İzaha davet, vergi mükelleflerine vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk işlemi yapılmadan önce, idarece tespit edilen riskli ya da uyumsuz hususlar hakkında açıklama yapma imkânı tanıyan idari bir müessesedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370. maddesinde düzenlenen bu uygulama, Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri (Sıra No: 482 ve 519) çerçevesindeki usul ve esaslara göre yürütülmektedir.
İzaha Davet Müessesesinin Şartları ve Kapsamı
İzaha davet mekanizması mükellefin talebi üzerine başlatılamaz; vergi idaresinin kendi ön tespitleri doğrultusunda resen işletilir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370/a maddesi gereğince, vergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce verginin ziyaa uğradığına delalet eden emarelerin varlığına ilişkin yetkili mercilerce yapılmış bir ön tespit bulunmalıdır. Ayrıca bu ön tespit hakkında, tespit tarihine kadar ihbarda bulunulmamış olması şarttır.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 370Kaynağı aç
Hakkında vergi incelemesine başlanmış veya takdir komisyonuna sevk kararı verilmiş mükellefler izaha davet edilmez. Aynı şekilde, 213 sayılı Kanun'un 370/b maddesi uyarınca, ön tespitin mezkûr Kanun'un 359. maddesinde sayılan fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verildiğine ilişkin olması halinde bu kapsamdaki mükellefler izaha davet edilmez.
Tebligat ve İzah Verme Usulü
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370/c maddesi gereğince, ön tespiti veya izaha daveti yapacak ve yapılan izahı değerlendirecek mercii belirleme yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığına aittir. İzaha davet yazısı somut uyumsuzluğu ve izah süresini içerecek biçimde elektronik tebligat sistemi üzerinden veya posta yoluyla mükellefe tebliğ edilir. Mükellefler izahatlarını bağlı bulunulan vergi dairesine fiziki dilekçe vererek sunabileceği gibi Dijital Vergi Dairesi üzerinden elektronik ortamda da iletebilir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370/a maddesi doğrultusunda, mükelleflerin izaha davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde izahta bulunması gerekmektedir. İdarece yapılan izah değerlendirilir ve değerlendirme neticesini içeren resmi yazı mükellefe tebliğ edilir.
İzahın Değerlendirilmesi ve Vergi Ziyaı Cezası İndirimi
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370/a-1 maddesi uyarınca, mükelleflerce yapılan izah sonucunda vergi ziyaına sebebiyet verilmediğinin idarece anlaşılması halinde, mükellefler söz konusu tespitle ilişkili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz veya takdir komisyonuna sevk edilmez.
Mükellefin izahının yeterli bulunmaması halinde ise değerlendirme sonucunu içeren yazının tebliğinden itibaren otuz gün içinde hiç verilmemiş vergi beyannamelerinin verilmesi, eksik veya yanlış beyanların tamamlanması ya da düzeltilmesi ve ödeme süresi geçmiş vergilerin gecikme zammı oranındaki zamla aynı sürede ödenmesi şartıyla, vergi ziyaı cezası ziyaa uğratılan vergi üzerinden indirimli olarak yüzde yirmi oranında kesilir. Bu usulün işletilmesi ve indirimli ceza uygulanması, idarenin vergi incelemesi yapmasına ve gerekirse tarhiyatı tamamlamasına engel teşkil etmez.
Sahte veya Yanıltıcı Belge Kullanımında İstisnai Uygulama
Kaçakçılık fiillerine dayalı ön tespitlerde kural olarak izaha davet yapılmasa da sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiiline yönelik kanuni bir istisna öngörülmüştür. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370/b maddesi uyarınca, kullanılan sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge tutarı, bir takvim yılında kanunda belirlenen ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan parasal sınırı geçmeyen ya da bu tutarı aşsa dahi ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının yüzde beşini aşmayan mükelleflere ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilebilir.
Ön tespite ilişkin yazının tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz gün içinde hiç verilmemiş beyannamelerin verilmesi, eksik veya yanlış beyanların düzeltilmesi ve vergilerin gecikme zammı oranında zamla ödenmesi halinde vergi ziyaı cezası yüzde yirmi oranında kesilir. Bu kapsamda beyanda bulunulması da idarenin vergi incelemesi yapma ve tarhiyatı tamamlama hakkını ortadan kaldırmaz.
Pişmanlık Hükümleri ve Cezada İndirim Uygulaması
Pişmanlık kurumu idarenin bilgisi ve tespiti bulunmadan önce mükellefin kendiliğinden başvurusuyla işletilirken, izaha davet idarenin ön tespitinden sonra devreye girer. Kendisine izaha davet yazısı veya sahte/yanıltıcı belge kullanımına ilişkin ön tespit yazısı tebliğ edilen mükellefler, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 370. maddesi uyarınca yalnızca davet konusu tespitle sınırlı olmak kaydıyla mezkûr Kanun'un 371. maddesinde düzenlenen pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.
İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergi veya vergi farkı ile kesilen cezalarda 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 376. maddesi çerçevesinde cezada indirim imkânı bulunmaktadır. İhbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurularak borcun vadesinde veya kanunda öngörülen teminat gösterilerek vadenin bitiminden itibaren üç ay içinde ödeneceğinin bildirilmesi şartıyla vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısı indirilir. Bu indirim kuralı, vergi aslına bağlı olmaksızın kesilen usulsüzlük cezaları hakkında da uygulanır. Ancak mükellef ödeyeceğini bildirdiği vergi ve cezayı süresinde ödemez veya tarhiyatı dava konusu yaparsa indirim hakkından faydalanamaz.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 376Kaynağı aç
İzaha davet yazısı tebliğ edildiğinde ne kadar süre içinde izah verilmelidir?
İzaha davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içerisinde bağlı bulunulan vergi dairesine fiziki dilekçeyle veya elektronik sistem üzerinden izahat verilmesi gerekmektedir.
Mükellefin yaptığı izah yeterli görülürse vergi incelemesi başlatılır mı?
Yapılan izah sonucunda vergi ziyaına sebebiyet verilmediğinin idarece anlaşılması durumunda mükellef ilgili tespitle ilişkili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz ve takdir komisyonuna sevk edilmez.
İzahın yetersiz bulunması durumunda vergi ziyaı cezası hangi oranda uygulanır?
İzahın yetersiz bulunması halinde değerlendirme yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyannamelerin verilmesi/düzeltilmesi ve gecikme zammı oranındaki zamla ödenmesi şartıyla vergi ziyaı cezası indirimli olarak yüzde yirmi oranında uygulanır.
İzaha davet yazısı alan mükellef pişmanlık hükümlerinden faydalanabilir mi?
Kendisine izaha davet veya sahte belge kullanımına dair ön tespit yazısı tebliğ edilen mükellefler, yalnızca davet konusu yapılan tespitle sınırlı olmak üzere Vergi Usul Kanunu'nun 371. maddesinde düzenlenen pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy