Veraset ve İntikal Vergisinin Kapsamı ve Mükellefleri
Veraset ve intikal vergisi; Türk vatandaşlarına ait mallar ile Türkiye sınırları içerisinde bulunan malların veraset yoluyla ya da karşılıksız bir biçimde bir kişiden diğer kişiye intikali durumunda doğar. Bu verginin mükellefi, veraset yoluyla veya ivazsız suretle mal iktisap eden gerçek veya tüzel kişilerdir.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına ait Türkiye içinde veya yurt dışındaki malların karşılıksız intikalinde istisnai bir kural öngörülmüştür. Söz konusu malları ivazsız biçimde iktisap eden kişinin Türkiye'de ikametgâhı bulunmayan bir yabancı olması halinde veraset ve intikal vergisi doğmaz.
Vergi Matrahının Tespiti ve İndirilebilecek Borçlar
Veraset ve intikal vergisinin matrahı; intikal eden mal varlığının Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde tespit edilen değerlerinden, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 12. maddesinde düzenlenen borç ve masrafların tenzil edilmesiyle belirlenir.
Mirasbırakanın belgeye dayanan borçları, tahakkuk etmiş vergi borçları ve terekeye ait cenaze masraflarının matrahtan indirilebilmesi için veraset ve intikal vergisi beyannamesinde açıkça bildirilmesi şarttır. İndirim konusu yapılan bu borç ve giderlerin toplamı, beyannamede bildirilen malların değerini aşamaz.
Veraset dışındaki ivazsız intikallerde intikal eden malın aynı ile ilgili rehin ve ipotek benzeri borçlar ile vergi borçları da matrahtan tenzil edilebilir. Ancak malı bağışlayan kişi söz konusu borçları bizzat üzerine almış veya borcu ödemeyi taahhüt etmişse bu kalemler indirim konusu yapılamaz.
Beyanname Verme Süreleri ve Şekil Şartları
Ölümün Türkiye sınırlarında meydana gelmesi halinde beyanname verme süresi mükelleflerin bulundukları yere göre ayrışır. Mükellefler Türkiye'de bulunuyorsa vefat tarihini izleyen 4 ay içinde, mükellefler yabancı bir ülkede bulunuyorsa vefat tarihini takip eden 6 ay içinde beyannamenin yetkili makamlara sunulması gerekir.
Ölüm yabancı bir ülkede gerçekleştiğinde; mükelleflerin Türkiye'de bulunması halinde vefatı izleyen 6 ay, mükelleflerin vefatın gerçekleştiği ülkede bulunması halinde vefatı takip eden 4 ay, mükelleflerin murisin öldüğü ülke haricindeki üçüncü bir yabancı ülkede yer alması durumunda ise vefat tarihini takip eden 8 ay içinde beyanname verilir.
Gaiplik durumunda veraset ve intikal vergisi beyannamesi, gaiplik kararının ölüm siciline tescil edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde düzenlenir. Miras haricindeki karşılıksız intikallerde ise beyanname, malların hukuken iktisap edildiği tarihi izleyen 1 ay içinde verilir.
Düzenlenen yarışma, çekiliş ve şans oyunlarında ikramiye kazanan mükelleflerden kesilen vergiye ilişkin beyanname; organizasyonu düzenleyen gerçek veya tüzel kişilerce yarışma, çekiliş ya da müsabakanın gerçekleştirildiği günü takip eden ayın 20. günü akşamına kadar verilir.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi vekaleten imzalanamaz; beyannamenin mükellef olan mirasçılar tarafından bizzat imzalanması yasal bir gerekliliktir. Beyannamenin elektronik ortamda tüm mirasçılar adına tek bir kişi tarafından sunulması durumunda, diğer mirasçılara sisteme kendi şifreleriyle girerek beyannameyi onaylamaları için 10 günlük süre tanınır. Yasal beyanname verme sürelerine riayet edilmemesi halinde mükellefler hakkında usulsüzlük cezası tatbik edilir.
Vergi Tarifesi, Dilim Artışları ve İstisnalar
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca vergi, artan oranlı tarifeye tabidir. Vergi oranları veraset yoluyla intikallerde yüzde 1 ile yüzde 10 arasında, ivazsız intikallerde ise yüzde 10 ile yüzde 30 arasında değişen matrah dilimlerine göre tatbik edilir.
7338 sayılı VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ KANUNU m. 16Kaynağı aç
Bir kimseye ana, baba, eş ve çocuklarından karşılıksız mal intikali gerçekleşmesi durumunda vergi, ivazsız intikallere ilişkin tarifedeki oranların yarısı uygulanarak hesaplanır. Ancak evlatlıktan evlat edinen kişilere yapılan ivazsız intikaller bu indirimli yarım oran uygulamasının dışındadır.
Vergi tarifesinde gösterilen matrah basamakları, her sene Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca açıklanan bir önceki senenin yeniden değerleme oranına göre yükseltilir. Bu hesaplama neticesinde bulunan dilimlerin yüzde beşini aşmayan küsuratlı kısımları hesaba katılmaz. Cumhurbaşkanı, bu şekilde oluşan parasal sınırları yarısı oranında artırma veya indirme yetkisine sahiptir.
5602 sayılı Kanun kapsamında tanımlanan şans oyunları ile gerçek ve tüzel kişilerce düzenlenen yarışma ve çekilişlerde kazanılan ikramiyelerde veraset ve intikal vergisi oranı yüzde 20 olarak tatbik edilir. İkramiyenin nakit yerine ayni olarak verilmesi halinde iktisap bedelinde fatura değeri esas alınır.
Yeniden değerleme oranına göre belirlenen istisna hadleri kapsamında, 2024 yılı intikallerinde evlatlıklar dahil füruğ ve eşten her birine isabet eden miras paylarında 1.609.552 TL, füruğ bulunmaması halinde eşe isabet eden miras payında ise 3.221.082 TL istisna tanınmıştır. 2024 yılı karşılıksız intikalleri ile yarışma, çekiliş ve şans oyunlarında kazanılan ikramiyelerde uygulanan yasal istisna tutarı ise 37.059 TL olarak belirlenmiştir.
Verginin Ödeme Düzeni ve Tapuda İlişik Kesme Belgesi
Veraset ve intikal vergisi, tahakkuk tarihinden itibaren 3 yıl içinde ödenir. Bu ödeme, her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere yılda iki eşit taksit halinde toplam altı eşit taksitte yerine getirilir.
İntikali gerçekleşen taşınmazların veraset ve intikal vergisi tamamen ödenip ilgili vergi dairesinden ilişik kesme belgesi temin edilmedikçe gayrimenkulün devir ve ferağı yapılamaz ve taşınmaz üzerinde ayni hak tesis edilemez. Tapu memurları vergi dairesince düzenlenmiş ilişik kesme belgesi bulunmadan devir ve ferağ işlemlerini gerçekleştiremez; aksine hareket edilmesi durumunda ödenmeyen vergi tutarından mükelleflerle birlikte müteselsilen sorumlu olurlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi vekaleten imzalanabilir mi?
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi vekaleten imzalanamaz; beyannamenin bizzat mirasçılar tarafından imzalanması kanuni bir zorunluluktur.
Gaiplik durumunda veraset ve intikal vergisi beyannamesi ne zaman verilir?
Gaiplik halinde beyanname, gaiplik kararının ölüm siciline tescil edildiği tarihi izleyen 1 ay içinde yetkili vergi dairesine verilir.
Veraset ve intikal vergisi kaç taksitte ve hangi aylarda ödenir?
Vergi borcu, tahakkuk tarihinden itibaren 3 yıl içinde her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere altı eşit taksitte ödenir.
Şans oyunları ve yarışma ikramiyelerinde vergi oranı nedir?
Şans oyunları ile yarışma ve çekiliş ikramiyelerinde vergi oranı yüzde 20 olarak uygulanır ve ayni ikramiyelerde fatura değeri esas alınır.
Aile içi karşılıksız intikallerde indirimli vergi oranı uygulanır mı?
Ana, baba, eş ve çocuklardan gerçekleşen ivazsız intikallerde vergi tarifedeki oranların yarısı tatbik edilerek hesaplanır; evlatlıktan evlat edinenler bu yarım oran indiriminden yararlanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy