Resmî Gazete'de 5 Temmuz 2022 tarihinde yayımlanan 7417 sayılı Kanun ile varlık barışı uygulaması yürürlüğe konulmuştur. Bu düzenleme; yurt dışında yer alan varlıkların milli ekonomiye kazandırılması ile yurt içindeki işletme kayıtlarında yer almayan iktisadi kıymetlerin defterlere tescil edilmesine imkân tanır.
Varlık Barışının Kapsamına Giren İktisadi Kıymetler
Varlık barışı kapsamında yurt dışında ve yurt içinde bulunan kıymetler için ayrı kategoriler belirlenmiştir. Yurt dışında yer alan gerçek veya tüzel kişilere ait para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları düzenleme kapsamındadır. Yurt içinde bulunmasına rağmen işletmelerin yasal kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının yanı sıra taşınmazlar da varlık barışı hükümlerinden yararlandırılır.
Bildirim, Beyan ve Türkiye'ye Transfer Süreçleri
Yurt dışında bulunan kapsam dâhilindeki varlıkların sağlanan imkânlardan yararlanabilmesi için 31 Mart 2023 tarihine kadar Türkiye'deki banka veya aracı kurumlara bildirilmesi zorunludur. Bildirilen bu varlıkların, bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde Türkiye'ye getirilmesi veya Türkiye'deki banka veya aracı kurumlarda açılacak hesaplara transfer edilmesi gerekir. Yurt içinde bulunan ancak yasal kayıtlarda yer almayan kıymetlerin ise yine 31 Mart 2023 tarihine kadar yetkili vergi dairelerine bildirilmesi aranmaktadır.
Vergilendirme Oranları ve Ödeme Yükümlülükleri
Varlık barışının sağladığı avantajlardan yararlanmanın temel kurallarından biri, tahakkuk eden vergilerin kanuni süresinde ödenmesidir. Yurt içinde bulunan varlıklara ilişkin bildirimler üzerinden yüzde üç oranında vergi uygulanır ve bu tutar tarhiyatın yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenir. Yurt dışındaki varlıklara ilişkin vergi ise banka ve aracı kurumlar aracılığıyla tahsil edilir ve bildirimi izleyen ayın on beşinci günü sonuna kadar vergi sorumlusu sıfatıyla beyan edilerek yatırılır. Bu kapsamda uygulanan vergi oranları; 30 Eylül 2022 tarihine kadar yapılacak bildirimler için yüzde bir, 1 Ekim ile 31 Aralık 2022 arasındaki bildirimler için yüzde iki, 1 Ocak ile 31 Mart 2023 arasındaki bildirimler için ise yüzde üç olarak kademelendirilmiştir.
Yurt dışı varlıkların Türkiye'deki banka veya aracı kurum hesaplarında en az bir yıl süreyle tutulması halinde vergi oranı yüzde sıfır olarak tatbik edilir ve bildirim sırasında alınan vergi, bildirim sahibinin vergi dairesine başvurusu üzerine iade edilir. Öte yandan, kanun kapsamında ödenen vergilerin ticari kazancın tespitinde gider yazılması veya başka bir vergiden mahsup edilmesi mümkün değildir.
Vergi İncelemesi ve Tarhiyat Güvencesi
Varlık barışı çerçevesinde Türkiye'ye getirilen veya kayda alınan iktisadi kıymetler sebebiyle mükellefler hakkında hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılamaz. Diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri veya takdir komisyonu kararları neticesinde matrah farkı tespit edilmesi durumunda; bulunan matrah farkının bildirilen veya beyan edilen varlıklar sebebiyle ortaya çıktığının belirlenmesi şartıyla, bildirilen varlık tutarı matrah farkına eşit ya da fazlaysa tarhiyat yapılmaz. Matrah farkının bildirilen varlık tutarından büyük olması halinde ise yalnızca aradaki fark tutar üzerinden tarhiyat uygulanır.
Buna karşın, yürütülen incelemeler veya takdir komisyonu kararlarında varlık barışına konu edilen değerler haricindeki sebeplerle bir matrah farkı saptanırsa, bildirilen meblağlar bu farktan düşülmez ve tarhiyat doğrudan gerçekleştirilir. Benzer şekilde, incelemeye başlanması ya da dosyanın takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonraki tarihlerde gerçekleştirilen bildirim ve beyanlar da bahse konu işlemler neticesinde yapılacak vergilendirmelere karşı inceleme ve tarhiyat muafiyeti güvencesi sağlamaz.
İşletme Kayıtları ve Taşınmazların Devri
Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin yasal defterlerine intikal ettirdikleri değerler adına pasifte özel bir fon hesabı tesis etmeleri zorunludur. Bahse konu fon hesabı, bildirim veya beyanın yapıldığı tarihten itibaren iki yıllık süre dolmadıkça sermayeye ilave edilmesi haricinde işletmeden çekilemez ve farklı bir amaçla tasarruf edilemez; şirketin tasfiye edilmesi durumunda ise vergiye tabi tutulmaz. Söz konusu iki yıllık sürenin tamamlanmasıyla birlikte mezkûr varlıklar, vergiye tabi kazancın ve kurumlar nezdinde dağıtılabilir kârın hesabında dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir. Diğer taraftan, beyan yoluyla işletme bünyesine kazandırılacak taşınmazların tapudaki devir işlemlerinden harç alınmaz ve bu tasarruf Gelir Vergisi Kanunu mükerrer 80. maddesi çerçevesinde elden çıkarma mahiyetinde kabul edilmez.
Yurt dışından getirilen varlıklar için sıfır vergi avantajı nasıl uygulanır?
Yurt dışında bulunan varlıkların Türkiye'deki banka veya aracı kurum hesaplarında en az bir yıl süreyle tutulması durumunda vergi oranı yüzde sıfır olarak uygulanır; bildirim aşamasında tahsil edilmiş olan vergi ise hak sahibinin vergi dairesine başvurusu üzerine iade edilir.
Başlamış bir vergi incelemesinden sonra varlık barışı bildirimi koruma sağlar mı?
Vergi incelemesine başlandıktan veya dosya takdir komisyonuna sevk edildikten sonra yapılan bildirim ve beyanlar, yürütülen söz konusu inceleme veya takdir işlemleri sonucu doğacak vergi tarhiyatları açısından inceleme ve tarhiyat yapılmaması güvencesi sağlamaz.
Kayda alınan varlıklar için açılan özel fon hesabı ne zaman işletmeden çekilebilir?
Özel fon hesabı, bildirim veya beyan tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe sermayeye ilave dışında kullanılamaz ve işletmeden çekilemez; iki yıllık sürenin dolması akabinde kazanç tespitinde dikkate alınmaksızın serbestçe çekilebilir.
İşletme kayıtlarına alınan taşınmazların devrinde tapu harcı ödenir mi?
Beyan edilerek işletme kayıtlarına dâhil edilen taşınmazların işletmeye devrine ilişkin tapu işlemlerinden harç alınmaz ve bu devir Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m. 80 kapsamında elden çıkarma kabul edilmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy