Vergi Hukukunda Usulsüzlük Kavramı ve Cezalandırma Esası
Vergi hukukunda genel usulsüzlük cezalarında idare tarafından vergi kaybı aranmaz; vergi düzeninin korunması amacıyla şekle ve usule aykırılık neticesinde ortaya çıkan tehlike cezalandırılır. Bu kapsamda uygulanan cezalar matrahtan bağımsız olarak kanuna bağlı maktu cetvele göre tatbik edilir. Genel usulsüzlük fiilinin oluşumunda mükellefin kasten ya da taksirle hareket edip etmediğine bakılmaksızın şekli ve maddi fiilin işlenmiş olması yeterli kabul edilir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 352 uyarınca usulsüzlük fiilleri birinci derece ve ikinci derece usulsüzlük olarak iki ana gruba ayrılır. İlgili fiiller için ceza tatbik edilirken fiilin derecesine ve kanuna bağlı cetvelde yer alan düzenlemelere bakılır. Usulsüzlük fiilinin re'sen takdiri gerektirmesi halinde ise bağlı cetvelde yazılı cezalar iki kat olarak kesilir.
Birinci Derece Usulsüzlük Fiilleri
213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 352/I uyarınca vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemiş olması ile kanuna göre tutulması mecburi olan defterlerden herhangi birinin tutulmamış olması birinci derece usulsüzlük fiilidir. Bunun yanında defter kayıtlarının ve bunlarla ilgili vesikaların doğru bir vergi incelemesi yapılmasına imkân vermeyecek derecede noksan, usulsüz veya karışık bulunması da birinci derece usulsüzlük kapsamına girmektedir.
İşe başlamanın zamanında bildirilmemesi birinci derece usulsüzlük cezası gerektirir. Ayrıca Vergi Usul Kanununun 215 ila 219. maddeleri ile mükerrer 242. maddesinde yer alan kayıt nizamına ilişkin hükümlerine uyulmaması da bu kapsamda değerlendirilir; her incelemede inceleme tarihine kadar aynı takvim yılı için tespit edilen usulsüzlükler tek fiil sayılır. Tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin tasdik muamelesinin yaptırılmaması birinci derece usulsüzlük olup kanuni sürenin sonundan başlayarak bir ay geçtikten sonra tasdik ettirilen defterler hiç tasdik ettirilmemiş sayılır.
İkinci Derece Usulsüzlük Fiilleri
İşe başlamayı bildirmek hariç tutulmak üzere vergi kanunlarında yazılı bildirmelerin zamanında yapılmaması ikinci derece usulsüzlük fiilidir. Tasdiki mecburi olan defterlerden herhangi birinin tasdik muamelesinin, kanuni süresinin sonundan başlayarak bir ay içinde yaptırılmış olması da ikinci derece usulsüzlük olarak cezalandırılır.
Vergi beyannameleri, bildirimler, evrak ve vesikaların kanunen belirlenen şekil, muhteviyat ve ekleri ile bunlarla ilgili yapılan diğer düzenlemelere uyulmaması ikinci derece usulsüzlük teşkil eder. Ayrıca hesap veya muamelelerin doğruluk ve açıklığını bozmamak şartıyla bazı evrak ve vesikaların bulunmaması veya ibraz edilmemesi de bu grupta yer almaktadır.
Usulsüzlük Cezalarına Karşı Yargı Yolu
Kendisine usulsüzlük cezası kesilen mükelleflerin veya ceza muhataplarının bu cezanın iptali talebiyle Vergi Mahkemesine dilekçe ile başvurarak dava açması gerekir.
Usulsüzlük cezası kesilmesi için hazinenin vergi kaybına uğraması gerekir mi?
Hayır, usulsüzlük fiillerinde idare vergi kaybını değil, şekil ve usul hükümlerine aykırılıktan doğan tehlikeyi cezalandırdığından vergi kaybı aranmaz ve ceza maktu cetvel üzerinden kesilir.
Usulsüzlük cezasında mükellefin kastı aranır mı?
Genel usulsüzlük cezasının uygulanmasında mükellefin kasten ya da taksirle hareket edip etmediğine bakılmaz; kanunda tanımlanan maddi ve şekli fiilin işlenmiş olması yeterlidir.
Hangi durumda usulsüzlük cezası iki kat olarak kesilir?
İşlenen usulsüzlük fiilinin vergi matrahının re'sen takdirini gerektirmesi halinde 213 sayılı Vergi Usul Kanununa bağlı cetvelde yazılı cezalar iki kat olarak kesilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy