Tahkimde yapay zekâ, belge incelemesi, çeviri, transkripsiyon ve bilgilerin düzenlenmesi gibi işlerde destek sağlayabilir. Belge incelemesinde elde edilen verilerin doğruluğu bakımından insan denetiminin önemli bir yeri vardır. Uygulayıcılar genellikle yapay zekâyla oluşturulan içeriğe bütünüyle güvenmek yerine, bu içeriği titiz insan incelemesi ve onayından geçecek ön taslak olarak ele alır.
Belge incelemesi, çeviri ve transkripsiyon
Belge incelemesinde yapay zekânın bilgi işleme başarısı, çıkan verinin ayrıca denetlenmesini gereksiz kılmaz. Çeviri araçları faydalı olmakla birlikte, özellikle hassas hukuki terimler ve kültüre özgü dil kullanımları söz konusu olduğunda insan denetimi önem taşır.
Çevirideki yanlış anlamalar dava sonuçlarını etkileyebileceğinden, insan kontrolü doğruluk açısından önemini korur. Transkripsiyonun doğruluğu da her zaman yüzde yüz güvenilir değildir. Bu nedenle hakem heyetinin yanlış veya güvenilmez çıktılarla yanıltılması riski bulunabilir.
Sübjektif değerlendirme ve hatalı çıktı
Yapay zekânın tahkimde kritik önem taşıyan sübjektif değerlendirme becerisi hâlâ sınırlıdır. Tanık güvenilirliğinin değerlendirilmesi ve maddi vakıaların ortaya çıkarılması, duyguların ve motivasyonların anlaşılmasını gerektirir; yapay zekâ bu konuda yetersiz kalır.
Büyük dil modellerinin halüsinasyon görme veya veri üretme eğilimi, hukuki değerlendirme sırasında doğru olmayan sonuçlar elde edilmesine neden olabilir. Bu olasılık, yapay zekâ içeriğinin inceleme ve onay gerektiren ön taslak olarak ele alınmasını destekler.
Gizlilik ve veri koruması
Birçok yapay zekâ aracı üçüncü taraf bulut platformlarında çalışır. Bu durum veri gizliliği bakımından güvenlik açıkları doğurabilir. Şifreleme, güvenli veri depolama ve sınırlı erişim gizliliğin korunmasına yardımcı olur.
Silikon Vadisi Tahkim ve Arabuluculuk Merkezi, 30 Nisan 2024 tarihinde tahkimde yapay zekâ kullanılırken gizliliğin korunmasını vurgulayan kılavuz ilkeler yayımlamıştır. Bu ilkelere göre yapay zekâ araçları kullanılırken gizlilik yükümlülüklerine uyulur. Gizli bilgiler uygun yetkilendirme olmadan yapay zekâ sistemlerince işlenmemeli ve yalnızca güçlü veri koruma önlemleri sunan araçlarla ele alınmalıdır.
Kılavuzdaki kullanım sınırları
Kılavuz 5, taraflar, temsilcileri ve uzmanlar bakımından, tahkimin bütünlüğüne etki edebilecek ya da süreci aksatabilecek yapay zekâ kullanımına izin vermez.
Kılavuz, taraflar ve temsilcileri için yapay zekânın sorumlu biçimde kullanılmasını düzenler. Bu düzenleme, yapay zekâ çıktılarının doğrulanmasını ve insan kontrolünü içerir. Kılavuz 1 de yapay zekâyla entegre ortamlarda yasal çıktıların güvenilirliğini korumak için dikkatli yaklaşımın ve doğrulamanın önemine dikkat çeker.
Kılavuz, hakemlere karar verme sürecinde yalnızca yapay zekâya güvenmemelerini tavsiye ederek delege etmeme ilkesini vurgular. Yapay zekâ bilgilerin düzenlenmesine ve analiz edilmesine yardımcı olabilir. Buna karşılık ilkeler, nihai yargıların ve yasal kararların hakemin bağımsız analizini yansıtması gerektiğinin altını çizer.
Kılavuz ilkeler, kayıtlarda yer almayan yapay zekâ kullanımının adil yargılama ilkesini korumak amacıyla ifşa edilmesini önerir. Bu yöndeki ifşalar, kullanılan yapay zekâ aracının ayrıntılarını, sürümünü ve tahkim bağlamında nasıl uygulandığını içermelidir. Önlem, tarafların yapay zekâ tarafından üretilen katkıları değerlendirmesine ve bunlar hakkında görüş bildirmesine de imkân vermeyi amaçlar.
Kılavuz, taraf temsilcilerine yapay zekâ kullanımını etik standartlar ve mesleki sorumlulukla uyumlu kılmalarını tavsiye eder. Özellikle delillerin bütünlüğünün korunması ve hakem heyetini yanıltmak amacıyla yapay zekâ araçlarına başvurulmaması önemle belirtilir.
Yüksek risk sınıflandırması, iptal ve tenfiz
2024/1689 sayılı Tüzük (AB), belirli yapay zekâ kullanımlarını yüksek riskli olarak sınıflandırır. Bu kullanımlar için şeffaflık, adalet ve hesap verebilirlik bakımından katı gereklilikler getirir.
Yapay zekâ kullanımının iptal ve tenfiz süreçlerinde mahkemeler tarafından nasıl değerlendirileceği ile kamu düzeni ihlali iddialarında nasıl bir rol oynayacağı henüz net değildir. Tahkim kurumlarının büyük kısmı bu kullanıma ilişkin kılavuz veya kural yayımlamadığından, şeffaflık ve gizlilik hususlarına özen gösterilmesi önem taşır.
Sık sorulan sorular
Hakem kararı yalnızca yapay zekâya bırakılabilir mi?
Hayır. Kılavuz, karar sürecinde yalnızca yapay zekâya güvenilmemesini tavsiye eder. Yapay zekâ düzenleme ve analizde yardımcı olabilir; nihai yargı ve yasal karar hakemin bağımsız analizini yansıtmalıdır.
Çeviri çıktısı neden denetlenmelidir?
Özellikle hassas hukuki terimler ve kültüre özgü dil kullanımlarında insan denetimi önemlidir. Çevirideki yanlış anlamalar dava sonuçlarını etkileyebilir.
Transkripsiyon hakem heyetini yanıltabilir mi?
Yanıltma riski bulunabilir. Yapay zekâ transkripsiyonunun doğruluğu her zaman yüzde yüz güvenilir değildir ve yanlış ya da güvenilmez çıktılar hakem heyetini yanıltabilir.
Gizli bilgi yapay zekâ aracında nasıl ele alınır?
Kılavuz ilkelere göre gizli bilgiler, uygun yetkilendirme olmadan yapay zekâ sistemlerince işlenmemelidir. Yalnızca güçlü veri koruması sunan araçlar kullanılmalı; şifreleme, güvenli depolama ve sınırlı erişim gizliliğe yardımcı olur.
Kayıtlarda olmayan yapay zekâ kullanımı açıklanmalı mıdır?
Kılavuz ilkeler, kayıtlarda yer almayan kullanımı adil yargılama ilkesini korumak için ifşa etmeyi önerir. Açıklama aracın ayrıntısını, sürümünü ve tahkimde nasıl uygulandığını içermeli; taraflara bu katkıları değerlendirme ve görüş bildirme imkânı da sağlamayı amaçlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy