Vasiyetnamenin tenfizi davası, mirasbırakanın geçerli bir vasiyetnamede belirlediği tasarrufların yerine getirilmesini temin etmek üzere açılan bir davadır. Bu davanın temel amacı vasiyetnamenin geçerliliğinin denetlenmesi olmayıp, ölüme bağlı tasarrufta ortaya konulan iradenin fiilen icra edilmesini sağlamaktır. Mirasbırakan tarafından belirli bir mal, taşınmaz veya para vasiyet edilmiş olsa dahi bu kazanımın mülkiyeti ölüm anıyla birlikte kendiliğinden vasiyet alacaklısına geçmez; alacaklının tasarruf konusu edimin yerine getirilmesini talep etmesi gerekir.
Vasiyetnamenin Teslimi, Açılması ve Tenfiz Ayrımı
Mirasbırakanın vefatından sonra ele geçirilen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın derhal sulh hâkimine teslim edilmesi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 595/1 hükmü gereğince zorunludur. Vasiyetnameyi tanzim eden resmî memur, saklayan ya da mirasbırakanın eşyaları arasında bulan kişilerin vefatı öğrenir öğrenmez bu teslim görevini yerine getirmesi gerekir; aksi takdirde ilgililer bu ihmal yüzünden doğabilecek zararlardan sorumlu tutulurlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 595Kaynağı aç
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılması ile tenfiz edilmesi birbirinden farklı aşamalara işaret eder. Sulh hukuk mahkemesince vasiyetnamenin açılması, mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin okunarak ilgililere bildirilmesini ifade eder. Bu işlem vasiyetnamenin içeriğinin öğrenilmesini sağlamakla birlikte, vasiyetnamede yer alan tasarrufların kendiliğinden yerine getirilmesi sonucunu doğurmaz. Vasiyetnamenin tenfizi ise vasiyetnamede yer alan hükümlerin fiilen uygulanmasını konu alır.
Tenfiz Davasının Koşulları ve Alacağın Muaccel Olması
Vasiyetnamenin tenfizi talebinin incelenebilmesi için geçerli bir vasiyetnamenin bulunması, söz konusu vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılmış olması, hüküm ifade edebilir duruma gelmesi ve talep edilen vasiyet alacağının muacceliyet kazanması şarttır. Türk Medeni Kanunu m. 600/2 uyarınca, vasiyet alacağı aksine bir düzenleme bulunmadıkça vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesiyle yahut mirası ret hakkının düşmesiyle muaccel hale gelir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 600Kaynağı aç
Davanın Tarafları ve Vasiyet Alacaklısının Talep Hakları
Tenfiz davasında davacı sıfatı kural olarak vasiyetnameden kaynaklanan hakkın sahibi olan vasiyet alacaklısına veya atanmış mirasçıya aittir. Davalı tarafta ise vasiyet yükümlüsü sıfatını taşıyan mirasçılar veya vasiyetnamenin yerine getirilmesinden sorumlu şahıslar yer alır. Türk Medeni Kanunu m. 600/1 uyarınca vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi atanmışsa bu görevliye; görevli yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkı ileri sürebilir.
Vasiyet borcunu yerine getirmeyen yükümlüye karşı vasiyet alacaklısı, Türk Medeni Kanunu m. 600/3 gereğince vasiyet edilen malın teslimini ya da hakkın adına tescilini talep edebileceği gibi, vasiyet konusu bir davranış ise bunun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini de isteyebilir. Özellikle belirli bir taşınmaz vasiyet edilmesine karşın mirasçıların tescile yanaşmadığı durumlarda mahkemece verilecek tenfiz kararının kesinleşmesiyle birlikte taşınmazın vasiyet alacaklısı adına tapuda tescili mümkün hale gelir.
Görevli Mahkeme, Yetki ve On Yıllık Zamanaşımı
Vasiyetnamenin tenfizi davasında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir; sulh hukuk mahkemesi ise yalnızca vasiyetnamenin teslim alınması, açılması ve ilgililere okunması işlemlerini yerine getirir. Miras hukukundaki genel yetki kuralını içeren Türk Medeni Kanunu m. 576 uyarınca miras, malvarlığının tamamı için ölenin yerleşim yerinde açılır ve mirasbırakanın tasarruflarının iptali, tenkisi, mirasın paylaştırılması ile miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde karara bağlanır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 576Kaynağı aç
Vasiyet alacaklısının dava açma hakkı kanunen belirli bir zamanaşımı süresine tabi tutulmuştur. Türk Medeni Kanunu m. 602 gereğince vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenme tarihinden ya da vasiyet borcu sonradan muacceliyet kazanacaksa bu muacceliyet tarihinden itibaren on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 602Kaynağı aç
Vasiyet edilen taşınmaz ölümle birlikte doğrudan vasiyet alacaklısına geçer mi?
Belirli bir taşınmaz veya mal vasiyet edilmiş olsa dahi mülkiyet mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden alacaklıya geçmez; vasiyet alacaklısının ifayı talep etmesi, rızaen ifa edilmemesi halinde tenfiz davası açarak kesinleşen hükümle tescili sağlaması gerekir.
Vasiyetnamenin tenfizi isteminde zamanaşımı süresi ne kadardır?
Türk Medeni Kanunu m. 602 doğrultusunda vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinden veya vasiyet borcunun muaccel olduğu tarihten itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Vasiyetnamenin açılması ile tenfizi arasındaki temel fark nedir?
Vasiyetnamenin açılması sulh hukuk mahkemesince vasiyetnamenin okunup mirasçılara resmi olarak bildirilmesi iken, vasiyetnamenin tenfizi vasiyetnamede yazılı ölüme bağlı tasarrufların ve edimlerin fiilen icra edilmesini konu alır.
Ele geçen bir vasiyetnameyi teslim etmeyen kişi sorumlu tutulabilir mi?
Vasiyetnameyi bulan, saklayan veya muhafaza eden kimse vefatı öğrenir öğrenmez belgeyi sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür; bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi sebebiyle bir zarar doğarsa bundan hukuken sorumlu olur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy