Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanıma ve Tenfizi

Hukuk davasına ilişkin olup verildiği devlet hukukuna göre kesinleşmiş bir yabancı mahkeme ilamının Türkiye'de icra edilebilmesi, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararına bağlıdır. Yabancı ceza ilamında yer alan kişisel haklara ilişkin hüküm için de tenfiz kararı istenebilir.

Hangi kararlar bu kapsama girer

İncelemenin başında, ortada yabancı bir devlet mahkemesinin kararı bulunup bulunmadığı belirlenir. Bir kararın mahkeme kararı niteliği, hem ilgili yabancı devlet hukukuna hem Türk hukukuna göre değerlendirilir.

Kesin hüküm oluşturmayan kararlar tanıma veya tenfiz istemine konu edilemez. Geçici koruma tedbiri bu sınırın örneğidir. Buna karşılık, kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış olan ya da taraflar için bağlayıcı bulunan yabancı hakem kararı tenfiz edilebilir. Yabancı hakem kararları ile uluslararası mahkeme kararları, yabancı mahkeme ilamlarının tanıma ve tenfizine ilişkin hükümlere tabi değildir.

Görevli ve başvurulacak mahkeme

Yabancı mahkeme ilamının tenfizinde görev asliye mahkemesindedir. İstem, aleyhine tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesinden yapılır. Türkiye'de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer mahkemesi; bu da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir.

Yabancı hakem kararının tenfizinde de görev asliye mahkemesindedir. Taraflar yeri yazılı olarak kararlaştırmışsa istem o yer mahkemesine dilekçeyle yapılır. Böyle bir anlaşma yoksa yetki, aleyhine karar verilen tarafın Türkiye'deki yerleşim yerine; o da yoksa sakin olduğu yere; bu da yoksa icraya konu olabilecek malların bulunduğu yere geçer. Bu sıra, mahkeme ilamı tenfizindeki üç şehir seçeneğinden ayrıdır.

Başvuru ve eklenecek belgeler

Kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı bulunan herkes istemde bulunabilir. İstem dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir.

Yabancı mahkeme ilamı için, o ülke makamlarınca usulen onanmış asıl ya da ilamı veren yargı organınca onanmış örnek ile bunların onanmış tercümesi eklenir. Ayrıca ilamın kesinleştiğini gösteren, o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ve bu belgenin onanmış tercümesi dilekçeye konur.

Yabancı hakem kararı tenfizinde dilekçeye, tahkim sözleşmesinin veya tahkim şartının aslı ya da usulüne göre onanmış örneği eklenir.

Tenfiz için aranan şartlar

Yetkili mahkeme tenfiz kararını kanunda gösterilen şartlar dâhilinde verir. Türkiye ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma bulunmalıdır. Bunun yerine, o devlette Türk mahkemelerinden verilmiş ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü veya fiili uygulama da yeterli olabilir. Karşılıklılık böylece sözleşmesel, kanuni ya da fiili biçimde gerçekleşebilir.

İlam, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olmalıdır. Ayrıca davalının itiraz etmesi şartıyla, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olmamalıdır. Ülke içi yetki bakımından kesin olan bütün yetki kuralları, milletlerarası yetki bakımından münhasır yetki oluşturmayabilir.

Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması da tenfiz şartıdır. Aranan ölçü her hukuki farklılığın değil, açık aykırılığın bulunmamasıdır.

Savunmaya ilişkin şart iki unsuru birlikte taşır. O yer kanunlarına göre, aleyhine tenfiz istenen kişi hükmü veren mahkemeye usulüne uygun çağrılmamış, o mahkemede temsil edilmemiş ya da bu kanunlara aykırı biçimde gıyabında veya yokluğunda hakkında hüküm verilmiş olmalıdır. Aynı kişi, bu hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk mahkemesine itiraz etmemiş olmalıdır.

Tebligat, itiraz ve karar

Tenfiz istemine ilişkin dilekçe, duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Çekişmesiz yargı kararlarının tanınması ve tenfizi de aynı hükme tabidir. Hasımsız çekişmesiz yargı kararlarında tebliğ hükmü uygulanmaz.

Karşı taraf, bu bölüm hükümlerine göre tenfiz şartlarının bulunmadığını ileri sürebilir. Yabancı ilamın kısmen veya tamamen yerine getirildiğini ya da yerine getirilmesine engel bir sebebin ortaya çıktığını da itiraz konusu yapabilir.

Tanıma ve tenfize engel olan ifa, kural olarak yabancı mahkeme kararından sonra gerçekleşen ifadır. Karardan önceki ifa bu sonuca bağlanmaz. Buna karşılık, kişi yabancı yargılama sırasında ifada bulunduğunu ileri sürmüş ve yabancı mahkeme bu hususu hiç değerlendirmemişse, karardan önceki ifa engel oluşturabilir. Engel, borçludan kaynaklanan fiili bir sebep değil hukuki bir sebeptir. Borçlunun ibrası, kararda öngörülen icra süresinin geçmesi ve teslimine karar verilen çocuğun ölmesi bu kapsamdaki örneklerdir.

Mahkeme, ilamın kısmen veya tamamen tenfizine ya da istemin reddine karar verebilir. Karar yabancı mahkeme ilamının altına yazılır; hâkim tarafından mühürlenir ve imzalanır.

Tanıma veya tenfiz incelemesinde yabancı mahkeme kararı esas yönünden yeniden incelenemez. İnceleme, tanıma ve tenfiz şartlarına yönelir.

Tenfizine karar verilen yabancı ilam, Türk mahkemesinden verilmiş ilam gibi icra olunur. Tenfiz isteminin kabulü veya reddi hakkındaki kararın temyizi genel hükümlere tabidir. Temyiz, yerine getirmeyi durdurur.

Tanıma ile tenfiz arasındaki fark

Yabancı ilamın kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilmesi, tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Tanımada karşılıklılık şartı uygulanmaz. Karşılıklılık dışında tanıma ve tenfiz aynı maddi şartlara bağlıdır. Her tenfiz kararı aynı zamanda tanımayı da içerir.

Çekişmesiz yargı kararlarının tanınması aynı hükme tabidir. Yabancı ilama dayanılarak Türkiye'de idari işlem yapılması da aynı usule bağlıdır.

Yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisi, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder.

Evlat edinmeye özgü hüküm

Yurt dışında yabancı yetkili makamlar önünde yapılan evlat edinme işlemi, asli şartlar bakımından Türk mevzuatına uygun olmak şartıyla Türkiye'de de geçerlidir. Bu sonuç, her yabancı işlemi değil, belirtilen evlat edinme işlemini kapsar.

Evlat edinmeye ilişkin olup yabancı adli veya idari makamca verilen, o ülkenin hukukuna göre kesinleşmiş olan veya kesin hüküm gibi sonuç doğuran karar ve belgenin Türkiye'de icra edilebilmesi, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz veya tanıma kararına bağlıdır. Hüküm evlat edinmeye özgüdür; boşanma dâhil diğer yabancı kararlar için genel bir idari tanıma yolu kurmaz.

Yabancı hakem kararının reddi

Mahkeme, tahkim sözleşmesi yapılmamış veya esas sözleşmeye tahkim şartı konulmamışsa yabancı hakem kararının tenfizini reddeder. Hakem kararı genel ahlaka veya kamu düzenine aykırıysa ya da uyuşmazlık Türk kanunlarına göre tahkim yoluyla çözülemiyorsa istem reddedilir. Buradaki kamu düzeni ölçüsü, mahkeme ilamı için aranan açıkça aykırılık kalıbıyla aynı biçimde sınırlanmamıştır.

Taraflardan biri hakemler önünde usulüne göre temsil edilmemiş ve yapılan işlemleri sonradan açıkça kabul etmemişse ret sebebi doğar. Hakkında tenfiz istenen taraf hakem seçiminden usulen haberdar edilmemiş ya da iddia ve savunma imkânından yoksun bırakılmışsa mahkeme istemi reddeder.

Tahkim sözleşmesi veya şartı, tarafların tabi kıldığı kanuna göre hükümsüzse tenfiz reddedilir. Bu konuda anlaşma yoksa hakem hükmünün verildiği ülke hukuku esas alınır. Hakemlerin seçimi veya uyguladıkları usul tarafların anlaşmasına, anlaşma yoksa kararın verildiği ülke hukukuna aykırıysa sonuç aynıdır.

Hakem kararı sözleşmede veya şartta yer almayan bir hususa ilişkinse ya da bunların sınırını aşıyorsa ret, yalnız bu kısım hakkında uygulanır. Karar, tabi olduğu veya verildiği ülke hukuku hükümlerine ya da tabi olduğu usule göre kesinleşmemiş, icra kabiliyeti veya bağlayıcılık kazanmamış ya da verildiği yerin yetkili mercii tarafından iptal edilmişse istem reddedilir.

Temsil edilip sonradan açıkça kabul edilmeme, haberdar edilme ve savunma imkânı, sözleşmenin hükümsüzlüğü, hakem seçimi ve usul, kararın kapsamı ile kesinleşme, icra kabiliyeti, bağlayıcılık ve iptale ilişkin hususların ispat yükü, hakkında tenfiz istenen tarafa aittir. Tahkim sözleşmesinin veya şartının yokluğu, genel ahlak ya da kamu düzeni aykırılığı ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması bu ispat yükünün kapsamına alınmamıştır.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy