Vergi borcunun terkini, mevzuatta öngörülen mücbir sebepler veya tahsil zamanaşımının gerçekleşmesi durumunda amme borcunun kısmen veya tamamen ortadan kalkmasını ifade eder. Vergi Usul Kanunu kapsamında doğal afetler sebebiyle terkin ve küçük tutarlı alacaklarda tahakkuktan vazgeçme usulü düzenlenirken, tahsil sürecinde zamanaşımına uğrayan amme alacakları bakımından 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri tatbik edilir.
6183 sayılı AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN m. 102Kaynağı aç
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 115Kaynağı aç
Doğal Afetler Sebebiyle Vergi Borcunun Terkini
213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 115 uyarınca yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, su basması, kuraklık, don, muzır hayvan ve haşarat istilası ile bunlara benzer afetler yüzünden varlıklarının en az üçte birini kaybeden mükelleflerin, afetin zarar verdiği gelir kaynaklarına ilişkin vergi borçları ve vergi cezaları terkin edilebilir. Mahsullerinin en az üçte birini kaybeden mükelleflerin ise afete uğrayan arazi için zararın tahakkuk ettiği hasat ve devşirme dönemine rastlayan yıla ait arazi vergisi borçları ve cezaları, Maliye Bakanlığı tarafından zararla orantılı şekilde kısmen veya tamamen terkin olunur.
Düşük Tutarlı Alacaklarda Tahakkuktan Vazgeçme
213 sayılı Kanun'un mükerrer 115. maddesi doğrultusunda; ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergi ve bunlara bağlı cezaların toplam miktarının kanunda gösterilen yasal sınırı aşmaması ve tahakkuk işlemleri için yapılacak idari giderlerin söz konusu tutardan fazla olacağının tespit edilmesi halinde, Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde amme alacağının tahakkukundan vazgeçilebilmektedir.
Tahsil Zamanaşımı ve Amme Alacağının Düşmesi
6183 sayılı Kanun m. 102 uyarınca amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Para cezalarına ilişkin özel kanunlarda yer alan zamanaşımı düzenlemeleri saklıdır. Tahsil zamanaşımı süresi dolduktan sonra mükellef tarafından rızaen yapılan ödemeler ise geçerli sayılarak idarece kabul olunur.
Tahsil Zamanaşımını Kesen İşlemler
6183 sayılı Kanun m. 103 hükmü gereğince ödeme yapılması, haciz tatbiki, cebren tahsil ve takip muameleleri sonucunda gerçekleştirilen tahsilatlar, ödeme emri tebliği ile mal bildirimi ya da mal edinimlerinin bildirilmesi tahsil zamanaşımını keser. Bu işlemlerin borçlu asilin yanı sıra kefile veya yasal temsilcilere tatbik edilmesi durumunda da zamanaşımı kesintiye uğrar.
6183 sayılı AMME ALACAKLARININ TAHSİL USULÜ HAKKINDA KANUN m. 103Kaynağı aç
Amme alacağının özel kanunlara göre ödenmek üzere müracaatta bulunulması veya taksitlendirilerek ödeme planına bağlanması da 6183 sayılı Kanun m. 103/1-11 uyarınca tahsil zamanaşımını kesen hallerdendir. Zamanaşımının kesilmesi halinde, kesilmenin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılının başından itibaren zamanaşımı süresi baştan işlemeye başlar. Yargı mercilerince verilen bir bozma kararı neticesinde kesilme meydana gelmişse yeni vadenin rastladığı; amme alacağının teminata bağlanması veya icranın durdurulması durumunda ise teminatın kalktığı veya durma süresinin bittiği tarihi takip eden takvim yılının ilk günü zamanaşımı başlangıcı olarak dikkate alınır.
Amme Alacaklarında ve Özel Hukukta Zamanaşımının Kesilmesi Ayrımı
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 154 hükmünde genel borç ilişkileri bakımından borcun ikrar edilmesi, faiz ödenmesi, kısmi ifa, rehin verilmesi veya alacaklının mahkemeye, icra dairesine yahut iflas masasına başvurması zamanaşımını kesen nedenler olarak sıralanmıştır. Buna karşılık vergi ve amme alacaklarının tahsilinde genel borçlar hukuku kuralları değil, amme alacağının niteliğine uygun olarak 6183 sayılı Kanun'un özel zamanaşımı ve kesilme hükümleri uygulanır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 154Kaynağı aç
Doğal afet nedeniyle vergi borcunun terkini için hangi şartlar aranır?
213 sayılı Kanun m. 115 uyarınca deprem, yangın, su basması ve kuraklık gibi afetler yüzünden mükellefin varlıklarının en az üçte birini veya mahsulünün en az üçte birini kaybetmiş olması gerekir; terkin zararla orantılı olarak Maliye Bakanlığınca yapılır.
Vergi borcunu taksitlendirme başvurusu zamanaşımını keser mi?
Evet, 6183 sayılı Kanun m. 103/1-11 uyarınca amme alacağının özel kanunlara istinaden ödenmek üzere başvuru konusu yapılması veya ödeme planına bağlanması tahsil zamanaşımını kesmektedir.
Tahsil zamanaşımına uğramış vergi borcu rızaen ödenebilir mi?
6183 sayılı Kanun m. 102 uyarınca amme alacağı beş yıllık tahsil zamanaşımına uğradıktan sonra mükellef tarafından rızaen yapılan ödemeler idarece kabul edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy