WhatsApp Mesajları ile Borcun İspatı ve Hukuki Geçerliliği

Borçlunun mesajlaşma yoluyla borcu kabul ettiğini veya ödeyeceğini bildirmesi, borcun varlığını tek başına kesin bir senet gibi ispatlamaya yetmez; ancak uyuşmazlıklarda borç ilişkisini muhtemel kılan delil başlangıcı niteliği taşır. WhatsApp yazışmaları borcun ispatında mahkemeye sunulabilir olmakla birlikte, her mesaj tek başına borcu kesin olarak ispatlayan bir senet niteliğinde kabul edilmez.

Sözleşmenin Kurulması ve İrade Açıklamaları

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 1 uyarınca sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur. İrade açıklaması açık veya örtülü olabilir. Kanunun 12. maddesi gereğince sözleşmelerin geçerliliği kanunda aksi öngörülmedikçe herhangi bir şekle bağlı değildir. Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil ise kural olarak geçerlilik şeklidir ve öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz.

Telefon veya bilgisayar gibi iletişim sağlayabilen araçlarla doğrudan iletişim sırasında yapılan öneri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 4 kapsamında hazır olanlar arasında yapılmış sayılır. Kabul için süre belirlenmeksizin hazır olan bir kişiye yapılan öneri hemen kabul edilmezse öneren önerisiyle bağlılıktan kurtulur. Kabul beyanının öneriyle uyumlu olması gerekir; karşı tarafın önerinin şartlarını değiştirmesi kural olarak kabul değil, yeni bir öneri sayılır.

Öneren taraf kanun, işin özelliği veya durumun gereği açık bir kabulü beklemek zorunda değilse, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 6 doğrultusunda öneri uygun bir sürede reddedilmediği takdirde sözleşme kurulmuş sayılır. Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında ise Türk Borçlar Kanunu m. 19 uyarınca tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.

Borç Tanıması, Ödünç Sözleşmesi ve Kefalet Şartları

Mesaj yoluyla borcun ikrar edilmesi halinde borcun hukuki sebebi belirtilmemiş olsa dahi işlem geçerlidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 18 uyarınca borcun sebebini içermemiş olsa bile borç tanıması hukuken geçerlidir.

Ödünç ilişkisinde geri ödeme gününün kararlaştırılmadığı durumlarda borcun muacceliyeti kanundaki özel süreye tabidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 392 uyarınca ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün, bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan kişi, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.

Borcun üçüncü bir kişi tarafından üstlenilmesi veya güvenceye bağlanması hallerinde kanun sıkı şekil koşulları aramaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 583 düzenlemesine göre kefaletin hüküm ifade edebilmesi için sözleşmenin yazılı kurulması, üstlenilen azami borç tutarının ve kefalet gününün açıkça gösterilmesi aranır. Ayrıca kefil olan kimsenin sorumlu tutulacağı en yüksek tutarı, tarihi ve müteselsil sorumluluk üstleniyorsa bu yöndeki iradesini bizzat kendi el yazısıyla kaydetmesi mecburidir. Bu yasal geçerlilik unsurlarını içermeyen elektronik mesajlaşmalar kefalet borcu doğurmaz.

Yargılama Usulünde Delil Başlangıcı ve İspat Kuralları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 202 kapsamında delil başlangıcı; uyuşmazlık konusu muameleyi bütünüyle ispata kâfi gelmeyen, fakat varlığına dair kuvvetli bir olasılık sunan ve aleyhine ileri sürülen muhatap veya temsilcisinden sadır olmuş belgedir. Senetle ispat mecburiyeti bulunan uyuşmazlıklarda delil başlangıcı kabul edilen bir yazılı unsurun mevcudiyeti halinde tanık dinlenmesi usulen olanaklı hale gelir. Karşı tarafça iletilen ve borç münasebetini muhtemel gösteren mesaj kayıtları bu çerçevede ele alınarak diğer delillerle birlikte değerlendirilebilir.

Delil başlangıcının oluşabilmesi için belgenin aleyhine delil ileri sürülen tarafın elinden çıkmış olması gerekir. Yalnızca alacaklının tek taraflı olarak belirli bir alacak miktarını belirterek gönderdiği mesajın borçlu tarafından cevapsız bırakılması delil başlangıcı oluşturmaz. Kişi kendi hazırladığı mesajla tek taraflı biçimde kendi lehine delil yaratamaz.

Senetle ispat kuralının istisnalarının bulunduğu durumlarda uyuşmazlık tanık beyanlarıyla aydınlatılabilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 203 uyarınca; ana, baba, çocuklar ve torunlar gibi altsoy ile üstsoy arasında, kardeşler veya eşler arasında, ayrıca kayın hısımlığından kaynaklanan münasebetlerle gelin, damat ve kayınpeder, kayınvalide arasındaki hukuki muamelelerde tanık dinlenmesine izin verilmiştir. Bunun yanında, yürütülen işin mahiyeti ve tarafların konumu gereği senede bağlanması örf ve adete göre beklenmeyen hukuki işlemler de bu istisna kapsamındadır.

İkrar, İspat Hakkı ve Banka Havalesinin Niteliği

Yargı uygulamasında banka havalesi kural olarak bir borç ödeme aracı olarak kabul edilmektedir. Paranın mevcut bir borcun ödenmesi dışında ödünç olarak verildiğini ileri süren kişinin bu iddiasını ispatlaması gerekir.

Mahkeme önünde yapılan ikrarlar ile mahkeme dışındaki açıklamalar farklı usul kurallarına tabidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 188/1 uyarınca tarafların veya vekillerinin mahkeme önünde ikrar ettikleri vakıalar çekişmeli olmaktan çıkar ve ispatı gerekmez. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre maddi bir hatadan kaynaklandığı kanıtlanmadıkça mahkeme önündeki ikrardan dönülemez. Buna karşılık Kanunun 188/3. maddesi gereğince sulh görüşmeleri sırasında yapılan ikrarlar tarafları bağlamaz.

İspat hakkının kullanımında kanuni usul ve şekil kuralları bağlayıcıdır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 189/1 uyarınca taraflar kanunda belirtilen süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir. Kanunun 189/2. maddesi gereğince hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Kanunun 189/3. maddesi uyarınca kanunun belirli delillerle ispatını emrettiği hususlar başka delillerle ispat olunamaz ve 189/4. maddesi gereğince bir vakıanın ispatı için gösterilen delilin caiz olup olmadığına mahkemece karar verilir.

Teknik İnceleme ve Bilirkişi İncelemesinin Sınırları

Mesaj kayıtlarının teknik yapısı, cihaz incelemesi veya sistemsel verilerin doğrulanması gerektiğinde uzman görüşüne başvurulabilir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 266/1 uyarınca hâkim, aydınlatılması hukuk bilgisi haricinde özel veya teknik uzmanlık gerektiren hususlarda, taraflardan birinin istemi doğrultusunda ya da resen bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verebilir.

Bilirkişiye başvurulabilecek alanlar kanunda açık sınırlarla çizilmiştir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 266/1 uyarınca, genel hayat tecrübesiyle bilinen veya hâkimin mesleki hukuk formasyonuyla çözümlenebilecek meselelerde bilirkişi dinlenemez. Bununla birlikte, hukuk eğitimi almış şahısların, hukuk disiplini haricinde farklı bir alanda müstakil uzmanlık taşıdıklarını resmi olarak tevsik etmedikçe dosyada bilirkişi sıfatıyla atanmaları yasaklanmıştır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy