Vergi ihbarı; mükelleflerin belge düzenine aykırılıkları veya vergi kaçakçılığı fiilleri başta olmak üzere vergi ziyaına yol açan eylemlerinin yetkili idari mercilere bildirilmesidir. Bu bildirim yazılı dilekçeyle, tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak, e-Devlet kapısı üzerinden veya 189 Alo Maliye hattı aranarak gerçekleştirilebilir.
Vergi İhbarının Yapılacağı Merciler ve Başvuru Usulü
Vergi ihbarı başvuruları Gelir İdaresi Başkanlığı birimlerine, Vergi Dairesi Başkanlıklarına, Defterdarlıklara veya vergi dairelerine yazılı olarak iletilebileceği gibi 189 Alo Maliye hattı aranarak da iletilebilir.
İhbarın idarece değerlendirmeye alınabilmesi için kural olarak ihbarda bulunan kişinin T.C. kimlik numarası ile yerleşim yeri adres bilgilerinin sunulması gerekir. Kimliksiz veya isimsiz bildirim yapılması da mümkün olmakla birlikte, kimlik bilgisi yer almayan başvurularda başvuru sahibine geri bildirim sağlanamaz ve açık kimlik bilgisi bulunmayan ihbarlar için ihbar ikramiyesi ödenmez.
Yetkili mercilere sunulacak ihbar dilekçesinde ihbar konusu fiil, eylemin zamanı ve yeri, muhatap tarafların tanımı, mevcut deliller, yaklaşık vergi etkisi ve açık talep yer almalıdır. Gerçeğe aykırı, asılsız ve iftira niteliği taşıyan bildirimler ise ihbarda bulunan kişi bakımından sorumluluk doğurabilir.
Vergi Kaçakçılığı Eylemleri ve Cezai Yaptırımlar
Vergi ziyaına neden olan her türlü eylem ihbar konusu yapılabilir. Fatura veya fiş vermeme gibi belge düzenine aykırılıklar, elektronik belge suiistimalleri, mükellefiyet kaydı yaptırılmaksızın fiilen ticari faaliyette bulunulması ile sahte veya yanıltıcı belge düzenlenmesi ya da kullanılması bu kapsamda öne çıkan fiillerdir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 359'uncu maddesinin (a) fıkrası gereğince; defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapılması, ilgisiz kişiler adına hesap açılması, matrahın azalması sonucunu doğuracak şekilde kayıt tutulması, defter, kayıt ve belgelerin tahrif edilmesi veya gizlenmesi ile muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi yahut kullanılması hallerinde on sekiz aydan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Varlığı noter tasdik kayıtlarıyla veya başka yollarla sabit olduğu halde vergi incelemesi yapan yetkililere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi de gizleme fiili sayılır.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 359Kaynağı aç
Gerçek bir işleme dayanmakla birlikte işlemi mahiyet veya miktar yönünden gerçeğe aykırı yansıtan evrak muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir. Gerçek bir durum veya muamele olmadığı halde varmış gibi düzenlenen evrak ise sahte belgedir. 213 sayılı Kanun'un 359'uncu maddesinin (b) fıkrası gereğince defter, kayıt ve belgeleri yok edenler, defter sayfalarını yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar ya da sahte belge düzenleyen veya kullananlar hakkında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası uygulanır. Kaçakçılık suçları hakkında hapis cezası verilmesi, anılan Kanun'un 344'üncü maddesi uyarınca vergi ziyaı cezasının ayrıca kesilmesine engel oluşturmaz.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 371'inci maddesindeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında kaçakçılık suçu cezaları uygulanmaz. Kaçakçılık fiilleriyle ziyaa uğratılan verginin, gecikme faizi ve zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammı soruşturma evresinde ödenirse hapis cezası yarı oranında, kovuşturma evresinde hükme kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir. Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı cezanın bulunmadığı hallerde ise verilecek hapis cezası yarı oranında indirilir.
Vergilendirmede İspat Esasları ve Delil Durumu
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 3'üncü maddesinin (B) bendi uyarınca vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemlerin gerçek mahiyeti esastır. Bu mahiyet yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir; iktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan veya normal ve mutad olmayan bir durumu ileri süren taraf ispat külfeti altındadır.
Danıştay 9. Daire, E. 2018/2924, K. 2021/3728Kaynağı aç
Danıştay 9. Dairesinin 2020/3696 Esas ve 2022/4982 Karar sayılı kararında, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlendiği veya kullanıldığı iddiasına dayalı işlemler yönünden, faturaların gerçeği yansıtmadığının idare tarafından tereddüdü bertaraf edici mahiyette açık, somut ve kesin delillerle ispatlanması gerektiği belirtilmiştir.
Danıştay 9. Daire, E. 2020/3696, K. 2022/4982Kaynağı aç
Muhbirin Gizliliği ve İhbar İkramiyesi Koşulları
Vergi ihbarında muhbirin kimliğinin gizli tutulması esastır ve kimlik bilgileri inceleme sürecine ilişkin evraka yansıtılmaz. İhbar ikramiyesinden faydalanmak isteyen kişinin ise dilekçesinde ikramiye talebini açıkça belirtmesi ve banka hesap veya IBAN bilgilerini eklemesi gerekir.
Vergi ihbar ikramiyesine hak kazanılabilmesi için ihbarın Gelir Vergisi veya Kurumlar Vergisi gibi sürekli yükümlülük gerektiren vergilere ilişkin olması aranır. 1905 sayılı Kanun'un 1'inci maddesinde ise menkul ve gayrimenkul mallar ile intifa haklarının bildirilmesine dair ayrı bir ikramiye düzenlenmiştir; Hükümetin kayda dayalı bilgisi dışında kalan bu tür mallar ile hakları ihbar edenlere Hazinenin mülkiyetinin tahakkuk etmesinden sonra mal türüne ve değer dilimlerine göre kademeli oranlar üzerinden ikramiye ödenir ve önemli ihbarlarda bu oranlar Cumhurbaşkanı kararıyla artırılabilir.
1905 sayılı MENKUL VE GAYRİMENKUL EMVAL İLE BUNLARIN İNTİFA HAKLARININ VE DAİMİ VERGİLERİN MEKTUMLARINI HABER VERENLERE VERİLECEK İKRAMİYELERE DAİR KANUN m. 1Kaynağı aç
İkramiye hakkı için ihbarın vergi incelemesi başlamadan önce veya incelemenin erken safhalarında yapılması ve ihbar konularının vergi incelemesi sonucunda saptanan matrah farkları ile bağlantılı olması gerekir. Bununla birlikte muhbir somut delil sunmamış olsa dahi sözlü olarak aktardığı bilgilere dayanılarak yapılan inceleme sonucunda matrah farkı tespit edilirse ikramiye almaya hak kazanabilir. Muhbirin gerektiğinde vergi inceleme elemanıyla temasa geçerek istenen bilgileri vermesi beklenir; vergi işlemlerinin icrasında görevli kamu görevlileri ikramiyeden yararlanamazken birden fazla muhbir bulunması durumunda içerikle en erken ve en etkin bağlantı kuran kişi lehine değerlendirme yapılabilir.
İkramiye hesabına gecikme zammı, gecikme faizi ve usulsüzlük cezaları kural olarak dahil edilmeyip vergi aslı ve vergi ziyaı cezası esas alınır. İkramiyenin bir bölümü kesin tahakkuk aşamasında, kalan bölümü ise vergi ve cezanın tahsilatı yapıldıktan sonra ödenir. Vergi kaybı tespiti durumunda vergi ve ceza raporlarının yanı sıra muhbir adına müstakil bir ikramiye raporu düzenlenir. Uzlaşma durumunda uzlaşılan vergi ve ceza tutarları, dava yoluna başvurulduğunda ise yargı mercilerince verilen nihai karar ikramiye miktarını ve ödeme aşamasını belirler.
Vergi ihbarı kaç günde sonuçlanır?
Vergi ihbarının neticelendirilmesinde tek bir kesin süre bulunmayıp sürecin tamamlanması dosyanın kapsamına, delil durumuna ve ilgili birimlerin inceleme yoğunluğuna göre farklılık gösterir.
Anonim ihbar yapıldığında ikramiye ödenir mi?
Açık kimlik bilgisi içermeyen anonim başvurular için ihbar ikramiyesi ödenmez ve başvuran kişiye geri bildirim sağlanamaz. İkramiyeden yararlanabilmek için T.C. kimlik ve adres bilgilerinin sunulması ile talep halinde inceleme elemanıyla temas kurulması gerekir.
Vergi ihbarında somut delil sunmak zorunlu mudur?
İhbar dilekçesinde mevcut delillerin belirtilmesi aranmakla birlikte, muhbir somut bir delil ibraz edememiş olsa dahi sözlü olarak aktardığı bilgilere dayanılarak yürütülen incelemede matrah farkı tespit edilirse ikramiyeye hak kazanılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

