Veraset ve İntikal Vergisi Kapsamı, Süresi ve Beyanı

Veraset ve İntikal Vergisinin Konusu ve Doğuran Olaylar

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu uyarınca verginin konusunu; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına ait malların veraset yoluyla intikali, Türkiye sınırları içinde bulunan malların herhangi bir yolla karşılıksız devri ve Türk vatandaşlarının yurt dışında veraset veya karşılıksız yollarla edindikleri mallar oluşturur. Ölüm ya da mahkeme kararıyla gaipliğine hükmedilen kişinin mirasının kanuni veya atanmış mirasçılara geçmesi veraset yoluyla intikalin temelini oluştururken; bağış, hibe, çekiliş veya piyango ikramiyesi gibi bedelsiz kazançlar da ivazsız intikal kapsamında vergiyi doğuran olaylar arasında yer alır. Kanunun 5. maddesi doğrultusunda veraset ve intikal vergisinin mükellefi, veraset yoluyla ya da karşılıksız şekilde mal iktisap eden kişidir.

Vergiden Muaf Tutulan Kurumlar ve İntikal Türleri

Kanuni düzenlemeler uyarınca kamu idare ve kurumları, emekli ve yardım sandıkları, sosyal sigorta kurumları, kamuya yararlı dernekler, siyasi partiler ve karşılıklılık esasına göre yabancı devlet diplomatik temsilcileri veraset ve intikal vergisinden tamamen muaftır. Bunun yanında, sağlar arasında karşılıksız gerçekleşen devirler hariç olmak üzere, kuru mülkiyet halinde intikal eden mallar kuru mülkiyet durumu korunduğu sürece vergiden muaf tutulur. Ayrıca 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki tescilli taşınmaz kültür varlıklarının intikali ile 4632 sayılı Kanun çerçevesinde bireysel emeklilik hesabına ödenen devlet katkılarının hak kazanılan kısımları da vergiden muafiyet kapsamındadır.

Tutara Bağlı Olmayan İstisnalar ve Şehit Yakınlarına Tanınan Haklar

7338 sayılı Kanun kapsamında belirli intikaller değerine bakılmaksızın vergiden müstesnadır. Veraset yoluyla intikal eden ev eşyası ile murise ait şahsi eşyalar, aile hatırası niteliğindeki tablo, kılıç veya madalya gibi varlıklar, taşınmazlar hariç olmak üzere örf ve adete uygun mutat hediye, çeyiz, yüzgörümlüğü ve drahomalar, sadakalar, dul ve yetimlere bağlanan aylıklar, emekli ikramiyeleri ve cenaze giderleri tutara bağlı olmaksızın istisna edilir. Savaşta, görev kaynaklı çatışmalarda, manevra veya eğitimlerde vefat eden güvenlik mensuplarının eş, çocuk, anne ve babalarına intikal eden malların toplam değerinden ise eş ve çocuklara tanınan genel istisna tutarının bir katı kadar ilave istisna uygulanır.

Beyanname Verme Süreleri ve Mükellefiyetin Başlangıcı

Veraset yoluyla veya diğer şekillerde karşılıksız mal iktisap edenlerin intikal eden malları beyanname ile bildirmeleri zorunludur. Vergi mükellefiyeti kural olarak beyannamenin verildiği tarihte, beyanname verilmemişse intikal eden malların idarece tespit edildiği tarihte, terekenin mahkemece tespiti ve yazımı halinde ise bu işlemlerin tamamlandığı tarihte başlar. Ölüm Türkiye'de gerçekleştiğinde mükellefler Türkiye'de bulunuyorsa 4 ay, yurt dışında bulunuyorsa 6 ay içinde beyanname verilmelidir. Ölüm yurt dışında meydana gelmişse mükellefler Türkiye'de ise 6 ay, vefat edenle aynı ülkede bulunuyorlarsa 4 ay, vefat edenin bulunduğu ülkeden farklı bir yabancı ülkede iseler 8 ay içinde beyanda bulunulması gerekir.

Gaiplik durumunda beyanname verme süresi, mahkemece verilen gaiplik kararının ölüm siciline tescil edildiği tarihten itibaren 1 aydır. Bağış ve hibe niteliğindeki ivazsız intikallerde ise malların hukuken iktisap edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde bildirim yapılması şarttır. 5602 sayılı Kanun kapsamındaki şans oyunları ile gerçek ve tüzel kişilerin düzenlediği yarışma ve çekilişlerde ikramiye kazanılması durumunda beyanname, çekilişin yapıldığı veya ikramiyenin kazanıldığı günü takip eden ayın yirminci günü akşamına kadar verilir.

Matrahın Tespiti, Değerleme Ölçüleri ve İndirilecek Borçlar

Veraset ve intikal vergisinin matrahı, intikal eden varlıkların Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit edilen değerlerinden borç ve masrafların indirilmesiyle belirlenir. Gayrimenkuller ölüm veya intikal yılının emlak vergisi değeri üzerinden dikkate alınır. Menkul mallar, altın, döviz ve alacaklar rayiç bedelle; şirket ortaklık payları ölüm tarihindeki bilanço veya borsa rayiciyle değerlendirilir. Tapu kütüğüne tescili gereken haklarda tescil anında kaydedilen değer esas alınırken, tapu sicilinde bedeli gösterilmemiş haklar ilk tarhiyatta hesaba katılmaz.

Murise ait geçerli belgelerle tevsik edilen borçlar, cenazenin donanımı, defni ve duyurulmasına ilişkin ilan giderleri ile malın kendisine isabet eden borç ve vergi yükümlülükleri beyannamede gösterilmek şartıyla matrahtan indirilebilir. Murisin ihtilaflı borçlarının indirilebilmesi ise icra dairesinin veya mahkemenin kesinleşmiş kararına bağlıdır. Nitekim Danıştay 7. Dairesinin 2021/4713 Esas, 2023/4767 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, murisin borçlarının matrahtan indirilmesine dair uyuşmazlıklarda birden fazla beyanname sunulmuşsa nihai beyannamenin hangisi olduğunun tespit edilmesi ve bu beyannamede indirime konu edilen tutarların denetlenmesi zorunludur.

Uygulanan Oranlar ve Aile İçi İntikal İndirimi

7338 sayılı Kanunun 16. maddesi gereğince, anne, baba, eş ve çocuklardan yapılan karşılıksız intikallerde vergi, ivazsız intikal tarifesinde yer alan oranların yarısı uygulanarak hesaplanır; ancak evlatlıktan evlat edinene yapılan ivazsız devirler bu indirimden yararlanamaz. 5602 sayılı Kanun kapsamındaki şans oyunları ile gerçek ve tüzel kişilerin düzenlediği yarışma ve çekiliş ikramiyelerinde ise sabit yüzde yirmi oranında vergilendirme tatbik edilir.

Tapu İşlemleri, İlişik Kesme ve Teminat Şartı

İntikal eden taşınmazlar üzerinde mirasçıların devir ve tasarruf işlemi gerçekleştirebilmesi için vergi borcunun tamamen ödenmiş olması ve ilişik kesme belgesinin temin edilmesi şarttır. Borcun tamamı ödenmeden tapuda işlem yapılabilmesi, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 10. maddesi uyarınca teminat gösterilmesine bağlıdır. Bu kapsamda nakit para, süresiz banka teminat mektubu veya vergi borcunun yüzde yüz yirmisi tutarında gayrimenkul ipoteği teminat olarak verildiğinde işlemler tamamlanabilir.

Yargı Kararları Işığında Özellik Arz Eden Haller

Mirasçıların kanuni süre içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermesi yasal bir ödevin ifası niteliğinde olup, Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 2016/16104 Esas, 2020/6246 Karar sayılı kararında da vurgulandığı üzere mirası zımnen kabul anlamına gelmez. Terekenin borca batıklığı mirasbırakanın ölüm tarihindeki durumuna göre saptanmalıdır.

Danıştay 7. Dairesinin 2016/5726 Esas, 2021/631 Karar sayılı kararına göre, veraset yoluyla intikal eden hisse senetlerinin mükellefin bir kusuru veya ödev ihmali bulunmaksızın idarece farklı değerleme ölçüsü uygulanarak ikmalen tarhiyata konu edilmesi halinde mükellefe gecikme faizi yükletilemez. Ayrıca mükellef dava dilekçesinde haksız ödenen verginin faiziyle iadesini talep etmişse mahkemenin bu talep hakkında hüküm kurması yargılama usulü açısından zorunludur.

Miras yoluyla intikal eden taşınmazların ticari sermaye unsuru sayılarak emlak vergisi değeri yerine emsal bedel üzerinden değerlenmesi ve tescilli kültür varlıklarına ilişkin istisnanın göz ardı edilmesi tarhiyatı sakatlar. Benzer şekilde boşanma protokolü ve mahkeme kararıyla eşe tazminat olarak devredilen malvarlığı karşılıklı hukuki işleme dayandığından veraset ve intikal vergisinin kapsamı dışındadır. İntifa hakkının ölümle sona ermesi neticesinde kuru mülkiyetin tam mülkiyete dönüşmesi de karşılıksız intikal teşkil etmez. Öte yandan icra müdürlüğünün tazminat tutarı üzerinden re'sen kestiği veraset ve intikal vergisine karşı açılan iptal ve iade uyuşmazlıkları icra dosyasından kaynaklandığı için adli yargı yerinde ve şikayet yoluyla icra hukuk mahkemesinde incelenir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy