Tenfiz davası, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de uygulanması amacıyla açılır ve bu davada karşılıklılık da aranan şartlar arasında yer alır. Karşılıklılık, genel olarak, iki devletin yabancı mahkeme kararlarını tanıma ve tenfiz etme yönünden birbirine karşılık gelen bir uygulamaya sahip olmasını anlatır. Yabancı mahkeme kararlarının tenfizine dair temel düzenleme 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'da bulunur.
Tenfiz bakımından birlikte anılan şartlar
Tenfiz incelemesinde kararın yabancı bir mahkemeden gelmiş olması, kesinleşerek icra kabiliyeti kazanması, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması, kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması ve karşılıklılığın sağlanması birlikte anılır. Bu unsurlar, tenfiz talebinin değerlendirildiği çerçeveyi oluşturur.
Karşılıklılığın mahkemece ele alınması
Karşılıklılığın bulunup bulunmadığı, tenfiz davasında mahkemenin kendiliğinden dikkate alacağı hususlardandır. Mahkeme, yabancı ülkenin hukuk sistemini ve uygulamalarını değerlendirerek bu konuda sonuca varır.
Mahkeme bu incelemede ülkeler arasında bir uluslararası sözleşmenin varlığını, yabancı mevzuatta yabancı kararların tanınmasına dair düzenleme bulunup bulunmadığını ve Türk mahkeme kararlarının uygulamada kabul görüp görmediğini dikkate alabilir.
Karşılıklılığın sağlanma yolları ve ret ihtimali
Karşılıklılık uluslararası sözleşme, yabancı ülke mevzuatı ya da yerleşmiş mahkeme uygulaması yoluyla sağlanabilir. Bu nedenle, ülkeler arasında özel olarak hazırlanmış bir tanıma ve tenfiz anlaşmasının olmaması, tenfiz talebinin tek başına reddedilmesini gerektirmez.
Karşılıklılık gerçekleşmediğinde tenfiz talebi reddedilebilir. Ret için, karşılıklılığın bulunmadığının açık biçimde ortaya konulması gerekir. Yalnızca yabancı hukuk hakkında yeterli bilgiye ulaşılamaması veya uygulamanın belirsiz kalması, tenfiz talebinin reddi için doğru bir dayanak oluşturmaz.
Uygulanabilen bir uluslararası sözleşme bulunduğu hâllerde, karşılıklılık şartının ayrıca ele alınması gerekmeyebilir.
Hukuki ve fiili karşılıklılık
Hukuki karşılıklılık, iki ülke arasında yabancı mahkeme kararlarının tanınmasına ve tenfizine ilişkin bir hukuk kuralının bulunmasını ifade eder. Fiili karşılıklılık ise uygulamada gerçekten karşılıklı bir kabulün varlığını anlatır.
Kamu düzeni ve kesinleşmeden ayrılan yön
Karşılıklılık, ülkeler arasındaki hukuki kabul ilişkisinin varlığıyla ilgilidir. Kamu düzeni incelemesi ise yabancı mahkeme kararının Türkiye'de uygulanmasının Türk hukukunun temel ilkelerine aykırı olup olmadığını değerlendirir. İki şart aynı anlama gelmez.
Kesinleşme, kararın verildiği ülkede kesin ve icra edilebilir hâle gelmesini ifade eder. Karşılıklılık ise Türkiye ile yabancı ülke arasındaki tanıma ve tenfiz ilişkisinin bulunup bulunmadığına bakar. Kararın kesinleşmiş olması, karşılıklılık ilişkisinin de kurulduğu anlamına gelmez.
Yabancı hakem kararlarının ayrı konumu
New York Sözleşmesi kapsamında yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi özel kurallara bağlıdır. Bu nedenle yabancı mahkeme kararları ile yabancı hakem kararları aynı değerlendirmeye tabi tutulmamalıdır.
Karşılıklılık ne anlama gelir?
Karşılıklılık, iki devlet arasında yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi bakımından karşılıklı bir uygulamanın bulunmasıdır.
Özel tenfiz anlaşması yoksa talep reddedilir mi?
Hayır. Özel bir tanıma ve tenfiz anlaşmasının bulunmaması, tek başına tenfiz talebinin reddi sonucunu doğurmaz. Karşılıklılık sözleşme, yabancı mevzuat veya yerleşmiş mahkeme uygulamasıyla da sağlanabilir.
Karşılıklılık sağlanmazsa ne olur?
Karşılıklılık gerçekleşmezse tenfiz talebi reddedilebilir. Bunun için karşılıklılığın bulunmadığı açıkça ortaya konulmalıdır.
Belirsiz uygulama ret sebebi olur mu?
Hayır. Yalnızca yabancı ülke hukuk sistemi hakkında yeterli bilginin bulunmaması veya uygulamanın belirsiz olması nedeniyle tenfiz talebinin reddedilmesi doğru değildir.
Sözleşme varsa karşılıklılık ayrıca tartışılır mı?
Uygulanabilen bir uluslararası sözleşme varsa, karşılıklılık şartının ayrıca tartışılması gerekmeyebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy