Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları kapsamında miras, murisin ölümüyle kanun gereği bir bütün olarak mirasçılara intikal eder. Yasal istisnalar saklı kalmak üzere aynî haklar, alacaklar, diğer malvarlığı hakları ile taşınır ve taşınmaz zilyetlikleri doğrudan mirasçılara geçerken, mirasbırakanın borçlarından dolayı mirasçıların şahsi sorumluluğu doğar. Alınan mirasçılık belgesi ise terekede yer alan taşınır ve taşınmazların dökümünü sunmaz; yalnızca yasal ya da atanmış mirasçıların kimliğini ve miras paylarını belirler.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 599Kaynağı aç
Mirasçılık Sıfatı ve Hakların İntikali
4721 sayılı Kanun m. 599/3 gereğince atanmış mirasçılar da mirası mirasbırakanın ölümü ile kazanırlar. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası kendilerine zilyetlik hükümleri çerçevesinde teslim etmekle yükümlüdür.
Tereke borçlarının ve malvarlığı durumunun değerlendirilmesi bakımından 4721 sayılı Kanun m. 605 uyarınca yasal ve atanmış mirasçıların mirası reddetme hakkı saklıdır. Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras kanun gereği reddedilmiş sayılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 605Kaynağı aç
Araç Kayıtları ve Sosyal Güvenlik Haklarının Tespiti
Mirasbırakanın adına kayıtlı motorlu araçların bulunup bulunmadığını öğrenmek amacıyla veraset belgesi ibraz edilerek Trafik Tescil Şube Müdürlüklerine veya Türkiye Noterler Birliğine yazılı başvuru yapılabilir. Bu başvuru sonucunda vefat eden kişinin üzerine kayıtlı otomobil veya motosiklet gibi taşıt kayıtları tespit edilir.
Mirasbırakanın çalışma yaşamına ve sosyal güvenlik durumuna ilişkin alacaklarının tespiti için e-Devlet üzerinden SGK Tescil ve Hizmet Dökümü sorgulaması yapılarak murisin sigorta geçmişi ve çalıştığı işyerleri belirlenebilir. Mirasçılar, ilgili işverene veya Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunarak olası işten çıkış tazminatları, kullanılmamış yıllık izin ücreti alacakları veya ölüm yardımı gibi haklar hakkında bilgi edinebilirler.
Sulh Hukuk Mahkemesinden Tereke Önlemleri ve Koruma Talebi
4721 sayılı Kanun m. 589/1-2 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, ilgililerin istemi üzerine veya kendiliğinden tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine intikalini sağlamak amacıyla gerekli tüm önlemleri alır. Kanunun belirttiği bu önlemler terekedeki mal ve hakların yazımına, terekenin mühürlenmesine, resmen yönetilmesine ve mevcut vasiyetnamelerin açılmasına ilişkindir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 589Kaynağı aç
Mirasbırakan yerleşim yerinden başka bir yerde vefat etmişse, 4721 sayılı Kanun m. 589/4 gereğince ölüm yerinin sulh hâkimi bu durumu yerleşim yeri sulh hâkimine gecikmeksizin bildirir. Ölüm yeri sulh hâkimi, mirasbırakanın o yerde bulunan mallarının muhafazası için gereken koruma tedbirlerini alır ve hazırladığı dosya ile varsa vasiyetnameyi yetkili yerleşim yeri sulh hâkimine intikal ettirir.
Tereke Tespiti Davasında Usul, Giderler ve Hukuki Sonuçlar
Sulh hukuk mahkemesinde terekenin tespiti talebinde bulunmak için herhangi bir zamanaşımı süresi veya hak düşürücü süre sınırı tayin edilmemiştir. Mirasçılar, mirasın açılmasından yıllar sonra dahi tereke tespiti talebinde bulunma hakkına sahiptir.
Tereke önlemleriyle ilgili yapılacak giderler 4721 sayılı Kanun m. 589/3 uyarınca ileride terekeden karşılanmak üzere başvuran kişi tarafından, hâkimin kendiliğinden karar verdiği hallerde ise Devlet tarafından karşılanır. Mirasçıların dikkat etmesi gereken bir diğer husus, tereke tespiti davası açılmış olmasının mirası ret için öngörülen yasal süreyi kendiliğinden durdurmayacağıdır.
Tereke tespiti neticesinde mahkemece verilen karar bir delil tespiti niteliğinde olup maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez; sadece terekede tespit edilen mal varlığını kayıt altına alır ve tek başına mirası paylaştırma sonucu doğurmaz.
Veraset ilamı mirasbırakanın mal varlığını gösterir mi?
Hayır. Mirasçılık belgesi, terekede yer alan mal ve alacak kalemlerinin dökümünü içermez; sadece yasal veya atanmış mirasçıların kim olduğunu ve tereke üzerindeki pay oranlarını belirler.
Tereke tespiti talebi zamanaşımına tabi midir?
Hayır. Mirasbırakanın vefatının üzerinden uzun zaman geçmiş olsa dahi sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti istenebilir; bu istem için kanunda zamanaşımı veya hak düşürücü süre öngörülmemiştir.
Tereke tespiti davası açılması mirası ret süresini durdurur mu?
Hayır, sulh hukuk mahkemesinde terekenin tespiti davası açılmış olması, mirası ret için öngörülen kanuni süreyi kendiliğinden durdurmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy