Vergiye Uyumlu Mükellef İndiriminin Kapsamı ve Oranı
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 121. maddesinde 6824 sayılı Kanun ile düzenlenen vergiye uyumlu mükellef indirimi, kanuni şartları karşılayan mükelleflerin yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin yüzde 5'inin ödenmesi gereken vergiden mahsup edilmesine olanak tanır. Düzenleme, yükümlülüklerini aksatmadan yerine getiren mükelleflere vergisel bir avantaj sağlar.
Söz konusu indirimden bütün mükellefler yararlanamaz. Kanun uyarınca indirimden yalnızca ticari, zirai veya mesleki kazançları sebebiyle gelir vergisine tabi olanlar ile kurumlar vergisi mükellefleri faydalanabilir. Buna karşılık finans ve bankacılık alanında faaliyet gösteren kuruluşlar, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları kurumlar vergisi mükellefi olsalar dahi bu indirim kapsamı dışında bırakılmıştır.
İndirim Tutarının Mahsubu ve Kanuni Sınırlar
Hesaplanan yüzde 5'lik indirim tutarı bakımından Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 121. maddesinde azami bir parasal tavan öngörülmüştür ve bu tutar 2020 takvim yılı için 1.400.000 Türk lirası olarak belirlenmiştir. İndirim tutarının ödenmesi gereken vergiyi aşması durumunda, mahsup edilemeyen bakiye yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihi takip eden bir tam yıl içinde mükellefin beyanı üzerine tahakkuk edecek diğer vergilerden indirilir. Bu bir yıllık yasal süre içinde mahsup yoluyla kullanılamayan tutarların mükellefe nakden iadesi ya da reddi kanunen mümkün değildir.
Beyanname Verme ve Tarhiyat Şartları
İndirim hakkından yararlanabilmek için indirimin hesaplanacağı yıla ve bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresinde verilmiş olması zorunludur. Kanuni süresinde verilmiş bir beyannameye yönelik olarak süresinden sonra sadece düzeltme amacıyla veya Vergi Usul Kanunu kapsamındaki pişmanlık hükümleri doğrultusunda ek beyanname sunulması beyannamenin zamanında verilmesi şartını bozmaz.
7194 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik neticesinde dikkate alınacak beyannameler daraltılarak çerçevesi netleştirilmiştir. Bu kapsamda yıllık gelir ve kurumlar vergisi, geçici vergi, muhtasar veya muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerine ibraz edilen katma değer vergisi ve özel tüketim vergisi beyannameleri esas alınır. Değişiklik doğrultusunda maktu damga vergisinden ileri gelen eksik ödemelere bağlı sınırlamalar da yürürlükten kaldırılmıştır.
Diğer bir koşul olarak, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait süre içerisinde mükellef adına beyana tabi vergi türleri itibarıyla ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması gerekir. Yapılan tarhiyatların kesinleşmiş yargı kararıyla veya uzlaşma ya da düzeltme hükümlerine göre tamamen ortadan kaldırılmış olması durumunda mükellefin bu şartı ihlal etmediği kabul edilir.
Vergi Borçlarının Ödenmesi ve Kaçakçılık Engeli
İndirimin hesaplandığı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla mükelleflerin tahakkuk etmiş vergilerini ödemiş bulunması esastır. İade alacaklarından mahsuben yapılan ödemelerde, aranan tüm bilgi ve belgelerin eksiksiz sunulması kaydıyla, indirimden yararlanıldıktan sonra iade alacağının vergi borcunun altına inmesi halinde eksikliğin mahsup talep edilen tutarın yüzde 10'unu aşmaması gerekir. Bu tür eksik ödenen vergiler ile tecil edilip şartlara bağlı terkin edilecek vergilerin, şartların sağlanamaması durumunda ilgili kanunda belirlenen tecil süresinin sonunu takip eden on beşinci günün sonuna kadar ödenmesiyle kural ihlal edilmiş sayılmaz.
İndirimin hesaplanacağı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla mükellefin vergi aslı, vergi cezaları ile feri alacaklar dahil olmak üzere 1.000 Türk lirasının üzerinde vadesi geçmiş borcunun bulunmaması gerekir.
Ayrıca beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki dört takvim yılı içinde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359. maddesinde tarif edilen kaçakçılık suçlarını oluşturan fiillerin işlenmemiş olması kanuni bir zorunluluktur.
Şartların İhlali Halinde Yaptırımlar ve Zamanaşımı
Kanunda öngörülen şartlar taşınmadığı halde indirimden haksız yere faydalanıldığının sonradan idarece anlaşılması durumunda mükellef adına vergi ziyaı cezası kesilmez. Fazladan mahsup edilen vergi tutarı, mükelleften yalnızca tahakkuk eden gecikme faiziyle birlikte geri alınır.
İndirim müessesesi dolayısıyla ödenmeyen vergiler açısından tarh zamanaşımı, yapılan tarhiyatın kesinleştiği tarihi takip eden takvim yılının başından itibaren işlemeye başlar. Kesinleşmeden maksat ise tarh edilen vergi ile kesilen cezaların idari yargı mercileri nezdinde dava konusu yapılmaması veya dava konusu edilmesi neticesinde tüm olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasıdır.
Vergiye uyumlu mükellef indiriminden hangi mükellefler yararlanamaz?
Finans ve bankacılık alanında faaliyet yürütenler, sigorta ve reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları ile ticari, zirai veya mesleki kazanç dışındaki unsurlardan gelir vergisine tabi mükellefler bu indirimden yararlanamaz.
Düzeltme beyannamesi verilmesi vergi indirimi hakkını düşürür mü?
Süresinde verilmiş bir vergi beyannamesine ilişkin sonradan pişmanlıkla veya düzeltme amacıyla beyanname verilmesi vergi indiriminden yararlanma hakkını ortadan kaldırmaz.
Mahsup edilemeyen indirim tutarı nakden iade alınabilir mi?
Hesaplanan indirim tutarının ödenmesi gereken vergiden fazla olması durumunda fark, beyannamenin verilmesi gereken tarihi izleyen bir tam yıl içinde mükellefin beyanı üzerine tahakkuk eden diğer vergilerden mahsup edilir; bu süre içinde mahsup edilemeyen tutar ise ret ve iade edilmez.
Şartların ihlal edildiği sonradan tespit edilirse ceza kesilir mi?
Uyumlu mükellef indiriminin şartları sağlanmadan kullanıldığının sonradan anlaşılması halinde vergi ziyaı cezası kesilmez; ödenmeyen tutar sadece gecikme faizi işletilerek tahsil edilir.
İade mahsubunda oluşan eksik ödeme indirimi engeller mi?
İade alacağından mahsup talep edildiğinde belgelerin tam verilmesi koşuluyla oluşan eksiklik talep tutarının yüzde 10'unu aşmıyorsa ve tecil süresi sonunu izleyen on beşinci günün bitimine kadar ödenirse şart ihlal edilmiş sayılmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy