Vasiyetnamenin Tenfizi Nedir ve Nasıl Açılır?

Vasiyetnamenin Tenfizi Kavramı ve Hukuki Niteliği

Vasiyetnamenin tenfizi, mirasbırakanın vasiyetnamesinde yer alan hüküm, talimat veya arzuların mahkeme kararı aracılığıyla resmen yerine getirilmesi sürecidir. Vasiyetnamenin tenfizi davaları ayni hak tesisi sonucunu doğurmaz. Bu dava türü, sulh hukuk mahkemesince açılan vasiyetnamenin tebliğ işlemlerinin tamamlanması ve gerekli kanuni sürelerin geçmesinin ardından herhangi bir itiraza uğramadığı, iptalinin istenmediği veya itirazların sonuçsuz kalmasıyla vasiyetnamenin kesinleştiğinin tespiti amacını taşır. Söz konusu kesinleşme tespiti başlı başına ayni bir hakkın geçirimini sağlamaz. Kendisine belirli mal vasiyet edilen kimsenin, vasiyeti yerine getirmekle yükümlü olan varsa ona, yoksa yasal ve seçilmiş mirasçılara karşı malın teslimi amacıyla istihkak davası açması gerekir.

Vasiyetten doğan borcun yerine getirilmesi taleplerinde davanın hukuki niteliği vasiyet edilen edime göre farklılık gösterir. Taşınır mal veya para vasiyeti söz konusu olduğunda açılan dava eda davası kapsamındadır. Taşınmaz mal vasiyeti ya da taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hakların vasiyeti durumunda açılacak dava ise inşai dava niteliğindedir. Benzer biçimde bir alacak vasiyeti de inşai dava konusu olabilir.

Belirli Mal Bırakma ve Tereke Kapsamı

Türk Medeni Kanunu'nun 517. maddesi uyarınca mirasbırakan, bir kimseye mirasçı sıfatı vermeksizin belirli bir mal bırakma yoluyla ölüme bağlı kazandırmada bulunabilir. Belirli mal bırakma; terekedeki bir malın mülkiyetinin veya terekenin tamamı ya da bir kısmı üzerinde intifa hakkının kazandırılması şeklinde yapılabileceği gibi, tereke değeri üzerinden bir edimin yerine getirilmesinin, bir iradın bağlanmasının veya bir borçtan kurtarılmanın mirasçılara ya da belirli mal bırakılanlara yükletilmesi suretiyle de gerçekleştirilebilir. Tasarruftan aksi anlaşılmadıkça, vasiyet edilen belirli mal terekede bulunmadığı takdirde ölüme bağlı tasarrufu yerine getirmekle yükümlü kılınanlar borçtan kurtulur.

Vasiyetnamenin tenfizine konu olabilmesi için mirasbırakan tarafından belirli bir mal veya mülkün açıkça bırakılmış olması ve bu malın mirasbırakanın terekesine dahil bulunması gerekir. Mirasbırakana mirasen intikal etmeyen, tasarrufuna geçmeyen veya geçmeyecek olan taşınmazın vasiyeti yok hükmündedir ve bu tür bir tasarrufun yerine getirilmesi istenemez.

Vasiyetnamenin Açılması ve Tenfiz Şartları

Türk Medeni Kanunu'nun 596. maddesi gereğince vasiyetname, geçerliliği incelenmeksizin tevdi tarihinden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yerindeki sulh hâkimi marifetiyle açılıp ilgililere okunur ve bilinen mirasçılar ile diğer ilgililer açılma sırasında hazır bulunabilmeleri amacıyla usulünce çağrılır. Vasiyetnamenin henüz sulh hâkimi tarafından açılmadığının anlaşılması durumunda vasiyetnamenin tenfizi davasının reddedilmesi gerekir.

Tenfiz davasında vasiyetnamenin geçerli kabul edilebilmesi için iptal edilmemiş olması, mirasbırakanın vasiyeti hazırlarken ehliyete sahip bulunması ve baskı altında olmaması şarttır. Dava konusu vasiyetname bir iptal davasına konu edilmişse, bu dava tenfiz yargılamasında bekletici mesele yapılır.

Davada Taraf Sıfatı ve Husumet

Vasiyetnamenin tenfizi davasında davacı sıfatı vasiyet alacaklısına aittir. Vasiyet alacaklısının mirasbırakandan sonra ölmesi durumunda bu dava vasiyet alacaklısının mirasçıları tarafından açılabilir. Vasiyeti yerine getirme görevlisinin ise vasiyetnamenin tenfizini dava yoluyla talep etme ehliyeti bulunmaz. Tüm yasal mirasçılar onay vermedikçe vasiyet alacaklısı tapu sicilinde mülkiyetin devrine yönelik tek başına işlem yapamaz.

Tenfiz davası çekişmeli yargı niteliğinde olup hasımsız açılamaz. Dava, mirasbırakanın tüm yasal ve atanmış mirasçılarına veya mirasbırakan tarafından atanmışsa doğrudan vasiyeti yerine getirme görevlisine yöneltilmelidir. Vasiyeti yerine getirmekle görevli kişilerin bu durumdan haberdar edilip görevi reddetmediklerinin anlaşılması halinde davanın öncelikle söz konusu görevlilere yöneltilmesi gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Zamanaşımı

Vasiyetnamenin tenfizi davasında yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesidir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinin yetkisi kesin olup, davanın taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi gibi başka bir mahkemede açılması davanın reddine yol açar.

Türk Medeni Kanunu'nun 602. maddesi uyarınca vasiyet alacaklısı, kendisine yapılan kazandırmayı öğrendiği andan veya borcun muacceliyeti sonraya bırakılmışsa muacceliyet tarihinden itibaren on yılın geçmesiyle dava hakkını zamanaşımı nedeniyle kaybeder.

Mahkeme Hükmünün Kapsamı ve Yargılama Esasları

Tenfiz davasında hâkim davanın kabulüne karar verirse, tapu kayıt bilgilerini ve kimin payının iptal edilerek kimin adına tescil edildiğini açıkça gösteren infaza elverişli bir hüküm kurmalıdır; yalnızca vasiyetnamenin aynen tenfizine veya infazına dair soyut karar verilemez. Vasiyet lehtarının taşınmazla ilgili hakkı tescili isteme hakkı niteliğindedir; bu sebeple taşınmazın mülkiyetinin davacıya aidiyeti şeklinde hüküm tesis edilemez.

Vasiyet edilen taşınmaz üzerinde kat mülkiyetinin henüz kurulmamış olması borcun sübutuna yol açan objektif imkânsızlık olarak değerlendirilemez; mahkemece tahsis kararı verilmeyip taşınmazın ilgili bölümünün davacıya bırakıldığının tespitiyle yetinilmelidir. Öte yandan, aynı vasiyetnamede davalılar lehine mal bırakılmış olsa dahi, davalılar kendileriyle ilgili kısmın yerine getirilmesini istemedikçe hâkim kendiliğinden onlar lehine hüküm kuramaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy