Varlık barışı; yurt içinde veya yurt dışında bulunan belirli kıymetlerin banka ve aracı kurumlara bildirilmesi yoluyla kayıt altına alınmasını, vergi incelemesi ile tarhiyat koruması sağlanmasını ve kademeli vergi oranlarından yararlanılmasını sağlayan yasal bir imkândır. 7582 sayılı Kanunla 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen geçici 19. madde uyarınca düzenlenen bu uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bazı Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Genel Tebliğ ile düzenlenmiştir. Düzenlemeden gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin yanı sıra vergi mükellefiyeti bulunmayan veya defter tutma zorunluluğu olmayan kişiler de yararlanabilir. Mükellefiyeti bulunmayan kişiler bakımından bu hak, halihazırda banka veya aracı kurumlarda yer almayan varlıkları kapsar.
Kapsamdaki Varlıklar ve Kapsam Dışı Bırakılan Kıymetler
Yurt içinde veya yurt dışında bulunan para, altın, döviz, hisse senedi, tahvil ve diğer sermaye piyasası araçları varlık barışının kapsamındadır. Taşınmazlar ve kripto varlıklar ise kapsam dışı tutulmuştur. Bununla birlikte yurt dışında bulunan bir taşınmazın satılması suretiyle elde edilen bedelin, 31 Temmuz 2027 tarihine kadar para veya sermaye piyasası araçları gibi kapsam dahilindeki bir varlığa dönüştürülerek Türkiye'ye getirilmesi durumunda, bu tutar yurt dışı varlık bildirimi kapsamında değerlendirilir.
Bildirimde Mülkiyet İlişkileri ve Bildirim Usulü
Bir şirketin gerçek sahibi olduğu ancak kanuni temsilcisi, ortağı veya vekili üzerinde görünen yurt dışı varlıklar şirket adına bildirilebilir. Şirkete veya ortaklarına ait olduğu halde başka bir kişi tarafından tasarruf edilen varlıklar da şirket adına bildirime konu edilebilir. Buna karşılık gerçek kişilerin ortağı veya kanuni temsilcisi olduğu yurt dışındaki bir şirketin tasarrufundaki varlıklar ise ilgili gerçek kişi adına bildirilerek düzenlemeden faydalanılabilir.
Bildirimler vergi dairesine değil, doğrudan banka veya aracı kurumlara EK-1 formu verilerek yapılır. Bildirilen varlığın geçmişte belirli bir tarih itibarıyla mevcut olduğunu ayrıca ispat etme zorunluluğu bulunmaz. Yurt içi varlıkların bildirildiği gün içinde bankaya veya aracı kuruma yatırılması gerekir. Yurt dışında bulunan varlıkların ise bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Türkiye'ye getirilerek banka veya aracı kuruma yatırılması şarttır.
Bildirilen Varlıkların Değerleme Esasları
Bildirime konu varlıkların değer tespitinde Türk lirası itibari değeriyle, altın rayiç bedeliyle, döviz ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuruyla dikkate alınır. Pay senedi, tahvil, bono ve eurobond gibi menkul kıymetlerin değerlemesinde öncelikle borsa rayici esas alınır; borsa rayici bulunmadığı hallerde sırasıyla rayiç bedel, bu bedel de tespit edilemiyorsa alış bedeli, alış bedeli bilinmiyorsa itibari değer uygulanır. Yatırım fonu katılma payları ise ilgili piyasada belirlenen kapanış fiyatı üzerinden değerlenir.
Standart Vergi Oranları ve Yüzde Sıfır Vergi Şartı
Varlık barışında standart vergi oranı %5 olarak uygulanır. Bildirilen varlığın vadeli hesapta, Devlet iç borçlanma senetlerinde, kira sertifikasında veya girişim sermayesi yatırım fonunda tutulacağının taahhüt edilmesi halinde süreye göre kademeli vergi indirimleri devreye girer. Bu taahhüt kapsamında varlığın bir yıl tutulması halinde %4, iki yıl tutulması halinde %3, üç yıl tutulması halinde %2, dört yıl tutulması halinde %1 ve en az beş yıl süreyle tutulacağının taahhüt edilmesi durumunda vergi oranı %0 olarak uygulanır.
İndirimli vergi oranından faydalanabilmek için bildirim sırasında EK-2 taahhütnamesinin sunulması gerekmekte olup bu evrak damga vergisinden istisnadır. Taahhüde konu yatırım aracına dönüştürme işlemi transfer veya hesaba yatırma gününden itibaren on gün içinde tamamlanmalıdır. Bildirime konu tutarlar üzerinden hesaplanan vergi, işlemi gerçekleştiren banka veya aracı kurum tarafından kaynakta peşin tevkif edilir ve takip eden ayın on beşinci günü akşamına kadar vergi dairesine aktarılır; başvuru sahibinin ayrıca vergi dairesine beyanname verme yükümlülüğü bulunmaz.
İşletmede Tutma Şartı ve Defter Kayıt Düzeni
Defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin bildirdikleri varlıkları iki yıl süreyle işletmelerinde tutmaları gerekmektedir. Gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişiler için işletmede iki yıl tutma şartı aranmaz; bu kişiler vergilerini ödedikten hemen sonra herhangi bir bekleme süresi olmaksızın varlığı serbestçe geri çekebilirler.
Serbest meslek kazanç defteri veya işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler için bilanço usulünde olduğu gibi özel bir fon hesabı açma zorunluluğu öngörülmemiştir. Bu mükellefler bildirdikleri kıymetleri kazanç defterlerinde ayrıca gösterirler; buna karşın bildirilen varlığın iki yıl boyunca işletmede tutulması zorunluluğu bu mükellefler bakımından da geçerliliğini korur.
Vergi İncelemesi Koruması ve İspat Külfeti
Bildirilen tutarlar dolayısıyla mükellefler nezdinde gelir vergisi, kurumlar vergisi ve katma değer vergisi yönünden vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılamaz. Ancak bu korumadan yararlanabilmek için bildirim tarihinden önce başlatılmış bir vergi incelemesinin veya takdir komisyonuna sevk işleminin bulunmaması şarttır. Bir incelemenin başlamış sayılması için yetkili makamlarca resmi incelemeye başlama tutanağının düzenlenmiş olması gerekir.
Bildirimden sonraki dönemlerde gerçekleştirilen vergi incelemelerinde saptanan matrah farkının bildirilen varlıktan kaynaklandığı iddiasında ispat yükümlülüğünün kime ait olduğuna dair farklı görüşler bulunmaktadır. Bu uyuşmazlıklarda matrah farkının bildirilen tutarlarla ilişkisini kanıtlama yükümlülüğünün mükellefe ait olduğunu ileri süren yaklaşımların yanında, ispat külfetinin vergi idaresinde bulunması gerektiğini savunan değerlendirmeler de yer almaktadır.
Şartların İhlali, Gider Yasağı ve Düzeltme İşlemleri
Yurt dışı varlığın iki ay içinde Türkiye'ye getirilmemesi, yurt içi varlığın süresinde bankaya veya aracı kuruma yatırılmaması veya indirimli oran için taahhüt edilen süre dolmadan varlığın geri çekilmesi halinde ödenmemiş vergi farkı gecikme faiziyle birlikte tahsil edilir; bu ihlallerde vergi ziyaı cezası kesilmez. Bildirilen tutarlar üzerinden ödenen vergiler matrahtan gider olarak indirilemez ve mahsup edilemez. Kanuni defterlere kaydedilen varlıkların elden çıkarılmasından doğan zararlar da gider veya indirim yazılamaz; varlıkların elde tutulmasından veya elden çıkarılmasından doğan kazanç ve iratlar ise genel esaslara göre vergilendirilir.
Bildirim için belirlenen son başvuru tarihi 31 Temmuz 2027'dir. Cumhurbaşkanı bu süreyi altışar aylık dönemler halinde toplamda en fazla bir yıla kadar uzatabilir. Bildirim yapıldıktan sonra aynı ay içinde hataların düzeltilmesi mümkündür. Sonraki aylarda ise varlığı artırıcı düzeltme yapılamaz, artırım için yeni bir bildirim verilmesi gerekir; varlığı azaltıcı düzeltmeler ise yalnızca iki aylık getirme süresi aşılmamış olmak kaydıyla yapılabilir. 31 Temmuz 2027 tarihinden sonra düzeltme talepleri kabul edilmez.
Varlık barışında %0 vergi oranından nasıl yararlanılır?
Bildirilen varlığın vadeli hesapta, Devlet iç borçlanma senetlerinde, kira sertifikasında veya girişim sermayesi yatırım fonunda en az beş yıl tutulacağının EK-2 taahhütnamesiyle bildirilmesi ve transfer veya hesaba yatırma tarihinden itibaren on gün içinde bu araçlara dönüştürülmesi durumunda vergi oranı %0 olarak uygulanır.
Taşınmazlar ve kripto varlıklar varlık barışı kapsamında mıdır?
Taşınmazlar ve kripto varlıklar varlık barışının kapsamı dışındadır; fakat yurt dışındaki bir taşınmazın satılarak elde edilen bedelinin 31 Temmuz 2027 tarihine kadar kapsamdaki bir varlığa dönüştürülüp Türkiye'ye getirilmesi durumunda yurt dışı varlık bildirimi gibi işlem yapılması mümkündür.
Varlık barışında bildirim nereye ve nasıl yapılır?
Bildirim vergi dairesine değil, EK-1 formuyla doğrudan banka veya aracı kurumlara yapılır; yurt içi varlıkların bildirim gününde, yurt dışı varlıkların ise iki ay içinde bankaya veya aracı kuruma yatırılması gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy