Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması Davası Usulü

Vasiyetnamenin Teslim Yükümlülüğü ve İlk Koruma Tedbirleri

Mirasbırakanın vefatının ardından ele geçen vasiyetnamenin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın derhâl sulh hâkimine teslim edilmesi yasal bir zorunluluktur. Türk Medeni Kanunu'nun 595. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, belgenin hukuki sıhhati ne olursa olsun mirasbırakanın ölümünden sonra hemen mahkemeye sunulması gerekir. Vasiyetnameyi düzenleyen ya da muhafaza eden görevliler, mirasbırakanın arzusuyla saklayanlar veya tereke eşyaları arasında bulan kişiler ölümü öğrenir öğrenmez bu teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi sebebiyle bir zarar doğarsa teslimle yükümlü olan kimseler doğacak zarardan sorumlu tutulur.

Kendisine vasiyetname teslim edilen sulh hâkimi, Türk Medeni Kanunu'nun 595. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince belgeyi derhâl inceler ve gerekli koruma önlemlerini alır. Hâkim, olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslim edilmesine veya resmen yönetilmesine karar verir.

Vasiyetnamenin Açılması Usulü ve Duruşma Süreci

Türk Medeni Kanunu'nun 596. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, sulh hâkimi vasiyetnamenin geçerliliğini denetlemeksizin belgeyi teslim aldığı andan itibaren bir aylık süre zarfında mirasbırakanın yerleşim yerinde açar ve ilgililere okur. Mahkeme, bilinen mirasçılar ile diğer ilgilileri diledikleri takdirde bu açılma anında hazır bulunabilmeleri için usulünce davet eder. Mirasbırakanın sonradan ele geçen diğer vasiyetnameleri hakkında da aynı işlemler yerine getirilir.

Vasiyetnamenin açılması için duruşmaya davet edilen bilinen mirasçıların ya da diğer ilgililerin oturuma katılması zorunlu değildir. Çağrılan taraflar katılmasa dahi açılma ve okunma işlemi ilgililerin yokluğunda geçerli olarak gerçekleştirilir. Sulh hâkiminin bu usuldeki görevi; vasiyetnameyi belirlenen günde açmak, belgenin açılıp okunduğunu tutanağa geçirerek hazır bulunanlara imzalatmak, açılma ve okunmanın tespitine karar vermek, açılan vasiyetnamenin örneğini ilgililere tebliğ etmek, terekeye dahil malların yasal mirasçılara geçici teslimini veya resmi yönetimini belirlemek ve talep halinde mirasçılara mirasçılık belgesi vermekten ibarettir.

Türk Medeni Kanunu'nun 597. maddesi uyarınca, mirasta hak sahibi olan kişilerin her birine, gideri terekeye ait olmak kaydıyla vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hâkim tarafından tebliğ edilir. Mirasçılar veya ilgililerden nerede olduğu bilinmeyenlerin bulunması hâlinde vasiyetnamenin kendileriyle ilgili kısımları ilân yoluyla tebliğ olunur.

Açılma İşleminde Geçerlilik İncelemesi ve İptal Davası ile İlişkisi

Vasiyetnamenin açılması davasında, belgenin kanuni şekil kurallarına aykırı bulunduğu veya mirasbırakanın tasarruf tarihinde işlem ehliyetine sahip olmadığı gibi iptal sebepleri mahkemece değerlendirilmez. Türk Medeni Kanunu'nun 596. maddesi gereğince sulh hâkimi vasiyetnameyi geçerli olup olmadığına bakmaksızın açıp ilgililere okumakla yükümlü olup, iptale ilişkin talepler bu aşamada inceleme konusu yapılamaz.

Türk Medeni Kanunu'nun 559. maddesi uyarınca ölüme bağlı tasarrufun iptali davasını açma hakkı; davacının tasarrufu, sakatlığı ve hak sahipliği sıfatını öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamelerde açılma gününden itibaren iyiniyetli muhataplara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan muhataplara karşı ise yirmi yılın geçmesiyle hak düşümüne uğrar; tasarrufun hükümsüzlüğü ise def'i yoluyla her zaman öne sürülebilir. Buna karşın Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 16.12.2015 tarihli ve E. 2015/15795, K. 2015/20446 sayılı ilamında bir yıllık hak düşürücü sürenin, vasiyetnamenin usulüne uygun açılıp okunmasına ilişkin kararın kesinleştiği andan itibaren başlayacağı yönünde bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu kapsamda iptal davasına bakan mahkemenin, ilgili vasiyetnamenin usulünce açılıp açılmadığını denetlemesi ve kesinleşme şerhini taşıyan onaylı kararı dosyaya getirtmesi aranır; birden çok vasiyetnamenin bulunması durumunda ise her bir belgenin açılma olgusu ve kesinleşme tarihi münferiden değerlendirilir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 08.02.2017 tarihli ve E. 2015/15656, K. 2017/1002 sayılı kararı uyarınca, vasiyetnamenin açılmasına karar verilmiş olsa dahi gerekçeli karar taraflara tebliğ edilmemiş ve karar kesinleştirilmemişse açılma dava dosyası henüz derdest dava hükmündedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 04.03.2015 tarihli ve E. 2014/10125, K. 2015/3432 sayılı kararında belirtildiği üzere, vasiyetnamenin açılması dosyasının kesinleşmemiş ve derdest olması karşısında, vasiyetnamenin iptali davasını gören mahkemenin açılma dosyasının kesinleşmesini bekletici mesele yapması ve kesinleşme şerhini içeren onaylı örneği ilgili mahkemeden getirtmesi gerekir.

Vasiyetnamenin Tenfizi Davası ile Birlikte Görülme Yasağı

Vasiyetnamenin tenfizi yani ölüme bağlı tasarrufun yerine getirilmesi talebinin incelenebilmesi için vasiyetnamenin usulünce açılıp okunması, itiraza uğramamış olması veya itiraz edilmiş ise buna ilişkin vasiyetnamenin iptali yahut tenkisine yönelik davaların sonuçlanarak kesinleşmesi şarttır. Vasiyetnamenin açılıp okunması ile tenfizi istemleri nitelikleri gereği aynı dava dosyası içinde birlikte görülemez; bu iki talep birlikte ileri sürülmüşse tenfiz talebinin tefrik edilerek ayrı bir esasa kaydedilmesi gerekir.

Mirasçılık Belgesi, Mirasın Reddi ve Vasiyet Alacaklısının Hakları

Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesi uyarınca, başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenen kimselere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa mirasçılar yahut diğer vasiyet alacaklıları tarafından tebliğden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmediği takdirde, lehine tasarruf yapılan kimseye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı belgesi düzenlenir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebileceği gibi ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklı tutulmuştur.

Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi gereğince miras üç ay içinde reddedilebilir. Bu süre, yasal mirasçılar bakımından mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, vasiyetname ile atanmış mirasçılar için ise mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Türk Medeni Kanunu'nun 600. maddesi uyarınca vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahip olur. Bu alacak, tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa vasiyet yükümlüsünün mirası kabul etmesi veya ret hakkının düşmesiyle muaccel kılınır. Yükümlülüğünü yerine getirmeyen muhataba karşı vasiyet alacaklısı, vasiyet konusu malın teslimini, hakkın devrini ya da davranış vasiyeti söz konusuysa bunun ifa edilmemesinden kaynaklanan zararın giderilmesini dava edebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy