Valilik tarafından tesis edilen bireysel veya düzenleyici işlemlerin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idari işlemin iptali davası açılabilir. Bu davalar, idarenin tek taraflı iradesiyle tesis ettiği işlemlerin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasını amaçlar. İptal davalarında mahkeme işlemin yerindeliğini değil, hukuka uygunluğunu denetler; valiliğin yerine geçerek yeni bir karar vermez. Valiliğin hukuka aykırı işlemi nedeniyle zarara uğrayan ilgililer, iptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra açacakları tam yargı davasıyla maddi ve manevi tazminat talep edebilirler.
İdari İtiraz Yolu ve Dava Açma Süresinin Durması
İdari dava yoluna başvurmadan önce, uyuşmazlık konusu idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem tesisi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca üst makamdan veya üst makam bulunmadığı hallerde işlemi tesis eden makamdan talep edilebilir. İdari dava açma süresi içerisinde gerçekleştirilen bu başvuru, işlemekte olan dava açma süresini durdurur.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca yapılan idari başvuruya otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
Dava Açma Süreleri ve Sürenin Hesaplanması
Valiliğin tesis ettiği işlemlere karşı iptal davası açmak için tanınan genel süre, idari kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren 60 gündür. Hak düşürücü nitelik taşıyan bu sürenin geçirilmesinin ardından açılan davalar mahkemece reddedilir.
Dava açma süresi, kararın tebliğ edildiği günü takip eden günden itibaren işlemeye başlar. Resmî tatil ve bayram günleri süre hesabına dahil edilir; sürenin son gününün tatile rastlaması halinde ise süre, tatili izleyen ilk iş gününe uzar.
İdari yargıda genel dava açma süresi 60 gün olmakla birlikte, özel kanunlarda bazı idari işlemler için 15 veya 30 gün gibi daha kısa dava açma süreleri öngörülmüş olabilir.
İptal Davasında Hukuka Aykırılık Unsurları
Bir idari işlemin iptal edilebilmesi için yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından en az birinde hukuka aykırılık bulunmalıdır. Valilik kararının bu unsurlardan birinde sakatlık taşıması halinde mahkemece işlemin iptaline karar verilir.
Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
İdari yargıda genel yetkili mahkeme, işlemi tesis eden idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir. Dolayısıyla kararı alan valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesi davaya bakmakla yetkilidir. Bununla birlikte taşınmaz mallara ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi, kamu görevlilerinin atamalarında ise yeni görev yerinin mahkemesi yetkili olabilir.
Uyuşmazlığın konusu vergi ve benzeri mali yükümlülükler içeren valilik kararlarına ilişkinse vergi mahkemeleri görevli olabilir. Buna karşılık, valilik tarafından verilen para cezası idari yaptırım kararının bir parçasıysa veya İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamındaki bir işlemle birlikte verilmişse uyuşmazlık idare mahkemesinde görülür.
Yürütmenin Durdurulması Talebi ve İtiraz
İptal davası açmak tek başına valilik kararının uygulanmasını durdurmaz; dava sürerken idare kararı icra etmeye devam edebilir. Bu nedenle uygulamanın durması için mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur.
İdare mahkemesince yürütmenin durdurulması talebinin reddine karar verilmesi halinde, bu karara karşı 7 gün içinde Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir.
Dava Dilekçesi ve Yargılama Usulü
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3. maddesi gereğince, uyuşmazlık konusu idari karara ve eklerine ait asıllar yahut örnekler dava dilekçesine eklenir; dilekçe ile ekli evrak karşı taraf sayısından bir adet fazla nüsha olarak sunulur. Açılacak iptal davasında husumet valinin şahsına değil, işlemi tesis eden idareye yöneltilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 3Kaynağı aç
Dilekçe tebliğ edildikten sonra davalı idare 30 gün içinde savunma dilekçesi verebilir. Davacı bu savunmaya karşı 30 gün içinde cevaba cevap dilekçesi sunabilir ve idare de ikinci cevap hakkını kullanabilir. İdari davalarda duruşma yapılması zorunlu değildir; ancak taraflardan biri talep ederse mahkeme duruşma yapmak zorundadır.
İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları
İdare mahkemesi kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Bölge İdare Mahkemesine istinaf başvurusunda bulunulabilir. Yasanın belirlediği sınırlar veya nitelikteki davalarda ise istinaf incelemesinin ardından Danıştaya temyiz yoluna gidilebilir.
Valilik kararına karşı dava açmak kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurur mu?
Hayır, iptal davası açmak tek başına valilik kararının icrasını durdurmaz. Kararın uygulanmasının durması için mahkemeden yürütmenin durdurulması talep edilmeli; işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğacak olması ile açıkça hukuka aykırı bulunması şartları birlikte gerçekleşmelidir.
Valiliğe yapılan idari başvuru dava açma süresini durdurur mu?
Evet, 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca idari dava açma süresi içinde yapılan başvuru dava süresini durdurur. İdarenin isteği reddetmesi veya 30 gün içinde cevap vermeyerek zımnen reddetmiş sayılması durumunda, başvuru tarihine kadar geçmiş süre hesaba katılarak kalan sürede iptal davası açılabilir.
Valilik kararı nedeniyle oluşan maddi ve manevi zarar nasıl talep edilir?
Valiliğin hukuka aykırı işlemi nedeniyle zarara uğrayan ilgililer, iptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra açacakları tam yargı davasıyla maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilirler.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy