalet anlayışıyla bağdaşmayan hallerde bu istisna uygulanmakta olup kamu düzeni ölçütü açık ve ağır aykırılıklarla sınırlı tutulur.
Mal Rejimi ve Taşınmazların Tasfiyesi
Eşler arasındaki mal rejimine kural olarak evlenme anındaki ortak milli hukuk uygulanır. Ortak vatandaşlığın bulunmadığı hallerde birlikte yaşanan ülke hukuku, o da yoksa Türk hukuku esas alınır.
Taşınmaz malların tasfiyesinde taşınmazın bulunduğu ülke hukuku geçerlidir. Türkiye'de bulunan taşınmazlar taraflar yabancı olsa dahi Türk hukukuna göre tasfiye edilirken yurt dışındaki taşınmazlar için Türkiye'de mal paylaşımı davası açılamaz.
Yabancı Unsurlu Nafaka Talepleri
Nafaka taleplerinde kural olarak boşanmaya uygulanacak hukuk geçerlidir. Bununla birlikte nafaka alacaklısının mutad meskeni de dikkate alınabilir ve yabancı uyruklu olmak nafaka talep etmeye engel oluşturmaz.
Velayet Düzenlemesi ve Çocuğun Üstün Yararı
Yabancı unsurlu boşanmalarda velayet uyuşmazlıkları, boşanmanın sonuçlarına ilişkin bağlama kuralları çerçevesinde incelenir ve mahkeme yabancı hukukun tatbikini resen araştırır. Eşlerin ortak milli hukuku varsa bu hukuk, yoksa ortak mutad mesken hukuku değerlendirilir. Velayet talepleri bakımından görevli mahkeme ise kural olarak aile mahkemesidir.
Velayetin kime bırakılacağında temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme çocuğun yaşını, kurulu yaşam düzenini, eğitim durumunu ve sosyal çevresini değerlendirir; ebeveynin yabancı uyruklu olması velayet verilmesine tek başına engel değildir.
Velayet incelemesinde çocuğun hayatını fiilen sürdürdüğü ve sosyal ilişkilerini kurduğu mutad meskeni esas alınır; kısa süreli ziyaretler mutad mesken sayılmaz. Çocuğun görüşü, yaşı ve olgunluğu elverdiği ölçüde alınabilir. Kardeşlerin bir arada kalması duygusal bütünlük açısından kural olarak gözetilir; kardeşlerin farklı ebeveynlere verilmesi ancak somut zorunluluk halinde gündeme gelir.
Kesin hüküm verilinceye kadar çocuğun korunması amacıyla geçici velayet tedbirleri alınabilir. Mahkeme bu kapsamda çocuğun kimin yanında barınacağına, diğer ebeveynle kişisel ilişkinin ne şekilde kurulacağına ve gerekirse yurt dışına çıkış düzenlemelerine karar verebilir.
Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
Yabancı mahkemelerce verilen boşanma ve velayet kararları Türkiye'de kendiliğinden kesin hüküm doğurmaz veya icra edilemez. Hükmün Türkiye'de geçerli olabilmesi için tanıma veya tenfiz işlemlerinin tamamlanması zorunludur. Kararın niteliğine göre yalnızca tanıma yeterli olabilir; icra edilebilir bir sonuç gerekiyorsa tenfiz yoluna başvurulur.
Türk mahkemesi yabancı kararın tanınması veya tenfizinde usule uygunluğu, savunma hakkına riayet edilip edilmediğini ve kararın Türk kamu düzenine açık aykırılık taşıyıp taşımadığını denetler.
Yabancı ülkede yapılan evlilik Türkiye'de geçerli midir?
Evliliğin şekli yapıldığı ülke hukukuna tabi olduğundan, yabancı bir ülkede o ülke hukukuna uygun yapılan evlilikler Türk hukukuna göre şekil farkı taşısa da geçerli sayılır.
Yabancı eşten boşanma davasında yetkili mahkeme neresidir?
Dava, eşlerden birinin Türkiye'deki yerleşim yeri veya eşlerin son olarak birlikte yaşadıkları yer mahkemesinde açılır; eşlerin belirli bir süre Türkiye'de birlikte yaşamış olmaları da yetkiyi doğurur.
Yabancı uyruklu ebeveyne velayet verilebilir mi?
Velayette temel ölçüt çocuğun üstün yararı olup ebeveynin yabancı uyruklu olması velayet verilmesine tek başına engel teşkil etmez.
Yurt dışındaki taşınmazlar için Türkiye'de mal paylaşımı davası açılır mı?
Taşınmaz malların tasfiyesinde taşınmazın bulunduğu ülke hukuku geçerli olduğundan, yurt dışındaki taşınmazlar için Türkiye'de mal paylaşımı davası açılamaz.
Yabancı boşanma kararı için tanıma mı tenfiz mi gerekir?
Yabancı mahkemelerce verilen boşanma kararları Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz; bu kararların geçerlilik kazanabilmesi için tanıma veya tenfiz işlemlerinin tamamlanması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy