Vasiyetnamenin iptali davası, bir miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufunun hukuki geçerliliğine itiraz etmek amacıyla açılan bir dava türüdür. Türk Medeni Kanunu'nun 557. maddesi bu davayı yalnızca dört belirli sebebe bağlamıştır; bu sebeplerin dışında kalan gerekçelerle iptal davası açılamaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 557Kaynağı aç
Vasiyetnamenin İptali İçin Hangi Sebepler Gerekir?
TMK m. 557 uyarınca iptal davası ancak şu dört sebepten biri varlığında açılabilir: Birincisi, miras bırakanın vasiyet düzenlediği sırada tasarruf ehliyetinden yoksun olmasıdır. İkincisi, vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma ya da zorlama sonucunda yapılmış olmasıdır. Üçüncüsü, tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulların ya da yüklemelerin hukuka veya ahlaka aykırı olmasıdır. Dördüncüsü ise vasiyetnamenin kanunun aradığı şekil koşullarına uyulmadan düzenlenmiş olmasıdır.
Vasiyetname Türleri ve Şekil Koşulları
TMK m. 531'e göre vasiyet, resmi şekilde, miras bırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir. El yazılı vasiyetnamede, TMK m. 538 gereğince vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar miras bırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. Bu vasiyetname saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir. Resmi vasiyetname ise TMK m. 532 uyarınca iki tanığın katılımıyla resmi memur tarafından düzenlenir; resmi memur sulh hâkimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 531Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 532Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 538Kaynağı aç
Davayı Kimler Açabilir?
TMK m. 558 uyarınca iptal davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir. Aynı maddeye göre dava, ölüme bağlı tasarrufun tamamının veya yalnızca bir kısmının iptaline ilişkin olabilir. Öte yandan iptal davası; tasarrufla kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanların tasarrufun düzenlenmesine katılmalarından kaynaklanan bir sakatlığa dayandığında, tasarrufun tamamı değil yalnızca o kazandırmalar iptal edilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 558Kaynağı aç
Görevli Mahkeme
Vasiyetnamenin iptali davasında miras bırakanın son yerleşim yerindeki Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görevli olduğu belirtilmektedir; ancak bu konudaki kanuni dayanak madde ayrıca doğrulanmalıdır.
Hak Düşürücü Süreler
İptal davası açma hakkı belirli sürelerle sınırlıdır ve bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Davacının ölüme bağlı tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl geçmesiyle dava açma hakkı düşer. Vasiyetname usulüne uygun biçimde açılıp ilgililere tebliğ edilmeden bu bir yıllık süre işlemeye başlamaz. İyi niyetli davalılara karşı vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı ise yirmi yıl geçmesiyle dava hakkı sona erer. Bu süreler, miras bırakanın ölümünden önce işlemeye başlamaz; zira vasiyetnamenin hüküm doğurabilmesi ölüm anına bağlıdır.
Ehliyetsizlik İddiasında Delil Toplanması
Miras bırakanın vasiyet tarihinde tasarruf ehliyetine sahip olmadığı ileri sürülüyorsa, mahkemece o tarihe ait hastane kayıtları ve reçetelerin getirtilmesi uygulamada görülen bir yoldur; bu belgeler gerektiğinde Adli Tıp Kurumu'na gönderilebilir.
İptal Davası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark
Vasiyetname geçerli olmakla birlikte yasal mirasçıların saklı payını ihlal ediyorsa açılacak dava iptal davası değil tenkis davasıdır. Bu iki dava farklı hukuki temellere dayanır ve birbirine karıştırılmaması gerekir.
Vasiyetnamenin iptali için hangi sebepler yeterlidir?
TMK m. 557, iptal için dört sebebi sınırlı biçimde saymıştır: miras bırakanın ehliyetsizliği, irade sakatlığı (yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama), içerik ya da koşulların hukuka veya ahlaka aykırılığı ve şekil eksikliği. Bu dört sebep dışında kalan gerekçelerle iptal davası açılamaz.
Vasiyetnamenin iptali davasını açmak için süre ne kadardır?
Davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava açılması gerekir. Vasiyetname usulüne göre açılıp tebliğ edilmeden bu süre işlemeye başlamaz. İyi niyetli davalılara karşı on yıl, iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmesiyle dava hakkı düşer. Ölüm gerçekleşmeden bu süreler işlemeye başlamaz.
El yazılı vasiyetname hangi koşullarda iptal edilebilir?
TMK m. 538 uyarınca el yazılı vasiyetnamede yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar miras bırakanın el yazısıyla yazılmış olması ve imzalanmış olması zorunludur. Bu unsurlardan birinin eksik olması şekle aykırılık sebebiyle iptale zemin hazırlar. Miras bırakanın ehliyetsizliği veya irade sakatlığı gibi diğer iptal sebepleri de el yazılı vasiyetnameler için geçerlidir.
Vasiyetname geçerli ama saklı payım ihlal edildiyse ne yapabilirim?
Vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payınızı ihlal ediyorsa tenkis davası açılması gerektiği hukuken ayrı tutulmaktadır. İptal davası ile tenkis davası farklı hukuki temellere dayanan ayrı davalardır.
Ehliyetsizlik iddiasını nasıl ispat ederim?
Miras bırakanın vasiyet tarihindeki sağlık durumunu belgeleyen hastane kayıtları ve reçeteler delil olarak kullanılabilir. Bu belgeler mahkemece ilgili kurumlardan getirtilebilir; gerektiğinde dosya Adli Tıp Kurumu'na gönderilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy